Эй, биродар, қани айтингчи…
بسم الله الرحمن الرحيم
Эй, биродар, қани айтингчи…
(Туркум мақолалар)
Эй, биродар, қани айтингчи, сиз аслида ўзингизни кимга ёки нимага сиғинаётганингизни биласизми? Маълумки, инсонда учта ғариза, бақо, нав, тадайюн ғаризалари ва узвий эҳтиёжлар бор. Инсон мана шу ғариза ва узвий эҳтиёжларини қондириш учун бу дунёда яшайди ва унда бундан бошқа нарса йўқ, яъни инсон нимаики иш қилмасин шуларни қондириш учунгина қилади. Уларнинг орасида алоҳида эътиборга сазовор бўлган тадайюн ғаризаси бугунги мақоламизнинг асосий мавзусидир. Тадайюн ғаризаси – бу инсоннинг ўзидан қудратлироқ бўлган бир кучга сиғинишидир. Бошқа ғариза ва узвий эҳтиёжларнинг инсонда ҳис қилинадиган воқелиги бор. Масалан, узвий эҳтиёжларни олайлик, инсонни қорни очади, чанқайди ва ҳоказо. Бақо – инсон маълум бир манфаатни қўлга киритиш учун ҳар куни ишлайди, яъни яшаш учун курашади. Нав – инсон фарзанд кўришни хоҳлайди в.к. Буларнинг ҳаммасини инсон ўзида ҳис қилади ва мана шу талабларни қондиришга ҳаракат қилади. Энди тадайюнга келсак, хўш, унинг ҳам ҳис қилинадиган воқелиги борми? Агар шу саволга жавоб топсак, инсоннинг кимга ёки нимага сиғинаётганини аниқлаб олиш мумкин бўлади, бошқача қилиб айтганда, тадайюннинг формуласи аниқлаб олинса, ҳар қандай инсонни мана шу формулага солган ҳолда, унинг сиғиниш объектини билиб олиш мумкин бўлади.
Инсонга чуқур назар солиш натижасида, унда муқаддаслаш, қўрқиш ва яхши кўриш тадайюннинг энг асосий ҳис қилинадиган воқелиги эканлигини кўриш мумкин. Масалан, ер юзининг турли жойларида одамлар қайсидир ҳайвонларни ёки жойларни муқаддас ҳисоблаб, уларга ҳатто бошқа одамларга раво кўрилмайдиган даражада яхши муносабатда бўлишади. Кимдир маълум бир шахсдан шу даражада қўрқадики, унинг ўзини кўрмаса ёки гаплашмасада, у нима дейишидан қатъий назар, унинг буйруғини бажаради, тўғрими ёки нотўғрими, буни ўйлаб ҳам кўрмайди, яъни фақат уни рози қилишга ҳаракат қилади. Яна кимлардир бирор кимса ёки нарсани шу даражада яхши кўришадики, унинг учун жондан ҳам кечишга тайёр бўлишади. Демак, инсон кимни ёки нимани энг муқаддас деб билса, энг яхши кўргани ўша бўлса ёки энг қўрққани нима бўлса ўшанга сиғинаётган бўлади. Лекин буни ўзи билиши ёки билмаслиги ҳам мумкин. Буни билиш учун унинг гап-сўзларига ва қилаётган амалларига назар ташлаш керак бўлади.
Юқоридаги фикрлар асосан мусулмонларга тегишлидир, чунки тилида ўзини мусулмон деяётганлар, Аллоҳни муқаддас билиб, У Зотдан қўрқаман ва Уни яхши кўраман, дея даъво қилаётганларнинг қилаётган ишлари ёки гапираётган гаплари, шу даъволарининг тескарисини исботламоқда. Аллоҳ ҳисоб-китобни бандаларининг амалларига қараб қилар экан, демак, мусулмон одамнинг даъвоси амалига ҳам мос бўлиши керак. Алҳамдулиллаҳ мусулмонман, дея кимларнидир ёки нималарнидир Аллоҳдан кўра муқаддас билиш, яхши кўриш ёки қўрқиш уни ширкка олиб бориб қўяди. Аллоҳнинг энг ёмон кўрган нарсаси эса ширкдир. Аллоҳ айтади:
إِنَّ اللّهَ لاَ يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَن يَشَاءُ وَمَن يُشْرِكْ بِاللّهِ فَقَدِ افْتَرَى إِثْماً عَظِيماً
“Албатта Аллоҳ Ўзига (бирон нарсанинг) шерик қилинишини кечирмас. Шундан бошқа гуноҳларни Ўзи хоҳлаган бандалари учун кечирур. Ким Аллоҳга (бирор кимса ёки нарсани) шерик келтирса, бас, у буюк гуноҳни тўқиб чиқарибди.” (Нисо 48)
Бу оятдан тушунишимиз мумкинки, Аллоҳ ҳамма гуноҳларни кечириши мумкин экан, лекин фақат ширкни кечирмас экан. Шунинг учун, бирор кимсани ёки нарсани Аллоҳдан устун қўйиб қўйишликдан ўта эҳтиёт бўлишимиз керак экан. Чунки Пайғамбаримиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васаллам айтганларидек, ширк ўта махфийдир:
«يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا هَذَا الشِّرْكَ فَإِنَّهُ أَخْفَى مِنْ دَبِيبِ النَّمْلِ, فَقَالَ لَهُ مَنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُولَ: وَكَيْفَ نَتَّقِيهِ وَهُوَ أَخْفَى مِنْ دَبِيبِ النَّمْلِ يَا رَسُولَ اللَّهِ, قَالَك قُولُوا اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ مِنْ أَنْ نُشْرِكَ بِكَ شَيْئًا نَعْلَمُهُ, وَنَسْتَغْفِرُكَ لِمَا لاَ نَعْلَمُ»
«Эй одамлар, мана бу ширкдан сақланинглар, чунки у чумолининг ўрмалашидан ҳам махфийроқ», дедилар. Шунда Аллоҳ хоҳлаган кимдир: «Эй Расулуллоҳ, агар у чумолининг ўрмалашидан ҳам махфийроқ бўлса, қандай қилиб ундан сақланамиз?», деган эди: «Эй Аллоҳим, биз Сендан билган нарсамизни Сенга шерик қилиб қўйишдан паноҳ сўраймиз, билмаган нарсаларимиз учун эса Сенга истиғфор айтамиз, деб айтинглар», дедилар».
Эй, мусулмон биродар, Аллоҳ сизу бизни бу дунёга имтиҳон қилиш учун келтирган экан, бугун қилаётган амалларингизга холисона бахо бериб кўринг. Агар унда Аллоҳдан бошқа кимнидир ёки ниманидир муқаддас билиб, кимнидир ёки ниманидир Аллоҳдан кўра яхшироқ кўрган ва кимдандир ёки нимадандир Аллоҳдан кўра кўпроқ қўрққан бўлганингизни кўрсангиз, вақт ва имконият борлигида тезда бу гунохдан покланинг. Шуни жуда яхши тушуниб олингки, бандасининг ҳукмларини Аллоҳнинг ҳукмларидан устун қўйиб бажариш ёки бандасининг ҳукмларига бўйсуниш ҳам мусулмонни ширкка олиб бориб қўяди. Бу ёғига хулоса қилишни ўзингизга қолдирамиз.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Фаррух
03.06.2015й.
