Мусулмонни кўпчилик олдида изза қилиш тўғрисидаги саволга жавоб
Мусулмонни кўпчилик олдида изза қилиш тўғрисидаги саволга жавоб
Ижтимоий тармоқлардан бирида Абдураҳим исмли мухлисимиздан келган саволга жавоб.
Савол:
Ассалому алайкум. Менинг саволим бугунги кунимизда кенг қулоч ёйган, халқимиз орасдиаги баъзи инсонларда бўлган бир иллат, ўзини бошқаларадан устун деб билгани сабабли, ўзидан паст табақадаги инсонларни менсимаслик, сўкиш, ҳақорат қилиш ва изза қилиш каби ҳолатлар ҳақида Исломнинг ҳукми қандай бўлади, шуни сўрамоқчиман?
Паст табақадагилар ҳақорат ва изза қилинганларида мазлум бўлишлари очиқ ойдин равшан, лекин менинг бу сўрамоқчи бўлганим, ўзидан паст табақа ёки мансабдагиларни сўкиб изза қилаётган “катталар” ҳам ўзларини мусулмон деб ҳисоблайдилар, ўлса жаноза билан кўмиладилар. Шунинг учун ушбу ҳолатларни шаръий ҳукмини, шундай ўзларини “катта” деб билганларнинг ҳолатига шариат нима муносабат қилишини сўрамоқчиман.
Жавоб:
بسم الله الرحمن الرحيم
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا
“Эй иймон келтирганлар, Аллоҳга итоат қилинг ва пайғамбарга ҳамда ўзларингиздан бўлган (яъни мусулмон бўлиб Аллоҳнинг ҳукмларини татбиқ қилаётган) ҳокимларга бўйинсунинг! Бордию бирон муаммога дуч келсангиз, — агар ҳақиқатан Аллоҳга ва охират кунига ишонсангиз — у муаммони Аллоҳга ва пайғамбарига қайтаринг! Мана шу яхшироқ ва чиройлироқ ечимдир”. (Нисо. 59)
Бугунги кунимизда катта мансабдалиги сабабли, ёки бойлик жиҳатидан юқори табақада бўлган ва шунга ўхшаш, жамиятда оддий халқ устидан қайсидир бирон бир поғонада баландда бўлган шахслар ўзидан пастроқдаги инсонларни турли сабаблар билан изза қилиши, шахсиятига тегиши, ҳақорат қилишлар ва сўкишлар одатий ҳолга айланиб қолди. Бу албатта, жамиятларимизни бошқараётган бошқарув низоми, капиталистик низомнинг яроқсизлигидандир.
Бундай ҳолатларга нисбатан ўзини мусулмон деб ҳисоблаган ҳар бир мўъмин инсон иймон келтирган ақидасидан келиб чиқиб муносабат билдириш лозим албатта.
Аввал Аллоҳга иймон келтирган инсон ўзини бошқалардан устун деб билиши, бошқа мусулмонларга кибрлилик қилиши ҳақида тўхталиб ўтамиз.
لَا جَرَمَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ ۚ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْتَكْبِرِينَ
“Шубҳасизки, Аллоҳ нимани сир тутаётганларини ва нимани ошкор қилаётганларини билади. Албатта, У мутакаббирларни хуш кўрмас”. (Наҳл. 23)
قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : لايَدخُلُ الجَنَّةَ مَنْ كانَ في قلبهِ مِثْقَالُ ذَرّةٍ مِنْ كِبْر
Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи в асаллам дедилар: “Қалбида зарра мисқолича кибр бўлган одам жаннатга кирмайди”. Муслим ривояти.
Кибр ҳақида, унинг инсонлар учун зарарли ёмон иллат экани ҳақида шаръий далилларда жуда кўп оят ва ҳадислар келган, лекин ушбу касалликни ҳаромлиги, мусулмон учун нолойиқ иш эканини тушуниш учун юқоридаги оят ва ҳадис кифоялик қилади. Яъни ўзини бошқалардан устун билиб, кибр қилган инсон Аллоҳнинг ғазабига дучор бўлади ва жаннатга кирмайди ҳам.
Энди инсонларни омма олдида изза қилиш, ҳақорат қилиш, обрўсини тўкиш каби қабиҳ ишларга нисбатан Ислом мабдасининг берадиган ечими тўғрисида айтиб ўтамиз.
قال النبي صلى الله عليه وسلم: كل المسلم على المسلم حرام، دمه وماله وعرضه
Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Мусулмоннинг ҳамма ери бошқа мусулмон учун ҳаромдир: қони, моли, обрўси”. Муслим ривояти.
عن ابن عمر قال : صعد رسول الله صلى الله عليه وسلم المنبر فنادى بصوت رفيع فقال يا معشر من قد أسلم بلسانه ولم يفض الإيمان إلى قلبه لا تؤذوا المسلمين ولا تعيروهم ولا تتبعوا عوراتهم فإنه من تتبع عورة أخيه المسلم تتبع الله عورته ومن تتبع الله عورته يفضحه ولو في جوف رحله
Ибн Умар айтади: Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам минбарга кўтарилдилар ва баланд овоз билан шундай дедилар: “Эй одамлар, ким тили билан иймон келтирган бўлсаю, лекин бу иймони ҳали қалбига сингмаган бўлса, у одам бошқа мусулмонларга озор бермасин, ноҳақ айбламасин, хижолатга солмасин, яширган айбини очишга ҳаракат қилмасин. Чунки ким бир мусулмоннинг яширган айбларини очишга ҳаракат қилса, Аллоҳ унинг ўзини яширган айбларини очиб қўяди, агарчи яшириб юрган айблари жуда махфий жойда бўлса ҳам”. Термизий ривояти. Ҳасан, саҳиҳ.
عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: المسلم من سلم المسلمون من لسانه ويده
Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Мусулмон шундай одамки, бошқа мусулмонлар унинг қўлидан ва тилидан омонда бўладилар”. Бухорий ва Муслим ривояти.
Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам Маккада видолашув хутбасини айтаётганларида шундай деганлар:
قال النبي صلى الله عليه وسلم : فإن دماءكم وأموالكم وأعراضكم وأبشاركم عليكم حرام كحرمة يومكم هذا، في شهركم هذا، في بلدكم هذا، ألا هل بلغت ؟ اللهم اشهد
Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Албатта, сизларни қонларингиз, жонларингиз, молларингиз, обрўларингиз бир бирларингиз учун ҳаромдир! Етказдимми?, Аллоҳим гувоҳ бўл”. Бухорий ривояти.
نظر عبد الله بن عمر يوما إلى الكعبة فقال ما أعظمك وأعظم حرمتك والمؤمن أعظم حرمة منك
Абдуллоҳ ибн Умар бир кун Каъбага қараб туриб шундай деди: “Эй Каъба, қанчалар буюксан, ҳурматинг қанчалар улуғ, лекин бир мўъминнинг ҳурмати сенинг ҳурматингдан устунроқдир”. Термизий ривояти. Ҳасан.
Усул фиқҳ илмида саҳобанинг гапи, модомики агар у гап саҳобадан келиб чиқиши мумкни бўлмаган гап бўлса, масалан, бир нарсани ҳаром ёки ҳалоллигини айтиш, охират азоби ёки жаннат роҳати каби ҳолатлардан хабар бериш ва шунга ўхшаш, фақатгина пайғамбардан ваҳий билангина чиқиши мумкин бўлган гаплар сирасидан бўлса, ундай гапни саҳоба Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламдан эшитгани учун гаприяпти, деб ҳисобланади. Шундан келиб чиқиб Абдуллоҳ ибн Умарнинг мазкур гапларини жумҳур муҳаддислар ҳадис қаторига қўшишган, чунки Абдуллоҳ ибн Умар бир мусулмоннинг ҳурмати Каъбанинг ҳурматидан устун эканини айтмоқда, бундай хабарни айтиш эса, аслида Пайғамбарнинг ишидир.
Ўзидан паст табақадаги инсонларни камситаётган, хақоратлар қилаётган инсонларнинг биронтаси мусулмонлар қибласи бўлган Каъбани бузиб ташлашни, ёки сўкиб ҳақорат қилишни хаёлларига келтирмаса керак, лекин шариатнинг бизга айтишига кўра, бир мусулмоннинг қалбини оғритиш, обрўсини ҳалол деб билиш муқаддас Каъбани вайрон қилгандан кўра оғирроқ гуноҳдир.
عن ابن مسعود — رضي الله عنه — قال: قال رسول الله — صلى الله عليه وسلم -:سِباب المؤمن فسوق، وقتاله كُفر
Абдуллоҳ ибн Масъуд розияллоҳу анҳудан, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Мусулмонни сўкиш – фосиқлик, у билан урушиш – куфрдир”. Муттафақун алайҳ.
“Мусулмонни сўкиш фосиқликдир”, деган гапнинг маъноси. “Фисқ” сўзи луғатда бирор нарсадан чиқиш, истилоҳда эса, Аллоҳга итоат қилишдан чиқишга айтилади. Демак, мусулмонни сўккан одам Аллоҳга итоат қилишдан чиққан, Аллоҳ рози бўлмайдиган ҳаром амални қилган бўлади.
“У билан урушиш куфрдир” деган гапнинг маъноси эса, бу тўғрида мужтаҳидлар турли раъйларни айтишган бўлиб уларнинг ичида менинг назаримда саҳиҳроғи: Бу ерда ҳақиқий куфр назарда тутилмаган, балки бу ерда мусулмонни ўз биродарини ўлдиришдан қайтариш учун ваъийд кўринишида, бу ишни қилиш куфр келтиришдек оғир жиноятдир, деган маънода айтилган.
Мусулмонларнинг обрўлари ҳаромлиги, омма олдида изза қилиш, обрўсини тўкиш, ёки сўкиш каби ишлар Аллоҳнинг ҳаром деб белгилаган чегарасидан ўтиш экани тўғрисида яна бошқа кўплаб далиллар келтириш мумкин.
Ўзидан паст табақада бўлган инсонларни устиларидаги жорий ҳукуматдан қўрқиб, ёки чиройли кўриниш учун лаганбардорлик қилиб ҳақорат қилаётган, мусулмонларнинг обрўсини тўкаётган, иззалар қилаётган одамлар бундай ҳаром амалларни қилаётганларида бир нарсани билсинларки, бу дунёда ҳеч ким абадий қолмайди, ҳамма ўлади ва албатта ҳар бир инсон Аллоҳнинг ҳузурида жамланади, у кунда эса қўрқилаётган, чиройли кўринишга уринилаётган ҳукумат устидаги ўша бошлиқлар қўл остиларидагилардан очиқчасига тонади, юз ўгиради. Бу тўғрида Аллоҳ шундай деган:
وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْدَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ ۖ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ ۗ وَلَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذَابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًا وَأَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعَذَابِ * إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا وَرَأَوُا الْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبَابُ * وَقَالَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا لَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوا مِنَّا ۗ كَذَٰلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ ۖ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنَ النَّارِ
“Одамлар ичида Аллоҳдан ўзга тенгдошларни тутадиганлар ва уларни Аллоҳни севгандек севадиганлар бор. Иймон келтирганларнинг Аллоҳга муҳаббатлари қаттиқдир. Зулм қилганлар азобни кўрган чоғларида, албатта, барча қувват Аллоҳга хослигини ва, албатта, Аллоҳнинг азоби шиддатли эканини билсалар эди! У пайтда пешволар (ўзларига) эргашганлардан тонурлар ва азобни кўрурлар, уларнинг боғланишлари кесилур. Ва эргашганлар: «Қани энди бизга бир ортга қайтиш бўлса эди, биздан тонганларидек, биз ҳам улардан тонар эдик», дерлар. Шундай қилиб, Аллоҳ уларга амалларининг ўзларига ҳасрат бўлганини кўрсатур. Ва улар дўзахдан чиқувчи эмаслар”. (Бақара. 165-167)
Шундай экан, биз мусулмонлар ўзимизни бундай жирканч иллатлардан узоқ тутишимиз, бошқа мусулмон биродарларимизнинг қалбини оғритиб Аллоҳнинг ғазабига дучор бўлишдан ўзимизни узоқлаштиришимиз зарур. Валлоҳу аълам.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим
22.01.2017й.
