ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ

(Бошқарув ва идора)

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Бешинчи: Жиҳод амири – Ҳарбий идора (қўшин)

(2)

Қўшин қисмлари

Қўшин икки қисмга бўлинади. Биринчиси – захирадаги қисм. Улар қурол кўтара оладиган барча мусулмонлардир. Иккинчиси – армиядаги доимий қисмлар бўлиб, улар учун худди давлат хизматчилари каби давлат бюджетидан ойлик ажратилади.

Бу нарса жиҳоднинг фарзлигидан келиб чиқади. Чунки ҳар бир мусулмонга жиҳод қилиш фарз. Шунга кўра, ҳарбий машқдан ўтиш ҳам фарз. Шунинг учун барча мусулмонлар захирадаги қўшин ҳисобланадилар. Чунки жиҳод уларга фарздир. Улардан бир қисмини армиядаги доимий қисмга айлантиришнинг далили эса, «Вожиб нима билан амалга ошса, ўша нарса ҳам вожибдир», деган қоидадир. Зеро, жиҳод фарзини адо этиш, Ислом дахлсизлиги ва мусулмонлар шарафини кофирлардан ҳимоя қилиш доимий қўшиннинг мавжудлиги билангина амалга ошади. Шунинг учун доимий қўшинни ташкил қилиш халифага фарздир.

Энди бу аскарларга худди давлат хизматчилари каби маош ажратишга келсак, ҳарбий хизматдаги номусулмонлар учун шундай бўлиши табиий ҳол. Чунки кофирдан жиҳод қилиш талаб қилинмайди. Агар унинг ўзи жиҳод қилишни хоҳласа, рози бўлинади. Ана шунда унга маош, ҳақ бериш жоиз бўлади. Термизий Зуҳрийдан ривоят қилади:

«أَنَّ النَّبِيَّ ﷺ أَسْهَمَ لِقَوْمٍ مِنَ الْيَهُودِ قَاتَلُوا مَعَهُ»

«Набий ﷺ ўзлари билан бирга жанг қилган яҳудларнинг бир қавмига улуш ажратдилар». Ибн Ҳишом ривоят қилади:

«أَنَّ صَفْوَانَ ابْنَ أَمَيَّةَ خَرَجَ مَعَ النَّبِيِّ ﷺ إِلَى حُنَيْنٍ, وَهُوَ عَلَى شِرْكِهِ, فَأَعْطاهُ مَعَ الْمُؤَلَّفَةِ قُلُوْبُهُمْ مِنْ غَنَائِمِ حُنْيَنٍ»

«Сафвон ибн Умайя мушрик ҳолида Набий ﷺ билан бирга Ҳунайн урушига чиқди. Шунда Пайғамбар ﷺ муаллафати қулубуҳумлар (Исломга диллари мойил бўлаётганлар) билан бирга унга ҳам Ҳунайн ўлжаларидан бердилар».

Шунга биноан Ислом қўшини ичида кофирнинг бўлиши ва шу иши учун унга маблағ ажратилиши жоиз. Бундан ташқари, ижарага «манфаатга асосланган битим», деб таъриф берилган. Шунинг учун бу таъриф ёлловчи ёлланувчидан тўла фойдаланиши мумкин бўлган ҳар бир манфаат устида ижаранинг жоизлигига далолат қилади. Одамни жанг қилишга, аскарликка ёллаш ҳам шулар жумласидандир. Чунки бу иш ҳам манфаатдир. Демак, ижарага оид далилнинг ҳар қандай манфаатга ҳам тўғри келавериши, яъни умумийлиги кофирни аскарликка ва урушга ёллаш жоизлигига далилдир.

Айтиб ўтганларимиз номусулмонга доир гаплар. Энди мусулмон хусусида тўхталадиган бўлсак, гарчи жиҳод ибодат ҳисобланса-да, мусулмонни аскарликка ва урушга ёллаш, ижарага олиш мумкин. Бунга ҳам далил ижара хусусидаги далилнинг омм, яъни умумий бўлиб келганидир. Агар ибодатнинг манфаати обиднинг ўзи билангина чекланмасдан, бошқаларга ҳам тегса, унинг учун ёллаш, ижарага олиш жоиз. Пайғамбар ﷺ айтадилар:

«إِنَّ أَحَقَّ مَا أَخَذْتُمْ عَلَيْهِ أَجْراً كِتَابُ اللَّهِ»

«Ҳақ олишга энг кўп ҳақли бўлган ишинглар Аллоҳнинг Китоби(ни ўргатганинглар)дир». Бу ҳадисни Бухорий ибн Аббос йўлидан ривоят қилган. Аллоҳнинг Китобини ўргатиш ибодатдир. Мусулмонларни Қуръонни ўргатиш, имомлик қилиш, азон айтиш каби ибодат ишларига ёллаш, ижарага олиш жоиз бўлганидек, жиҳодга ёллаш ҳам жоиздир. Чунки бу ибодатларнинг нафи уни бажарган одамнинг ўзи билангина чекланмасдан, бошқаларга ҳам тегади. Ҳатто жиҳодга тайин қилинган одамнинг ўзини ёллаш ҳам жоиз. Бунинг далили ҳадисда очиқ келган. Абу Довуд Абдуллоҳ ибн Амрдан ривоят қилишича, Пайғамбар ﷺ шундай деганлар:

«لِلْغَازِي أَجْرُهُ, وَلِلْجَاعِلِ أَجْرُهُ وَ أَجْرُ الْغَازِي»

«Ғозий (жангчи) учун жангчининг савоби бўлади. Ёлловчи учун эса, ҳам ёлловчининг ва ҳам жангчининг савоби бўлади». Ғозий ўзи жанг қиладиган одамдир. Ўзининг ўрнига жанг қилиши учун бошқа бировни ҳақ эвазига ёллаган одам эса ёлловчидир. «Ал-Қомус ал-Муҳит»да шундай дейилган: «Ёллаш ёлланувчининг иши учун бериладиган ажрни учга бўлишдир. Кўпчилик бир нарсани ўзаро қилдилар, дегани уни ўртада амалга оширишди, деганидир. Сизнинг номингиздан жанг қилиши учун бир жангчини иш ҳақи эвазига ёллашингиз ҳам шу қабилдандир». Ҳадис ўзининг ўрнига жанг қилиши учун бошқа бир одамни ёллаш, бир сўз билан айтганда, жангга одам ёллаш мумкинлигини кўрсатяпти. Байҳақий Жубайр ибн Нуфайрдан ривоят қилишича, Пайғамбар ﷺ шундай деганлар:

«مَثَلُ الَّذِينَ يَغْزُونَ مِنْ أُمَّتِي, وَيَأْخُذُونَ الْجُعْلَ, وَيَتَقَوَّوْنَ عَلَى عَدُوِّهِمْ, مَثَلُ أُمُّ مُوسَى, تُرْضِعُ وَلَدَهَا, وَتَأْخُذُ أَجْرَهَا»

«Умматимдан жанг қилиб, шу ишлари учун ҳақ оладиганлар ва душмандан ғолиб бўладиганлар Мусонинг онаси кабидирки, у ҳам ўз боласини эмизган ва ҳам шу иши учун ҳақ олган». Шунга кўра, аскарларга худди хизматчилардек ҳақ ажратилади, маош тайин қилинади.

Мусулмон аскарлар гарчи жиҳодлари учун ҳақ олсалар-да, Аллоҳнинг савобига ҳам мушарраф бўладилар. Негаки, юқоридаги Бухорийнинг ҳадисида ибодат ҳисобланадиган иш, яъни Аллоҳнинг Китобини ўргатиш учун ҳам ҳақ олиш жоизлиги айтилган. Ҳолбуки, бу иш учун мударриснинг ниятига қараб, унга Аллоҳ ажр-савоб беради.

Ислом лашкари бир неча қўшинлардан ташкил топган ягона армия бўлади. Ҳар бир қўшин рақам, вилоят ёки амола билан номланади. Масалан, биринчи қўшин, учинчи қўшин, Шом қўшини, Миср қўшини, Санъо қўшини каби.

Ислом лашкари махсус лагерларга жойлаштирилади. Ҳар бир лагерга бир ёки бир неча қўшин ва ё қўшиннинг бир қисми жойлашади. Бироқ бу лагерлар турли вилоятларда бўлиши вожиб. Айрим қўшинлар ҳарбий базаларга жойлашадилар. Доимий кўчиб турадиган кўчма лагерлардаги қўшинлар зарба берувчи кучлар ҳисобланадилар. Ҳар бир лагер ўз номи билан аталади. Масалан, Ҳиббонийя лагери каби. Ҳар бир лагернинг ўз байроғи бўлади.

Бундай тартиботнинг мубоҳ жиҳати ҳам бор, «Вожиб нима билан амалга ошса, ўша нарса ҳам вожибдир», деган қоидага асосланган жиҳати ҳам бор. Масалан, қўшинларнинг вилоятлар ёки рақамлар билан номланиши мубоҳлик жиҳати бўлса, чегаралардаги тартиботлар, лагерларни стратегик жойларга қуриш каби ишлар мазкур қоидага асосланган жиҳатларидир. Ва ҳоказо…

Умар ибн Хаттоб қўшин лагерларини вилоятларга бўлган. Фаластинга бир қўшинни, Мавсилга яна бир қўшинни жойлаштирган. Давлат марказида ҳам бир қўшин жойлаштирган. Ўзининг олдида ҳам қўриқчи мақомидаги биринчи ишорадаёқ жангга отланадиган бир қўшин турган.       

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими

16.07.2021й