Россия ҳукуматининг холис мусулмонлар билан кураши
بِسْمِاللهِالرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
Россия ҳукуматининг холис мусулмонлар билан кураши
Россиядаги хозирда мусулмонлар билан бўлаётган ходисалар, бу шак-шубҳасиз мамлакат ҳукуматини Ислом билан кескин курашини ифодалайди. 2003 йили Олий суд томонидан исломий партиялар ва ташкилотларга жиноий таъқиқ солинишидан сўнг, Бошқирдистон, Татаристон, Чувашия, Челябинск, Самара, Оренбург вилоятларида ва бошқа минтақаларда, Россиядаги ҳар-хил ташкилотлардаги мусулмонларга нисбатан жиноий таъқибнинг кенг кўламли компанияси бошланди.
Бу жиноий ишлар хозирги кунда ҳам мамлакатдаги мусулмонларга нисбатан қийноқ ва узоқ муддатли қамоқ жазоси билан кўзга ташланмоқда. Россия ҳукуматининг бу курашида (таъкидлайман ҳукуматнинг, халқни эмас), алоҳида ўринда Кавказ туради. Айнан Чеченистондаги исломий халқни беаёв қирғинбарот қилганлигидан, фақат тинч ахолини, гўдаклар билан бирга йигирма мингдан ортиқ ўлдиртирганидан сўнг, Владимир Путин мамлакат етакчиси сифатида тасдиқланди. Кавказ унинг террористлари билан мамлакатнинг асосий муаммоларидан деб ва ҳукумат ўзига тобе бўлган ОАВ (оммавий ахборот васиталари) ёрдамида у ердаги хавфни бўрттириб кўрсатишлик билан, ўн йил давомида россияликларни бунга ишонтириб келади. Бу эса ўз навбатида ҳукумат ҳаракатларини мутлоқ жазосиз қолдиришга олиб келади.
Хозиргача купа-кундузи инсонларни доимий ўғирлаш ва отишлар, туганмас ҳарбий амалиётлар ва оғир моддалар бўйича жиноий ишлар қўзғашлар, бу минтақани титратиб келмоқда. Журналистларни, имомларни, мусулмонларни, ИИВ ходимларини ва шаҳар маъмуриятини, Кремл тарафдорими ёки умуман сиёсатдан узоқми фарқи йўқ отиб кетишмоқда.
Бундай дахшатнинг барчаси воқеликка бефарқ ва кўникиб қолган россияликларнинг қолган қисмини: мунофиқларча фаровонлигининг кўз ўнгида содир бўлмоқда. Шу билан бирга энг ажабланарлиси шундаки, маҳаллий ҳокимият бу курашда амалда ҳеч нарсани назорат қилмаяпти, фақат ФХХ (федерал хавфсизлик хизмати)нинг ўзбошимчалигига кўмаклашишдан нарига ўтмайди.
Кремл мамлакатнинг исломий минтақаларида маҳаллий ҳокимиятга ишонмай, ўзи курашмоқда.
Айнан ФХХ “мусулмонларни зич жойлашган” минтақаларини назорат қилиб, Кремл сиёсатини олиб бормоқда. Бу нарса энди фақат Кавказда эмас, балки Россиянинг марказий қисмларида ҳам кўзга ташланмоқда.
Жумладан, яқинда Бошқирдистон ва Татаристоннинг республика раҳбарлари ўз лавозимидан олинишган, бундай чораларнинг сабаби исломий фактор (бирор-бир жараённинг ҳаракатлантирувчи кучи) эмас, балки Раимов ва Шаймиевларнинг ўз лавозимларида узоқ қолишлиги сабаб бўлди, чунки бу нарса Кремл ҳукуматини коррупциялашганини фош қилган эди.
Ҳудди шу тариқа олдинроқ бошқа губернаторлар: Егор Строев, Эдуард Россел ва Юрий Лужковлар лавозимларидан четлаштирилган эди. Бу нарсани яна ушбу далил исботлаб турибдики, Татаристонда Шаймиевнинг лавозимидан олинишлиги билан, ҳокимиятда барибир унинг одами, Рустам Минниханов қолди. Шу билан бирга бу сиёсатчиларнинг кетиши Москва мавқеини ушбу минтақаларда шубҳасиз кучайтиради. Хозирги кунгача, 2012 йилнинг ёзида муфтий Файзов ва унинг ҳамкасби Якуровга қилинган суиқасд: ҳақиқатдан ФХХнинг қўпорувчилик иши эдими ёки йўқми, бир ёқлама ҳукм чиқариш қийин.
Бироқ ушбу далил, бу воқеалардан сўнг Татаристон бўйича 600дан ортиқ тинтув ишлари ва репрессия (таъқиб) компаниясини ўтказишлиги ҳамда мусулмонларга нисбатан қийноқлар қўлланишлиги, ушбу минтақада марказий ФХХ Ислом билан курашда ўзининг мустақил бошқаруви билан киришганини кўрсатиб турибди. Чунки бу таъқиблар қатъий равишда маҳаллий ҳукуматнинг манфаатларига зид келади. Кенг кўламли таъқиб ва содир этилган суиқасдларга қарамасдан, республиканинг ўзидаги ҳукумат, Татаристонда хозиргача тинчлик ҳукм сурмоқда ва бу ерда ҳеч қандай экстремизм йўқ, деб бирдек таъкидлаб келар эдилар. Улар гуллаб-яшнашини ва тинчликларининг бузулишидан манфаатдор эмаслиги табиий, чунки охирги вақтларда ушбу ишлар устида меҳнат қилишган.
Улар учун бугунги куннинг тартибида асосан, Татаристоннинг тинчлик ҳукм сурган, ривожланган қилиб кўрсатишлик ўта зарур, чунки бунинг ортидан республикада кенг кўламдаги инвестиция (сармоя) лойиҳаларини амалга оширишлик ва Жаҳон талабалари унверсиадаси – 2013 ва 2018 йилда футбол бўйича жаҳон чемпионати ўтказишликлари турибди.
Ислом билан курашда Кремлнинг танг холати.
Бироқ, 24 октябрда Қозон шаҳрида жангариларни йўқ қилишлик натижасида, Татаристонда контртеррористик операциялар (қўпорувчиликка қарши амалиётлар) режими киритилди. Амалиётни Нижегород ФХХБ бошқарар эди. Нижний Новгород, Татаристонни ўз таркибига олувчи Приволжье федерал округининг пойтахти бўлади: Бундан, Татаристонда Нижегород ФХХти айнан Москванинг кўрсатмасини ижро этганлиги келиб чиқади.
Татаристон, Бошқирдистон ёки Доғистонни ишларига Москванинг бундай аралашиши Кремлни вазиятни издан чиқаришлик ва ҳатто Поволжьеда федерал марказни ўз мавқеини мустаҳкамлашлик учун курашни ҳам англатмайди, лекин ҳар бир ҳокимият учун албатта бу нарсалар табиийдир. Федерал марказга бу ердаги мустахкамланишнинг талаб қилиниши, бу умуман давлат ҳокимиятининг заифлиги билан боғлиқ.
Путин ва унинг жиноятидаги шерикларига, Ислом минтақаларида ишларнинг нотинч холати, умуман уларни фойдасига эмас. Улар нотинч вазият, халқнинг норозиликлари учун унумдор ер вазифасини ўтаб беришлигини сўзсиз тушуниб туришибди. Бу нарса уларни ўта безовта қилмоқда, чунки ахоли сонидан нафақат мусулмонлар, балки бошқа қатлами ҳам ўз норозиликларини қаршилик акциялари билан номойиш қилишмоқда.
Кремлнинг исломий минтақаларни ишларига бевосита аралашиши, ҳукуматни Россияда Исломни ривожланиши олдида ночорлиги билан изоҳланади. Ҳокимларни кутганига тамоман тескари равишда, мусулмонларга қарши таъқиб, фақат холис ва фаол мусулмонларнинг сонини кўпайтирмоқда. Шу билан бирга охирги вақтларда ҳукуматга тобе бўлган муфтиётларнинг фаолиятлари ҳам, ҳокимиятга бўлган ишончни йўқоттирмоқда ва шунинг учун ҳам, Илдус Файзовни республикани муфтий лавозимидаги фаолиятини давом эттиришлигини Татаристон ҳукумати хоҳламаётгани, чунки минтақадаги зиддиятни кучайиб кетишида ва содир этилган қўпорувчилик амалиётларда, уни асосий айбдор деб маълум қилишгани бўлди.
Ҳокимлар дахрий фикрлар воситасида онгни захарлашлиги бўладими, адабиётларни таъқиқлаш бўладими, Умматни уйғониш йўлидан қайтара олмаслигини кўриб билиб туришибди. Мусулмонлар Исломнинг асосий қўлланмаси бу – унинг тўла татбиқ этилишидир, деб борган сари аниқ англамоқдалар.
Хижобнинг овозасиз ман қилинишига тааллуқли масала, Путинни Исломга бўлган кўр-кўрона адоватининг мисоли бўлиб қолди, чунки ўзини қонунчилигига ва сиёсий фаолиятидаги амал қилинадиган қоидаларга зид равишда, ўз мамлакатининг ахолисини сиёсий жихатдан энг онгли бўлган қисмини фарзандларига қарши чиқиб аниқ ахмоқликни содир этди. Халқнинг бу қисми ҳеч кимга ўз фарзандларини юзсиз қилинишига йўл қўймайди.
Халифалик билан кураш.
Бу нарсаларнинг барчалари Исломга бўлган адоватни мамлакатнинг ичкарисидаги ифодаси эди. Бироқ Москва 20 асрнинг бошларида Ислом давлатини йўқ қилинишида ўзи бевосита иштирок этган. Ислом давлатининг дунё сиёсий саҳнасига яқин вақт ичида кириб келиши аниқ эканини англаб етди. Ислом давлатининг қайта тикланишига йўл қўймасликка унинг ҳаракат қилишлиги, Марказий Осиёга шариат бошқарувини келиши қўрқинчи билан изоҳланади. Шундан у АҚШ билан ҳамкорлик қилмоқда, ҳатто ўз манфаатларига қарши Марказий Осиёда америкаликларни хўжайинлик қилишлари учун, бошқарув тизгинини топшириб ҳам қўйишди. Ахир Марказий Осиё бевосита Россия билан чегарадош-ку ва у билан чамбарчас ва узулмас алоқалар билан боғланган.
Ғайриинсоний қиёфада Путин ҳанузгача Башар Асадни, Ислом бошқарувини хоҳлаган халқ билан курашда, қурол-яроғ ва барча зарурий жихозлар билан таъминлаб турибди. Шунингдек яна Кремл шундай сиёсати оқибатида Ислом дунёсида ўз таъсирини йўқотишлиги муқаррар эканини аниқ англаб турганини кўриб турибмиз, лекин шундай бўлсада, Исломнинг энг ашаддий душманидек ўз ёвузликларини содир этишликда давом этмоқда.
6-7 ноябрда Бошқирдистон ва Москвада Ҳизб ут-Таҳрир аъзоларини уйларида юзга яқин тинтувлар ўтказилди. Хозирги вақтга келиб ушбу тинтувлардан сўнг Москвада 10 киши ва Бошқирдистонда 4 киши ҳибсга олинди.
Уларга қурол ташлаб қўйишиб, поездни портлатишни ташкиллаштирганликда ва экстремистик фаолиятда қатнашганликлари билан айбладилар. Шу билан биргаликда уларнинг баъзиларини Ўзбекистон ва Тожикистонга депортация қилиниши хавфи бор, у ерда эса уларни қонхўр тоғут Каримов ва унга ўхшаган Имомали Рахмонлар томонидан қийноқларга солинишлар кутиб турибди. Россиянинг ФХХ ходимлари Лефортово қамоқхонасида бўлган Тўхтабоев Равшанга босим ўтказиш мақсадида, ҳатто қамоқхонани специзоляторига (махсус якка тартибли камералар) унинг рафиқаси ва уч нафар гўдак фарзандларини ҳам жойлаштириб қўйдилар. Россиянинг махсус хизматчилари томонидан Ҳизб аъзолари билан курашишликда, фарзандларини ота-оналаридан тортиб олишиб, сўнг етимхоналарга жўнатишлари каби услубларни қўллашликлари биринчи бор эмаслигини биз биламиз.
Бу ғайриқонуний ишлар Ҳизб ут-Таҳрир тиклашлик учун ҳаракат қилаётган исломий Халифалик билан курашнинг ифодасидир. Ҳизб ут-Таҳрир ер юзида энг адолатли Илохий низомни етказишлик устида иш олиб бормоқда.
Лекин шунга қарамай, Россия ҳукумати тўхтамайди ва мусулмонлар билан курашини давом эттираверади. Курашнинг асоси бўлиб, хозирда Ҳизбга қарши фаол компанияни бошлаб юборган, ноҳолис ОАВлари назарда тутилинган. Бугунги кунда биз, Кремл ўзини информацион урушида, ҳатто, шундай мутассиб тахлилчи .раис Сулейманов кабилардан ҳам фойдаланишликдан уялмаётганини кўриб турибмиз. ФХХ хомийлигида, бундай “исломшунослар”га минтақалар ҳокимиятини айблашлик рухсати берилган, жамиятда беқарорликни вужудга келтиришлик ва экстремизмга кўмаклашганликда айблаб, ҳатто губернаторларни ҳам қўрқувда ушлаб турганини яққол кўрса бўлади.
Бироқ, Москва учун Умматни назорат қилишда ханузгача муфтиётларнинг фаолияти асосий йўналиш бўлиб қолаверади. Муфтиётларга ишонч йўқолганини ва бугунги кунда эски персанажларни (шахсларни) кетишлиги билан муфтийни салбий образи ҳам йўқолади, деган ўй билан уларни янги шахслар билан алмаштиришликни, ҳукумат англаб етди. Бу нарсага шубҳасиз ярим йилдан буён муфтийни ўрни бўш бўлиб тургани билан Татаристонда янги муфтийни тайинлашлик вазияти кўрсатиб турибди. Мукофотлангандан сўнг, Илдус Файзов кетиш керак эди. Лекин уни бари бир ўз ўрнида қолдиришди, сабаби ФХХ хозирча унинг ўрнига муносиб ўринбосар топа олмади. Муфтийни алмаштириш ўрнига, ҳукумат структурасини кучайтиришни лозим топди. ДУМ РТ (Татаристон республикасининг Мусулмонларнинг диний бошқармаси) аппаратига “Татаристоннинг собиқ бош дректори, маҳаллий сиёсий элитадан бўлган, синалган ва самарали менеджери (бошқарувчи) Айдар Салимгараевни киритишди.
Шунингдек куч структураларини 23 ноябрда мамлакатнинг Марказий муфтиётини Москвадаги бўлинмасида ўтказилинган тинтувлар, кўпроқ ушбу бўлинмадаги шахсларни алмаштиришликка қаратилган, чунки унинг бошқарувчиси Тожиддин (Таджуддин), хижобни ўрнига кўйлакка рухсат беришлик фатволари билан ёки Россия христианларининг асосий роҳибини намойишкорона қўлини ўпиб, ҳақиқий мазах-калака бўлиб қолди.
Пермь ўлкасини муфтийси Муҳаммедгали Ҳузинни яна бир муфтиёт раҳбарини лавозимидан олиб ташланишлиги, Уммат орасида у арбоб ҳам ишончини йўқотганини тасдиғи бўлиб турибди. Унга ҳатто Россия ҳукуматини рози қилиш умидида, 2012 йилнинг августида Фарид Салмон билан биргаликда Сурияга делегация бўлиб бориб, дахрий тоғут Башар Асад режимига қўллаб-қувватлашликни намоён қилиши ҳам ёрдам бермади.
Жамоат арбоби Максим Шевченкони алохида кўрсатиб ўтиш лозим, чунки у охирги вақт мобайнида ўзининг қатъий ва сиртдан қараганда мусулмонларни манфаатларига нисбатан холис мавқеи туфайли, Умматни айрича мухаббатига сазавор бўлди. Масалан, у марказий каналларнинг бирида (“Бешинчи”) хижобни қатъият билан ҳимоя қилди. Шу билан бирга у ўз халқига нисбатан ёвузликларни содир этаётган кавказ ҳукуматларини яроқсизлиги ҳусусида ҳамиша гапириб келади. Лекин унинг мавқеини асосига диққатни қаратиш керак бўлади. У ҳудди христианларнинг зуннорига ёки яҳудларнинг бош кийимига тенглаштирган холда, хижобни химоя қилади. У мусулмонларни дахрий тузумга сабр қилишликка ва дахрийликни ҳудди Исломга тенг қилиб қабул қилишликка чақиради.
Демократияни тушунишлиги ва уни Умматга тиқиштириш ҳусусидаги савияси ФХХ етакчиларига нисбатан баланд бўлишлигига қарамасдан, бундан акси ўладроқ Кремлда уни қадрлашади ва унга ҳар хил илтифот ва кўмаклар билан ёрдам беришади. У РФ президентининг инсон ҳуқуқлари бўйича Советнинг (маслахат) аъзоси бўлади ва марказий каналларда телебошловчилик қилади.
Шунингдек Путин 2012 йил мартда унга, 200 минглик инсон тўпланган сайловолди митингни ўтказишга ишонч билдирди. Максим Шевченко демократия ва демократик Россиянинг давлат тузумини ашаддий тарафдори ва мусулмонларни унинг таркиби ва қийматлари доирасида сақлаб қолишликка фаол ҳаракат қилмоқда. Айнан шу нарсасида Шевченконинг Умматга нисбатан хавфи бор, чунки Уммат учун демократия ичидаги қандайдир бадбашара шакалда эмас, балки қутқаруви учун Исломни тўла татбиқ қилинишлиги билан бўлади.
Олдинги курсни давом эттирилиши.
Хижоб ва адабиётга таъқиқ солиниши, мустақил масжидларнинг ёпилиши ва холис имомларни таъқиб қилинишлиги билан биргаликда, мусулмонларга нисбатан ҳокимлар ўз таъқибларини давом эттиришади. Москва ва Бошқирдистонлардан сўнг Татаристонда ҳам мусулмонларни янги хибсга олинишини кутса бўлади. 26 ноябрда РФ президентининг вакили Михаил Бабич Универсиада — 2013 тайёргарлиги ҳақида Қозонда РФ хавфсизлик кенгашида (совбез) мажлисида: “Жамоий-сиёсий вазиятнинг муракаблигини ҳисобга олган холда барча нозик жихатларни кўриб чиқиш зарур”, деб айтиб ўтди.
Бундан, мамлакат ҳукумати шу йилнинг ёзидаги қўпорувчилик амалиёти ва октябрдаги махсус харбий амалиётларни ҳисобга олиб республикада етарлича юқори жамоий кескинлик борлигини эътироф этишлиги кўриниб турибди. Буларнинг барчаси, ФХХни ноябрда Ҳизб аъзоларини ҳибс қилишликдан тўхтатиб қолган бўлиши эхтимолидан холи эмас.
Бироқ, Татаристондаги мусулмонлар билан содир этилаётган ходисалар, умуман олганда Россиядаги Умматга кучли таъсир ўтказаётганини ҳисобга олган холда, профилактик зарбалар ўзини куттириб қўймаслиги мумкин. Айниқса, Бутунжаҳон унверсиада бўсағасида. 9 ноябр “Татар-информ” агентлигининг сайтида Татаристоннинг ИИВ етакчиси Артем Хохорин: “Унверсиада бўйича хавфсизлик масаласида бизда барча нарса тайёр. Бизнинг бирдан бир бош оғриғимиз бу – экстремизм ва террористлар ҳаракатларига қарши ҳаракатланиш бўлади. Ушбу масалада катта ишлар олиб борилаяпти ва бунга катта кучлар ташланган”, деб айтиб ўтди.
Яна шу нарсани ФХХ бугунги кунда Ҳизбни қўрқитиб қўйишлик учун ён-атрофдан фойдаланаётганини ишонч билан айтса бўлади. У мусулмонларни кўмаги заиф минтақаларда жазолаш амалиётларини ўтказиб ва ўзларини ҳисоблашлари бўйича, уларнинг бу ўзбошимчалиги ўтиши керак. Челябинскда уч мусулмонни, ҳатто ўз вақтида генераллар гуруҳи ва мамлакатнинг етакчи сиёсатчилари қилаолмаган нарсада айблашиб узоқ муддатга қамоқхонага тиқишмоқчи бўлишяпти.
Уларни мамлакатнинг конституцион тузумини ағдаришликка қасд қилишган деб айблашмоқда. Нижний Новгородда, президент вакили Бабични маъмурияти жойлашган ерда, қўпорувчилик фаолияти билан шуғулланган, Ҳизб ут-Таҳрирга аъзо деб топишиб, Марказий Осиёдан келган мухожирлар ҳибсга олинди. Бу нарсаларнинг барчалари Поволжье минтақалари учун қўрқитув огоҳлантириши бўлиб хизмат қилиши кўзда тутилган. Умумий равишда мамлакат бўйлаб Ҳизб ут-Таҳрирга алоқадорликлари учун 5 минтақасида жиноий ишлар қўзғатилган.
Уларнинг бу ҳаракатларининг сабабини тушунган холда, Исломга қарши кучсизлиги билан боғлиқлиги ва унга кўр-кўрона адоват қилаётганини барча минтақалардаги мусулмонлар тушуниши керак ва янги синовларга тайёр бўлиши зарур бўлади. Шунингдек Марказий Осиё республикаларидаги мусулмонлар ҳам, Москва ушбу мамлакатлар ҳокимларидан ҳам, Исломга қарши ўта ёвузлик билан курашишликни талаб қилаётганини билишлари керак. Шунинг учун ушбу республикалар КХШТ ва ШХТ каби ҳарбий иттифоқларга жалб қилинган ва шу сабабдан Россия ўша ерда Америка билан ўз нуфузини баҳам кўрмоқда ва ўзининг параллел сиёсатини олиб бормоқда.
Эй мусулмонлар!
Бугунги кунда биз ҳатто, ўзига ўзи ҳам ўз холатини тушунтириб бера олмайдиган, терроризм билан кураш каби ўз қарама-қаршиликларида ичдан емирилиб бораётган, бўғилиб қолаган хайвоннинг ҳаракатларини кузатиб турибмиз. Бу курашни улар бир томондан Россиянинг хавфсизлигига тахдид деб кўрсатишмоқда, лекин бошқа томондан эса биз ҳарбий бюджетни ўзлаштириб юборган мудофаа вазирини коррупцияда фош бўлганини кузатиб турибмиз.
Биз шунингдек, мамлакат ҳокимлари бир бирига ишонмай ва ҳокимият учун ўзаро курашаётганини кўриб турибмиз. Биз яна, улкан бойликларининг борлигига қарамасдан хорларча жабр кўраётган ва қашшоқланган Россия халқи янада кўпроқ ёвузлик ва очкўзлик низомини рад этаётганини кўриб турибмиз.
Шундан бу нарса, ҳаёт учун энг яхши қонунлар тўплами бўлган Исломнинг яқин ғалабаси, бизнинг онгимизда мустахкамланиши керак. Бизга ушбу куфр низомини зулматидан ўзга нарса юборганлиги учун Оламларнинг Роббиси Аллохга ҳамду-санолар бўлсин!
Бизларни Исломда бўлишлигимизни, Унинг илм нурини ва донолигини инсонларга етказишдек шарафга лойиқ қилгани учун, Яратувчига барча мақтовлар бўлсин.
Ғалабанинг қувончи насиб қилинишлиги шундай вақт билан бир қаторда бўлсинки, унда биринчиларнинг ажрлари кеч қолганларнинг ажрлари билан тенглаштирилиб бўлмайди. Ва шунинг учун ҳам ер юзида Исломни ҳаёт учун низом бўлишлиги учун ҳаракат қилганларнинг сафида бўлишликка шошилишимиз керак.
Исломни ёйишлик йўлида мисли кўрилмаган жонбозлик ва мардликларни намойиш қилишга шошилиш керак. Синов келганда сизлар собитқадам бўлингизлар. Буюк Аллоҳ айтади:
إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَااللَّهُثُمَّ اسْتَقَامُوا تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُالْمَلَائِكَةُ أَلَّا تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِالَّتِي كُنتُمْ تُوعَدُونَ
Албатта: «Парвардигоримиз Аллоҳдир», деб, сўнгра (ёлғиз Аллоҳга тоат-ибодат қилишда) тўғри — устивор бўлган зотларнинг олдиларига (ўлим пайтида) фаришталар тушиб, (дерлар): «Қўрқманглар ва ғамгин бўлманглар. Сизларга ваъда қилинган жаннат хушхабари билан шодланинглар! [41:30]
Усмон Солиҳов
Ҳизб ут-Таҳрир Россия
