بِسْـــمِ اللهِ الرَّحْمٰـــنِ الرَّحِيـــم

Роя газетаси:

Трампнинг Қуддусни яҳудийлар давлати деб эълон қилишининг маъно-мазмунлари

Абу Ҳамза Хутвоний

АҚШ президенти Дональд Трамп ўтган чоршанба куни Оқ уйда қилган расмий мурожаатида босиб олинган Қуддусни яҳудийлар давлатининг пойтахти эканини эътироф этиб, жумладан, «Мен Қуддусни Исроилнинг пойтахти эканини расман эътироф этишимиз вақти келди, деган қарорга келдим», деди. Сўнг «Америкалик собиқ президентлар айни мавзуни сайлов ваъдасига айлантиришган, лекин бажаришмаган. Мен эса уни бажараман ва унинг Қўшма Штатлар манфаати учун ҳамда исроилликлар билан фаластинликлар ўртасида тинчликни рўёбга чиқариш учун бир тадбир бўлишига ишонаман», дея қўшимча қилди. Трамп бу қадамни анча кечиккан, деб ҳисоблар экан, «Исроил ўз пойтахти қаерда эканини белгилашга ҳақли бўлган суверен давлатдир» деди. У айни қадамининг тасдиқи сифатида, АҚШ ташқи ишлар вазирлигига Тель-Авивдаги элчихонасини Қуддусга кўчириш амалиётини бошлашга буюриб, «Бу тезда бошлаш керак бўлган амалиёт, чунки муҳандислар янги элчихона қурилишини бошлашлари керак», деди.

Трамп конгресснинг 1995 йилда Америка элчихонасини Тель-Авивдан Қуддусга кўчириш учун алоҳида қонун тузганини, бироқ собиқ америкалик президентлар айни қонун ижросини кечиктириб келишга одатланганини таъкидлаб, «Уларда бу қарорни қабул қилишда шижоат етишмаган, чунки ўша пайтда мавжуд маълумотлар бўлмаган», деди. Унга кўра, бу қарор «Американинг фаластинликлар билан исроилликлар ўртасида доимий тинчлик келишувига риоя қилишида бирор бир ўзгариш пайдо қилмайди ҳамда Қўшма Штатлар якуний мақом билан боғлиқ, жумладан, Исроилнинг суверен чегаралари билан боғлиқ ҳеч қандай қарор қабул қилмайди».

Трампнинг бу мурожаатидаги дастлабки мазмун шундан иборатки, Қуддусни яҳудийлар давлатининг пойтахти, деб эътибор қилиш, АҚШнинг собиқ барча маъмуриятларида мавжуд бўлган эски масала бўлиб у бугунга келиб пайдо бўлгани йўқ. Трампнинг бу қарорни анча кечиккан, дейишининг мазмуни шуки, қарор собиқ маъмуриятлар кун тартибига қўйилган бўлиб, 1995 йилда конгрессга тақдим қилингандан бери ўрганиб келинмоқда. Бироқ у пайтларда бунга муҳит тайёр бўлмаган, бугун эса уни эълон қилишнинг вақти келди.

Мурожаатдаги иккинчи мазмун шундан иборатки, Американинг такаббур-димоғдорлиги уни қарорларни халқаро мажбуриятларга ҳам қараб ўтирмасдан, БМТга ҳам мурожаат қилмасдан қабул қиладиган қилиб қўйди.

Учинчи мазмун шундан иборатки, Америка бу каби хатарли қарорларни қабул қилишда бошқа йирик давлатлар, айниқса, Хавфсизлик кенгашига аъзо давлатлар позициясига ҳам риоя қилмайдиган бўлиб қолди. На ўзига тобе давлатларга, на унинг таъсири остидаги давлатларга риоя қилмоқда. Ҳатто бу қарорлари сабабли ўзига муаммо ва қийинчилик туғилса ҳам шундай қарорларни қабул қилишда давом этмоқда… Ҳатто у халқаро келишувларда қабул қилинган қарорларни ҳам назарига илмай қўйди. Ваҳоланки, у қарорларда Қуддус яҳудийлар давлати пойтахти, дея тан олинмаган, у баҳсли ҳудудлар, деб ҳисобланиб, 1967 йилда босиб олинган ерларга қўшилган ҳамда БМТ қарорларига мувофиқ музокара орқали ҳал этилади, дейилган.

Трамп мурожаатидаги тўртинчи мазмун шундан иборатки, гарчи Трамп маъмурияти Қуддусни яҳудийлар давлати пойтахти, дея қарор қилган бўлса-да, бироқ музокараларни қайта бошлашга олдиндан эшик очиб қўйди… Яъни, айни қарор сабабли келиб чиққан Ҳамас тарафдорларининг норозилик тўлқинини юмшаб, сон-саноқсиз ғазабнок халқ ҳаракатлари ўчирилгандан кейин музокараларни бошлашни кўзламоқда. Қарорда Қуддус шаҳри ҳудуди аниқ белгиланмай муаллақ қолдирилганидан, масалан, «Қуддус фақат Исроилнинг ягона пойтахти», деган маъно қўлланилмаганидан шу нарса тушунилади. Яъни Қуддус масаласида АҚШ раҳнамолигида икки томон ўртасида қайта музокаралар бошланиши мумкин. Бу тушунчани Америка маъмурияти матбуот воизаси Никки Хейлининг CNN каналига берган қуйидаги изоҳи ҳам тасдиқлаб турибди: «Биз Қуддуснинг бирор қисмига алоқали нарсани гапирмадик. Чунки Қуддус қисмларини кимга мансублигини белгилаш масаласи фаластинликлар билан исроилликлар келишувига боғлиқдир». Кейин у «Бу иш икки томон қарорига ташлаб қўйилди, Қўшма Штатларга эмас», дея қўшимча қилди. Унга кўра, «Қуддусни Исроил пойтахти, дея эътироф этиш узоқ йиллардан бери руспубликачилар билан демократлар томонидан баб-баробар кўриб чиқилаётган» масаладир.

Трампнинг бу қарори Араб давлатлари раҳбарлари учун ҳам, Фаластин режими учун ҳам кутилмаган қарор бўлмади. Трамп қарорни чиқаришидан олдин уларни бу ҳақда хабардор қилган. Чунки АҚШ маъмурияти бу араб давлатлари раҳбарларига қарор ижросини енгиллаштириб бериш мажбуриятини юклади. Улар эса Американинг малайлари ва барча кўрсатмаларини бажарувчи қуролларидан бошқа нарса эмас. Ахборот воситаларида бу раҳбарларнинг қарорга қаршилик билдиришгани тўғрисидаги хабарлар эса, бир ёмон ишланган спектакл, холос. Мана, яҳудийлар давлати билан муносабатларни нормаллаштириш бошланиш арафасида турибди, ҳукмдорлар жарчилари томонидан норозилик билдириб айтилган қораловчи сўзлар синган пластинкага айланди, Туркиядаги Исломий Конференция Ташкилоти анжумани ҳам, Қоҳирада Араб давлатлари Лигаси анжумани ҳам фойдасиз, натижасиз учрашув бўлиб қолди, Эрдоганнинг одатдаги қизил чиқиқлари ҳам Суриянинг Ҳалаб ва бошқа шаҳарларида гувоҳи бўлганимиз каби ҳамда Остона ва Сочидаги фитна конференцияларида кўрганимиз каби турли рангларга ўзгарадиган бўлиб қолди… Бошқа ҳукмдорларнинг огоҳлантирувлари ҳам заррача фойдаси йўқ алжирашдан иборат бўлди. Маҳмуд Аббос режимининг эса, ҳеч бўлмаса яҳудийлар давлати билан хавфсизлик келишувини тўхтатиш ҳам қўлидан келмаяпти. Чунки у ожизларнинг ожизидир… Бу қатор раҳбарларнинг қуруқ сохта баёнотлари ҳам кўпга чўзилмайди… келаси йил ўрталарига бориб, Америка айни қарорини ижро этишга киришган пайтда, бу баёнотлар шам каби ўчади-қолади.

Ҳа, бу разил, қўрқоқ ҳукмдорларнинг тўхтовсиз ёлғонларидан мусулмон халқлар аллақачон безор бўлган. Умматга ҳамда Фаластин халқи ва бошқа халқларга уларнинг бемаза гаплари ўтмайди энди. Бундай мазмунсиз қуруқ баёнотлар бераётган раҳбарлар Умматнинг муқаддас ерлари ва даргоҳларини мудофаа қилиш, ҳуқуқларини ҳимоя қилиш жавобгарлигини кўтаришга лойиқ эмас. Чунки Фаластинни озод қилиш, қайта-қайта фойдасиз музокараларга эмас, фақат армияларни ҳаракатга келтиришга муҳтож. Фаластинни озод этиш, фақат бир нарсани талаб қилмоқда: яъни, уни босқинчиликдан халос этиш сари армияларни сафарбар қилишни ҳамда барча исломий юртлардан ажнабийлар нуфузини супуриб ташлаб, мустамлакачилик ифлосликларидан поклашни талаб қилмоқда.

Бундай шарафга эришиш бугунги малай, қўғирчоқ ҳукмдорларнинг қўлидан келмайди. Бунга мабда, онг ва холисликка эга бўлган, буюк Ислом лойиҳасини қабул қилган етакчиларгина қодирдирлар. Том маънода, бу етакчиликни Пайғамбарлик минҳожи асосидаги рошид Халифалик давлати ўзида гавдалантиради. Шунинг учун мусулмонлар ўз сафларини бирлаштириб, ушбу давлатни барпо этиш учун Ҳизб ут-Таҳрир ортидан бормоқлари даркор.

Роя газетасидан олинди