Исломни ўзимиз хоҳлагандек эмас, балки у қандай бўлса шундайлигича тушуниш лозим
Исломни ўзимиз хоҳлагандек эмас, балки у қандай бўлса шундайлигича тушуниш лозим
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Ҳозирги даврга келиб мусулмонлар орасида Ислом дини борасида тортишув ва зиддиятлар шунчалик кўпайиб кетдики, буларнинг натижасида зеҳнларда Исломнинг асл мазмун-моҳияти тўғрисидаги тасаввур жуда хиралашиб кетди. Бундай ихтилофларнинг келиб чиқиш манбаи Исломни қандай бўлса шундайлигича тушунмасликдир, яъни ким қандай хоҳласа, шундай тушунаётганлигидир. Бошқача айтганда, Исломни ўз ҳавойи-нафсига мувофиқ тарзда тушуниш, уни ўз нафсига мослаштиришга ҳаракат қилишдир. Яна баъзи мусулмонлар тушуниб ёки тушунмай Исломни бир қисмини олиб, мана шу асл Ислом, у шундай бўлади, демоқдалар. Бу худди одамни қулоғини кўрсатиб, мана шу одам, дегандек гап. Ваҳоланки, одамни бошқа аъзолари ҳам бор, уларсиз битта қулоқни ўзи билан ҳақиқий маънодаги одам тушунилмайди, балки одам танасининг бир қисми бўлган қулоқ тушунилади холос. Шу каби Исломнинг бир бўлагини олиб, қолган қисмини ташлаб юбориш Исломнинг асл ҳақиқатини тушунишдаги жуда қўпол хатоликдир.
Исломни ҳамма ўзича тушунаётганлигига келсак, бу ҳам нотўғри. Масалан, йўл қоидалари китобчасида турли хил йўл белгилари кўрсатиб қўйилган. Уларнинг маъноси қандайлигини тагига изоҳи билан ёзиб қўйилган. Тасаввур қилинг, уларни изоҳига эътибор бермай, ҳамма ўзи хоҳлаганича тушуниб, йўлда ҳам ўша белгиларга нисбатан ўз тушунчасидан келиб чиқиб муносабатда бўладиган бўлса қандай бўлади? Йўл қоидаси ва белгиларини ишлаб чиқишдан умуман маъно қолмайди ҳамда улардан кўзланган мақсад ҳам рўёбга чиқмайди. Шу каби агар ҳамма Исломни ўзи хоҳлаганича тушунадиган бўлса, Исломнинг мазмун-моҳияти тўғрисидаги тасаввурга путур етади. Исломни тушунишдаги ихтилофлар эса, мусулмонларни Исломни аслида нима эканлигини тушунишдан йироқлаштиради. Бу Шариатга зид бўлган ҳолатдир ва буни ўнглаш зарур. Лекин буни шаръий ҳукмларни тушунишдаги ихтилоф билан аралаштирмаслик керак. Бундай ихтилоф шаръий манбалардан ҳукм ишлаб чиқишда ижтиҳод қилиш билан боғлиқ бўлиб, унга Шариатда рухсат бор, яъни бу Шариат доирасидан ташқарига чиқмайдиган ҳолатдир. Биз айтаётган Исломни аслида нима эканлигини, унинг ҳақиқати ва мазмун-моҳиятини тушунишдаги ихтилоф эса, Шариат доирасидан ташқаридаги ҳолатдир, яъни у ношаръий ихтилофдир. Мана шу нозик жиҳатни ажратиб олиш зарур.
Яна шуни таъкидлаш керакки, Ислом инсоннинг ҳавойи-нафсига мослашиш учун келмаган, балки уни ўзгартириш, яъни исломийлаштириш учун келган диндир. Аниқ тўғри бўлган нарсани, тўғрилиги шубҳали бўлган нарсага мослаштириш ақлга тўғри келадими? Қандай қилиб инсон Исломни ўз нафсига мослаштирган ҳолда тўғри тушуниши мумкин? Бу мутлақо нотўғри ва ўта қўпол хатоликдир.
Биз мусулмонлар ўзимиз эътиқод қилаётган динни тушунишда ўз нафсимизга эргашмайлик. Бу бизни адаштиради ва Аллоҳнинг ғазабига дучор бўлишимизга сабабчи бўлади. Шунингдек, ўртамизга турли фитналар ва келишмовчиликлар уруғини сочади. Биз ўз динимизни – умумий равишда бўлса ҳам – қандай бўлса шундайлигича, ўзимиздан қўшмай ва камайтирмай тушунишга ҳаракат қилишимиз лозим. Шундагина фикр ва тушунчалар умумий равишда бирхиллашади ҳамда орамиздаги ношаръий ихтилофлар барҳам топади, ин ша Аллоҳ.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух
01.06.2019й
