Эй зиёлилар, савиянгизни кўтаринг!
Эй зиёлилар, савиянгизни кўтаринг!
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Жамиятдаги бузуқ муҳитни тўғрилашда зиёли қатламнинг ўрни беқиёсдир. Чунки айнан улар жамиятдаги ҳолатни бошқа одамларга қараганда тезроқ ва яхшироқ ҳис қиладилар. Зиёлилар деганда ақлий фаолият билан шуғулланадиган, соддароқ қилиб айтганда, маърифатли ва фикрловчи инсонлар тушунилади. Агар жамиятдаги зиёли қатламнинг савияси юқори бўлса, демак, ушбу жамиятда фикрлаш даражаси ҳам баланд бўлади. Агар уларнинг савияси паст бўлса, демак, шунга яраша жамиятдаги фикрий савия ҳам паст бўлади. Чунки оми одамлар кўпинча зиёли қатламнинг фикрига эътибор қаратади, уларнинг фикри билан қизиқади, уларга бошқалардан кўра кўпроқ ишонади, сабаби оми одамлар зиёлиларни ўзларидан илмлироқ, деб билишади. Ҳақиқатда ҳам зиёлилар яхшиликни тез англаб, бошқаларни ҳам шу томонга етаклашлари лозим. Зеро, айнан зиёли қатлам одамларга бош бўлиб, уларни ортларидан эргаштиришлари зарур.
Бироқ бизнинг жамиятимиздаги манзара бошқача тус олган. Зиёлилар бошқа одамлардан ажралиб қолганлар, улар билан халқ ўртасида жарлик пайдо бўлганки, уни қисқартириш учун зиёлилар томонидан ҳаракат деярли кўринмаяпти. Чунки зиёлилардаги фикрий асос нотўғри ва одамларни етаклашга яроқли эмас. Яъни етакчи фикр хато ёки умуман йўқ. Одамларни етаклаш учун албатта мафкура зарур бўлади ва унинг тўғри ёки нотўғрилиги ушбу етакчиликни мос равишда муваффақиятга ёки муваффақиятсизликка олиб боради. Бугунги кунда одамларнинг зиёлилар ортидан эргашмаётганликларининг сабаби ҳам шунда, яъни зиёлилар одамларни ижобий мафкура асосида етакламаяптилар. Аксинча, зиёлиларнинг аксарияти ғарб дунёқарашидан таъсирландилар ҳамда мусулмонларнинг эътиқодига зид бўлган фикр ва тушунчаларни қабул қилдилар. Уларга ғарбнинг моддий жиҳатдан юксалиши кўпроқ таъсир кўрсатди ва улар ўз ҳаётларини ҳам шундай бўлишларини хоҳладилар, бунга эришиш учун ғарблик одамдек фикрлаш лозим, деб ўйладилар. Ва шундай ҳам қилдилар, ғарбча ҳаётга интилиш ва ғарбча фикрлаш улар учун асосий мақсадга айланди. Ҳаётларини ҳам шу асосда тартиблаштиришга ҳаракат қилдилар. Ўзлари яшаётган жамиятни ҳатто ёмон кўришгача бордиларки, мавжуд бузуқ муҳитни ўнглашга ҳаракат қилишни деярли ўйламадилар. Ва натижада одамлар билан улар ўртасида жарлик пайдо бўлди ҳамда кенгайиб борди. Аслини олганда, ғарб дунёқараши ҳар бир одамга мактаб йиллариданоқ сингдириб келинади, зиёлиларга эса, мактабдаги таълимдан кейинги олий таълимда ҳам сингдириш давом эттирилади. Чунки таълим программалари ғарб дунёқараши асосида тузилган бўлиб, у таълимнинг энг майда тафсилотларигача кириб борган. Хуллас қарабсизки, зиёлиларнинг аксарияти ғарбга ошиқ бўлган кичикроқ армия сифатида вояга етади ва уларнинг жамиятни етакловчи асосий куч сифатида шаклланишларига йўл қўйилмайди. Бу ўринда биз албатта ўзини мусулмон, деб биладиган зиёлилар тўғрисида сўз юритдик.
Бугун зиёлилар ўз вазифаларини яна эсга олишлари лозим, яъни ўзларининг мусулмон эканликларини ва жамиятдаги бузуқ муҳитни ўнглашда нақадар муҳим рол эгалари эканликларини тушунишлари талаб қилинади. Бунинг учун ўзлари эътиқод қилаётган ақидани тушуниб, ундан келиб чиқадиган фикрий етакчилик – мафкура асосида одамларни етаклашлари лозим. Чунки Ислом ақидасигина одамларни тўғри етаклай олади ва фақат угина шунга лойиқдир, бошқа бирорта мафкурани олиш адаштиради ва охири муваффақиятсизликка олиб боради. Ислом мафкураси инсон ақлини қаноатлантириши, табиатига мувофиқ келиши ва қалбига хотиржамлик бериши билан ҳар қандай инсонни ўзига ром эта олади. Шунинг учун ушбу мафкура ижобий, яъни қабул қилишга арзийдиган ягона мафкурадир. Бошқалари салбий мафкура бўлиб, уларни асло қабул қилиб бўлмайди, чунки улардан бирортаси инсон ақлини қаноатлантирмайди, табиатига мос келмайди ва қалбига хотиржамлик бера олмайди. Демак, зиёлилар жамоаси бугунги паст савиядаги фикрлаш даражасини кўтариш учун Ислом ақидаси асосида фикрлашни ўрганишлари лозим. Шундай қилсалар, уларнинг савияси шунчалик даражада юксаладики, олдин ўзлари эргашган ғарб мафкураси ўта ночор ва ғариблиги кундек равшан бўлиб қолади.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух
16.05.2020й
