ИСЛОМИЙ ДАЪВАТНИ ЁЙИШ
ИСЛОМИЙ ДАЪВАТНИ ЁЙИШ
ВАЗИФАЛАР ВА СИФАТЛАР
(61-бўлак)
АЛЛОҲНИНГ КИТОБИ ИЛА
(давоми)
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Аллоҳ Таоло «Исро» сурасида айтади:
أَقِمِ الصَّلاَةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا
– “Қуёш оғишидан то кун қоронғусигача намозни тўкис адо қилинг ва тонгги ўқишни (бомдод намозини) ҳам (тўкис адо қилинг). Зеро, тонгги ўқиш (кеча ва кундуз фаришталари) ҳозир бўладиган намоздир”. (Исро:78)
Шунга қўшимча, Аллоҳнинг оятларини ёдлаш қанча кўп бўлса, мусулмон ўзи учун шунча фазилатни касб этади ва Роббисининг олдидаги мартабаси улуғ бўлади. Даъватчи бу нарсага ҳарис бўлмоғи лозим. Абдуллоҳ ибн Амрдан ривоят қилинади. Расулуллоҳ с.а.в. дедилар: «Қуръон соҳиби учун дейилади: ўқи ва парвоз қил, дунёда тартил билан ўқиганингдек дона-дона қилиб ўқи. Албатта сенинг мартабанг ўқиган охирги оятинг олдидадир». Абу Довуд, Аҳмад, Ибн Можжа, Ибни Хаббон ва Термизий ривояти. Термизий «бу ҳасан, саҳиҳ ҳадис» — деди. Зийрак оқил агар бир яхши нарсани ҳосил қилса, уни ёдлаб олади, унда сустлик қилмайди. Қуръонни кўтарган, уни ёд олган ҳофизи Каламуллоҳ ҳам шундай бўлмоғи лозим. Кимки Қуръондан ёдласа сустлик қилиб уни унутиб ёки ташлаб юбормаслиги керак, Қуръонни қочиб, эсдан чиқиб кетишга йўл қўймаслик лозим, балки ёд бўлиб дилда муҳрланиб қолиши учун доимо такрорлаб ва эсга олиб туриш лозим. Акс ҳолда, у кўпгина яхшиликни қўлдан бой берган ва уни зое кетказган бўлади. Абу Мусодан ривоят қилинади. Расулуллоҳ с.а.в. дедилар: «Қуръонни такрорлаб туринглар. Жоним Унинг қўлида бўлган Зотга қасамки, у боғланган туядан ҳам тезроқ қочгувчидир». Бухорий ва Муслим ривояти. Абдуллоҳ ибн Масъуддан ривоят қилинади. Расулуллоҳ с.а.в. дедилар: «Бирортаси фалон-фалон оятларни унутиб қўйдим, эсдан чиқиб қолди — дейиши яхшимас. Қуръонни эсга олиб туринглар. Чунки у кишиларнинг дилларидан ҳайвондан ҳам тез қочади». Доримий, Бухорий, Муслим, Термизий ва Нисои ривояти. Бу борада ибни Аббоснинг Расулуллоҳ с.а.в. дан қилган ривояти етарлидир. «Қалбида Қуръондан бирор сура бўлмаган инсон хароба уйга ўхшайди». Термизий ҳасан санад билан ривоят қилган. Доримий, Аҳмад ва ибни Можжа ривояти. Демак, даъватчи Аллоҳнинг оятларини кўпроқ ёдлашга ҳарис бўлсин ва у ёдлаган отяларини унутиб юборишдан эҳтиёт бўлсин. Аммо Қуръонни тиловат қилиш, уни тартил билан ўқиш хусусида шуни айтиш мумкинки, Қуръон барча нафис нарсаларнинг нафисроғи ва бутун мавжудот орасидаги энг қимматбаҳо, ноёб нарсадир.
Шундай экан, ундан узоқлашиш асло мумкин эмас. Уни чанг бостириб токчаларга ирғитиб қўйиш дуруст эмас. Балки аслини олганда, мусулмон одам, хусусан даъватчи Қуръонни ўзининг ёнида олиб юриши, қаерга борса кўтариб бориши, ҳар куни кучи етганича ундан ўқиши лозим. Ўқиганида ҳам дили яйраб, ўқиётган нарсасига берилиб ўқиши лозим. Агар чарчаса ёки ўқиш малол келса қироатни тўхтатиб, ўқишга рағбат қилган вақтда ўқисин.
Аллоҳ «Музаммил» сурасида айтади:
فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ
– “Қуръондан муяссар бўлган миқдорда ўқийверинглар”. (Музаммил:20)
Жандаб ибн Абдуллоҳдан ривоят қилинади. Расулуллоҳ с.а.в. дедилар: «Қуръонни қалбларингиз рози бўлган миқдорда ўқинглар. Агар ўқишдан чарчаб қолсанглар, ундан туринглар». Бухорий, Муслим ва Аҳмад ривояти. Қуръон 30 порадир. Агар у ҳар куни ўртача бир порадан, яъни 20 бетдан ўқилса, 30 кун ичида ўқиб чиқилади. Абдуллоҳ ибн Амрдан ривоят қилинади. Расулуллоҳ с.а.в. менга дедилар: «Қуръонни бир ойда ўқигин». Мен дедим: «Мени бундан тез ўқишга ҳам қувватим бор». «Унда йигирма кунда ўқи». «Мен бундан тез ўқишга ҳам ўзимда куч топаман». «Унда бир ҳафтада ўқиб чиқ, бундан ошириб юборма (яъни Қуръонни бир ҳафтадан озроқ кунда хатм қилма)». Муслим, Бухорий, Абу Довуд, Нисоий ва Аҳмад ривояти. Шундай қилиб, Расулуллоҳ с.а.в. Қуръонни ҳар ойда бир мартадан ўқиб чиқишни ўртача, деб белгиладилар. Магар қамоққа тушган маҳбус ёки касал бўлиб тўшакда ўтириб қолган бемор ёки ишга ярамайдиган қари чол ёки бошига мусибат тушиб фақат Қуръонни қироат қилиш билан овунишни хоҳлаган инсон ёки шуларга ўхшаган аҳволдаги инсонларгина бир ойдан озроқ муддат ичида Қуръонни хатм қилишлари мумкин. Чунки бир ойда ўқилсин, деган сўз Пайғамбар алайҳиссаломнинг буйруқларидир. Бир ойдан озроқ муддат ичида ўқиб чиқишга Абдуллоҳ ибн Амрга ва ҳолати унга ўхшаган инсонларгагина рухсат берилган. Даъватчи билсинки, даъватни етказиш вожиб, Қуръон тиловат қилиш эса, мандубдир. Шунинг учун Қуръонни қироат қилиш даъватчи билан вожиб бўлган даъват етказиш орасини тўсиб қўймаслиги лозим. Модомики, у даъватни етказишга қодир экан, даъватни етказсин, агар чарчаш ёки кутилмаган шароитлар учун даъватни давомий олиб боришга имкон бўлмаса, шу вақтларда Қуръонни тиловат қилсин, гарчи бу тиловат бир ойдан ошиб кетса ҳам. Лекин даъватчи ҳар куни, гарчи бир жуздан озроқ бўлса ҳам, бир ҳизбдан озроқ бўлса ҳам (бир ҳизб жузнинг ярми) Қуръондан муяссар бўлган миқдорда тиловат қилишга ҳарис бўлмоғи лозим. Унинг умуман Қуръон ўқимай қўйиши дуруст эмас. Агар Қуръон ўқиса тартил билан ўқиши лозим. Тартил – дона-дона қилиб, аста-секин ҳарфларини ажратиб, ўз ўрнидан чиқариб ўқишдир. Қуръон мад билан, чўзиб ва шошмасдан ўқилади. Қатодадан ривоят қилинади. Анасдан Расулуллоҳ с.а.в. нинг қироати қандай эди, деб сўралганида шундай деди: «Расулуллоҳ мад билан ўқирдилар, масалан, «Бисми-л-лаҳи-р-роҳмани-р-роҳийм»-да, бисмиллони, ар-роҳманни, ар-роҳиймни чўзар эдилар». Бухорий, Абу Довуд ривояти.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси
25.10.2019й
