Набий ва росул ўртасидаги фарқ тўғрисидаги саволга жавоб

Ижтимоий тармоқлардан бирида Камолиддин исмли мухлисимиздан келган саволга жавоб.

Савол:

Ассалому алайкум вр вб, яхшимисиз ака. Савол: Мухаммад с а в набий ва расулдир дейилган, набий ва расулнинг фарқини тушинтирсангиз?

                                                                                                                                  Камолиддин

Жавоб:

بسم الله الرحمن الرحيم

 يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

“Эй иймон келтирганлар, Аллоҳга итоат қилинг ва пайғамбарга ҳамда ўзларингиздан бўлган (яъни мусулмон бўлиб Аллоҳнинг ҳукмларини татбиқ қилаётган) ҳокимларга бўйинсунинг! Бордию бирон муаммога дуч келсангиз,— агар ҳақиқатан Аллоҳга ва охират кунига ишонсангиз — у муаммони Аллоҳга ва пайғамбарига қайтаринг! Мана шу яхшироқ ва чиройлироқ ечимдир”. (Нисо. 59)

Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳи. Яхши раҳмат Аллоҳга шукр. Ушбу саволга жавобни Ислом умматини иймон келтирган ақидасига мувофиқ, мабдаий ҳаёт билан яшашга чақираётган Ҳизб ут Таҳрир сиёсий исломий жамоамизнинг “Исломий шахсия” китобидаги мазкур мавзу тўғрисидаги бўлимидан иқтибос келтириш билан жавоб бераман.

Набийлар ва росуллар

Набий ва росул лафзи бир-биридан фарқли бўлса-да, улар шариатнинг ваҳий қилинишида бирлашади. Иккисининг ўртасидаги фарқ шундан иборатки, росул – шариат ваҳий қилиниб, уни етказишга буюрилган киши, набий эса бошқа росулларнинг шариати ваҳий қилиниб, уни етказишга буюрилган кишидир. Қози Байзовий Аллоҳ Таъолонинг қуйидаги сўзлари тафсирида келтиради:

وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رَسُولٍ وَلَا نَبِيٍّ

“Биз сиздан илгари бирор элчи ва пайғамбар юбормадик, …” (Ҳаж. 52)

оятида, расул – Аллоҳ одамларни даъват қилиш учун янги шариат билан жўнатган киши. Набий эса, Аллоҳ Таъоло собиқ шариатни барқарор қилиш учун жўнатган киши. Масалан, саййидимиз Мусо алайҳиссалом набийдир, чунки унга шариат ваҳий қилинган. Расул ҳамдир, чунки унга ваҳий қилинган шариат унга бўлган рисолатдир. Саййидимиз Ҳорун алайҳиссалом набийдир, чунки унга шариат ваҳий қилинган. Лекин расул эмас, чунки унга етказиш буюрилган шариат унинг рисолати эмас, балки Мусо учун бўлган рисолатдир (яъни Ҳорун алайҳиссалом Мусо алайҳиссаломга тушган шариатни одамларга етказишда давом этган). Саййидимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам набийдир. Чунки унга шариат ваҳий қилинган. Расул ҳамдир, чунки ваҳий қилинган шариат у зотнинг рисолатидир. Рисолат бу – Аллоҳ билан бандалар ўртасидаги элчилик бўлиб, дунё ва охиратда бандалар муҳтож бўлган муолажаларни баён қилишдир. Аллоҳнинг ҳикмати расулларни ҳикматлар ва манфаатлар учун жўнатишни тақозо этади.

Дарҳақиқат, росулларни жўнатиш воқе бўлди. Аллоҳ Таъоло башариятга иймон ва тоат аҳлига жаннат ва савобдан ҳушхабар бериш, куфр ва исён аҳлига дўзах ва азобдан огоҳлантириш учун, одамларга дунё ва охират ишларида зарур нарсаларни тушунтириш учун расулларни жўнатди, чунки инсон ва унинг аҳволини ақл билан иҳота қилиб бўлмайди (қамраб олиб бўлмайди), яъни бир гуруҳ инсонлар тўпланиб, бошқа инсонларнинг муаммолари учун ечимларни тузиб чиқишлари тўғри бўлмайди.

Аллоҳ Таъоло ўз анбиё ва росулларини одатдан ташқари мўъжизалар билан қўллаб-қувватлади, чунки мўъжиза бу одатдан ташқари иш бўлиб, аслида бу иш нубувватни даъво қилган кишининг қўлидан келмайдиган ишдир, лекин Аллоҳнинг ушбу мўъжизалар билан қўллаб қувватлаши сабабли, анбиё ва росулларнинг ҳақ экани исботини топади. Агар Аллоҳ мўъжиза билан қўллаб-қувватламаса эди, унинг сўзини қабул қилиш вожиб бўлмасди. Ҳамда рисолатни даъво қилгувчиларнинг ростидан ёлғонни ажратиш маҳол бўларди. Мўъжиза зоҳир бўлган пайтда, бу мўъжизага қаноатланган кишида (росулнинг) ростгўйлигига қатъий ишонч ҳосил бўлади, чунки бундай нарса инсоннинг қўлидан келмайди.

Анбиёларнинг энг аввалгиси Одам алайҳиссалом ва охиргиси Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва саллам. Одам алайҳиссаломнинг нубуввати Қуръон билан собитдир.

وَعَصَىٰ آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَىٰ * ثُمَّ اجْتَبَاهُ رَبُّهُ فَتَابَ عَلَيْهِ وَهَدَىٰ

“Одам Парвардигорига осий бўлиб, йўлдан озди. Сўнгра Парвардигори уни танлаб, Ўзига яқин қилиб, (Одамнинг) тавбасини қабул қилди”. (Тоҳа. 121-122)

Танлади сўзининг маъноси набийлик учун ажратиб олди демакдир. Бундан ташқари, Қуръон Аллоҳ уни буюриб, қайтарганига ишора қиляпти.

У айтади:

وَقُلْنَا يَاآدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَزَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَكُلاَ مِنْهَا رَغَدًا حَيْثُ شِئْتُمَا وَلاَ تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ

 “Ва айтдик: “Эй Одам, сиз жуфтингиз билан жаннатни маскан тутинг ва ундан хоҳлаган жойларингизда бемалол таомланинг. Фақат мана бу дарахтга яқинлашмангки, у ҳолда золимлардан бўлиб қоласиз””. (Бақара. 35)

Унинг замонида бошқа набий бўлмаган эди. У ваҳий билан набийдир, набий – шариат ваҳий қилинган киши. Ҳар бир буйруқ ва қайтариқ шариатдир. Демак, унга ваҳий келган ва у набийдир. Бундан ташқари, унинг нубуввати Суннат билан ҳам собитдир. Имом Термизий Абу Саиддан ривоят қилган ҳадисда айтилади:

عن أبي سعيد قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم أنا سيد ولد آدم يوم القيامة ولا فخر وبيدي لواء الحمد ولا فخر وما من نبي يومئذ آدم فمن سواه إلا تحت لوائي

Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Мен қиёмат кунида Одам фарзандларининг саййидиман, лекин бу фахр учун эмас, менинг қўлимда мақтов байроғи бўлади, бу ҳам фахр учун эмас, Одамдан тортиб ҳамма пайғамбарлар ҳам менинг байроғим остида бўлади». Термизий ва Ибн Можа ривояти. Саҳиҳ.

Яна саҳобалар ҳам Одамнинг набий эканлигига ижмо қилишган.

Энди Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг набийлигига келсак, у киши нубувватни даъво қилдилар ва мўъжиза кўрсатдилар. У зотнинг нубувватни даъво қилганлиги қатъийликни ифодалайдиган тавотур йўли орқали билинган. Мўъжизани изҳор этганлиги эса, у киши Аллоҳ Таъолонинг каломини етказган ва етук адибларни баҳсга чорлаган. Улар бунга (Муҳаммад алайҳиссалом олиб келган мўъжизани инкор қилишга) қаттиқ ҳаракат қилишлари билан бирга, энг қисқа сурани келтиришдан ҳам ожиз қолишган. Ҳатто улар калом ва балоғат илмида етук бўлишларига қарамасдан, унга бу йўл билан қарши чиқишдан ожиз бўлиб, қилич ва куч билан қарши чиқишга ўтишди. Уларнинг бирортасидан нақл йўлининг сабаблари тўла-тўкис ҳолида, бирорта сурани келтирганлари ривоят қилинмаган. Бу нарса Аллоҳ тарафидан эканлигига далилдир, шу билан Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг нубувват даъволари ростлиги маълум бўлди.

Демак юқоридагилардан хулоса қиладиган бўлак, Аллоҳ Таъолодан ҳар қандай буйруқ ва тақиқларни олиб келган ва ушбу олиб келаётган хабарлари Аллоҳдан эканлигини исботи сифатида Аллоҳ томонидан мўъжиза берилган шахс набийдир. Росул эса, Аллоҳ тарафидан инсонларнинг жамиятдаги муаммоларига ечим сифатида шаръий қонунларни ҳам олиб келган набийдир. Валлоҳу аълам.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Муслим

20.06.2016й.