Амалларни яхши ёки ёмон деб сифатлашда тўғри ўлчов
Амалларни яхши ёки ёмон деб сифатлашда тўғри ўлчов
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Инсон умри давомида яхши ёки ёмон амаллар қилади. Бу амалларни яхши ёки ёмонга ажратиш учун амални ўзини олиб қараш нотўғридир. Амални ўзида яхшилик ёки ёмонлик сифати бўлмайди. Масалан, ўлдириш ҳам бир амал. Унга муайян ҳолатларда яхши, муайян ҳолатларда ёмон, деб сифат бериш мумкин. Яхши ёки ёмон деб сифатлашда эса, тўғри ўлчовга асосланиш лозим. Яъни муайян амални шу тўғри ўлчов тарозисида ўлчаш керак бўлади. Бу тўғри ўлчов Ислом ақидаси ҳисобланади. Мусулмон киши амалларни яхши ёки ёмон, деб сифатлашда уларни Ислом ақидаси тарозисига солиши зарур.
Юқорида айтилган ўлдириш амалига яна қайтамиз. Масалан, Шариат бўйича мусулмонни шаръий асоссиз қасддан ўлдириш ёмон иш ва у жуда оғир гуноҳ ҳисобланади. Жиҳодда душман аскарини ўлдириш эса, яхши иш ва бунинг учун Аллоҳнинг мукофоти бор. Ёки кимнидир мулки бўлган жониворни эгасидан берухсат қасддан ўлдириш ёмон амал ва у амални қилган одам гуноҳкор бўлади. Энди қўй ёки қорамолни қурбонлик учун сўйиш яхши амал ва савобли иш. Яна бошқа бир амални олиб кўриш мумкин. Масалан, ёндириш амалини олайлик. Бир инсонни уйини қасддан, ҳеч қандай шаръий сабабсиз ёқиб юбориш ёмон ва Шариат тақиқлаган амал бўлса, уй бекасини оиласи учун оловда овқат пишириши яхши ва ажрли иш ҳисобланади.
Кўриб турганимиздек, ўлдириш, ёндириш, кесиш, сўкиш, улоқтириш, ўқ отиш каби амалларни ўзини яхши ёки ёмон, деб сифатлаш тўғри бўлмайди. Чунки улар фақат амал холос. Уларни ўзида ҳеч қандай сифат йўқ. Сифатлаш эса, уларга тўғри ўлчов асосида ҳукм чиқариш билан бўлади. Шунга кўра, мусулмон одам ҳар қандай амални яхши ёки ёмон, деб баҳолашда ўзи эътиқод қилаётган Ислом ақидасига мурожаат қилиши шарт. Акс ҳолда у муайян амалга киришишда ёки уни тарк қилишда адашиши ва гуноҳкор бўлиши мумкин.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух
02.07.2019й
