بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

МУЛК КЎПАЙТИРИШНИНГ
МАН ҚИЛИНГАН ЙЎЛЛАРИ

Эҳтикор (монополия)

 (“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الآخِرَةَ وَلاَ تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِنْ كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ

إِلَيْكَ وَلاَ تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– “Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас”. (Қасос.77)

Мулкни кўпайтиришнинг ман қилинган йўллари бўлимининг мавзулари билан таништиришда давом этамиз. Бугунги мақоламизда ҳаётимизда воқеси кўп учрайдиган ва турмушимизга бевосита салбий таъсир ўтказувчи Эҳтикор (монополия) ҳақидаги маълумотларни диққатингизга тақдим этамиз.

Эҳтикор (монополия)

Эҳтикор қилиш мутлақо тақиқланади. У шаръан ҳаромдир. Ҳадисда ундан қатъий қайтарилган. Муслим Саид ибн Мусайябдан, у Муаммар ибн Абдуллоҳ Адавийдан ривоят қилишича, Пайғамбар с.а.в.:

لاَ يَحْتَكِرُ إِلاَّ خَاطِئٌ 

“Эҳтикор қилган кимса хатокор-гуноҳкордир», деганлар. Асром Абу Умомадан ривоят қилишича:

نَهَى رَسُولُ اللهِ أَنْ يُحْتَكَرَ الطَّعَامُ 

“Пайғамбар с.а.в. озиқ-овқатни эҳтикор қилишдан қайтарганлар”. Муслим Саид ибн Мусайябдан, у Муаммардан ривоят қилишича, Пайғамбар с.а.в.:

مَنْ احْتَكَرَ فَهُوَ خَاطِئٌ 

“Эҳтикор қилган одам хатокор-гуноҳкордир”, деганлар. Ҳадислардаги эҳтикордан қайтариш билан бирга уни қилган одамнинг гуноҳкор, дея мазамматланиб келиши тақиқлашнинг қатъийлигини кўрсатади. Демак, ҳадислар эҳтикорнинг ҳаромлигига далолат қиляпти.

Эҳтикор товарни қимматроққа сотиш мақсадида шаҳар аҳолисини танг аҳволга қўядиган даражада қимматланишни кутиб, тўплаб қўйишдир. Негаки, эҳтикор сўзининг маъноси “якка ўзи эгалик қилиш”, “ўзим бўлай” деганидир. Товарни ҳам кўпроққа сотиш учун ўзида ушлаб қолиш ўшандан олинган. Демак, нарсани эҳтикор қилиш қимматлашини кутиб, тўплаб, кейин қимматга сотишдир.  Шаҳар аҳлининг эҳтикор қилинган товарни сотиб олишда танг аҳволгача бориб етишининг шарт қилинишига сабаб шуки, ҳолат шу даражага етгандагина эҳтикор юзага келади. Чунки одамларда товарни сотиб олиш танглиги юзага келмаса, қимматроққа сотиш учун тўплаш, йиғиш, деган нарса ҳам бўлмайди. Шунга кўра, эҳтикор бўлиши учун товарни сотиб олиб, йиғиши шарт эмас. Қимматроққа сотиш учун қимматлашини кутиб тўплашнинг ўзи эҳтикор ҳисобланаверади. Сотиб олиб тўплайдими, кенг ерларини ҳосилидан тўплайдими, фарқи йўқ. Ғалланинг маълум бир турига якка эгалик қилиш ёки зироатининг камёблиги учун уни тўплаш ёҳуд саноатнинг маълум бир турига якка эгалик қилиш ёки шу саноатни камёбга айлантириш учун ҳамма корхоналардан шу турдаги саноат молларини сотиб олиб тўплаш эҳтикордир. Капиталистик монополияларда мана шундай иш қилинади. Улар ўзларининг саноатларидан бошқа корхоналарни синдириб эҳтикор қиладилар-да, бозорни эгаллаб оладилар. Бу ишларнинг ҳаммаси эҳтикордир. Чунки улар эҳтикор сўзининг мазмунига тўғри келади.  Зеро, эҳтикор товар ёки товарларни қимматга сотиш учун қимматлашини кутиб, кейин қимматга сотишдир.

(давоми бор)

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

11.02.2019й.