بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ

Роя газетаси:

Халқлар мустамлакачи давлатлардан озод бўлиш йўлида курашишлари учун Украина кризиси уларга бир огоҳлантирувдир

Фoзил Амзаев қаламига мансуб

2014 йилнинг бошланиши Украинага таъсир ўтказиш мақсадидаги халқаро рақобатларнинг тобора кучайиши билан ажралиб турди. 2013 йил тугаши билан яна Украинадаги сиёсий йўналишни ўзгартириш учун муҳит тайёрланди. Ўшанда сиёсий йўналиш, 2010 йилдаги россияпараст кучларнинг қақшатқич интиқомлари натижаси сифатида, Россия томон ҳаракатлана бошлаган эди. Украина халқига қарши 2014 йил февралда содир этилган жиноятларга, албатта, Янукович жавобгар. Бу жиноятлари уни Россияга қочишга мажбур қилди. Бунинг натижаси ўлароқ, Украинадаги куч европапараст сиёсатчилар қўлига ўтди.

Россия 2004 йилдаги апельсин инқилобида юз тутган аянчли омадсизлигини ҳамон унутгани йўқ. Ўшанда у инқилобга нисбатан сиртдан қуролли ҳужумлар қилишдан ўзга ҳеч нарса қилолмади. Охир оқибат Қрим ярим ороли билан Донбассни аннекция қилиб, бунга айни минтақадаги русийзабон аҳолини ҳимоя қилиш, деган нарсани ниқоб қилиб олди.

Украина кризиси бошлангандан то 3 йилга қадар келтирган салбий оқибатлар ва уларнинг сабабларини тушуниш учун қуйидаги жиҳатларни ёритиб ўтиш лозим:

1 –Украина ва унга нисбатан йирик давлатларнинг яширин истаклари:

Совет Иттифоқи емирилиши ортидан йирик давлатлар – шу жумладан, Совет Иттифоқи вориси Россия ҳам – бутун диққат-эътиборини Украина сиёсий элитасига таъсир ўтказишга қаратиб келди. Бунинг бир неча сабаблари бор: Украина Европа давлатлари ичида майдон жиҳатидан биринчи ўринни эгаллайди. Аҳоли сони жиҳатидан еттинчи ўринда туради, ҳозир унинг 43 миллион атрофида аҳолиси бор. Қора денгиздаги мумтоз геосиёсий жойлашуви, қишлоқ хўжалик, саноат ва Совет Иттифоқидан қолган улкан илмий имкониятлари, йирик ресурслари… буларнинг ҳаммаси бу юртни очкўз йирик давлатларнинг ўлжасига айлантирмоқда.Очкўзлик хусусан Россияга мос келади. У ўзининг «рус империяси»ни тирилтириш учун Украинага етакчилик қилиши шарт, деб ҳисобламоқда. Россияликларнинг барчаси бу уруш зиёни Россиянинг хавфсизлик, иқтисод, экспорт ва бошқа кўплаб соҳаларига қаттиқ зарба беради, деган ҳақиқатга ишонадилар.

Европа Иттифоқига келсак, унинг етакчи давлатлари Украина иқтисодида саноат, инсоний ресурслар, бозорлар ва бошқа соҳаларда йирик имкониятлар мавжуд бўлган давлат, деган нуқтаи назарда қарайди. Европа Иттифоқи ўз хавфсизлигини мустаҳкамлашга ҳисса қўшадиган омил Украинада йўқ, деб билади. Чунки унинг хавфсизлиги АҚШ етакчилигидаги НАТО қўлида.

Аммо Америка эса Украина қадр-қиймати аввало НАТОни кенгайтиришда мужассам, деб билади. Чунки Америка Россиянинг ҳарбий нуфузини қисқартириш учун Қора денгиз портлари аҳамиятини эътиборга олган ҳолда, НАТОни кенгайтириш орқали Россияга қарши янги тўсиқ яратиши мумкин. Шунингдек, НАТОни Украина ёрдамида кенгайтириш, табиийки, Россияга босим ўтказиб, Украинага бурнини суқмасликка ундайди, керак бўлса, АҚШнинг дунёдаги бошқа ерларидаги манфаатларини кучайтиради.

2 –Россиянинг Украинадаги қуролли агрессиясига нисбатан АҚШ ва Европа Иттифоқи реакцияси:

2014 йил Россия Қримни аннекция қилиши ортидан Европа ва Америка элчилари Украинани рус қўшинларини кескин қадамлар ташлашига провокация қилмасликка чақиришди.

«Мен ўшанда кун бўйи Европа давлатлари ва Америка элчилари билан боғланиб турдим, рус қўшинларини кескин қадамлар ташлашига провокация қилмасликка тўхтовсиз чақириқлар бўлиб турди», дея эслайди Қирим-татар мажлиси раиси Рефат Чубаров.

Айтиш жоизки, ўша пайтда АҚШ ҳарбий разведка раиси бўлган Майкл Флинн ўз баённомасида америкалик юқори лавозимли масъуллар Россия кучлари ҳаракати бошланишидан бир ҳафтача олдин Россия Қрим ярим оролида ҳарбий амалиётлар бошлаши мумкинлигидан огоҳлантиришган.

Қирим-татарлар мажлиси раисининг юқоридаги сўзлари Европа Иттифоқи ҳам, АҚШ ҳам Украина кризисига ва Россиянинг ҳамон давом этаётган адоватларига нисбатан бир хил реакция билдирганидан дарак бермоқда.

Агар Европа Иттифоқининг 2014 йилдан шу пайтга қадар давом этаётган реакцияси ҳақида сўз юритадиган бўлсак, бунда Европа Иттифоқи раҳбарларининг, асосан, Франция ва Германия раҳбарларининг Россия юзсизлигидан ёқа ушлаганларини эслаш мумкин. Уларнинг санкцияларга таянишлари ҳамда Украинадаги уруш кенг кўламда давом этишидан ва 2008 йилги Грузия сценарийси такрорланишидан хавфсираб, Россияни рози қилиш учун бор кучларини сарфлашлари сабаби ҳам мана шунда.

Америкага келсак, унинг позициясини кўпроқ хоинона дейиш мумкин. Масалан, у Россиянинг Қрим ярим оролига уруш қилишини бир ҳафта олдин англаб етган. Шунга қарамай, у кутишни афзал кўрди ва Россиянинг ярим оролни ўзига қўшиб олиш билан якун топадиган хатарли ишга аралашишига ҳамда Донбасс курашига ғарқ бўлишига атайин қўйиб берди.

Россия Федерацияси Қримни аннекция қилиш ва Украина шарқида кечаётган курашга бевосита аралашиш билан ўзининг асл башарасини фош этди. Америка керак бўлган пайтда доимо Россияга зарба беришга қодир. Шу орқали кенг кўламдаги геосиёсий масалалар билан боғлиқ ўзининг муайян бир сиёсий қарорларига Россияни кўндириш қўлидан келади. Бу геосиёсий масалаларга мисол, Хитойга босим ўтказиш бўлиши мумкин, ёки Ўрта Шарқдаги ўз режаларига ёрдам бериш ё эътибор бермаслик (масалан, Эрон ядровий дастури ва Сурия қўзғолонини бостириш масалалари каби) бўлиши мумкин ёхуд қудратли қурол-аслаҳалар орқали Европа Иттифоқига таҳдид қилиб, уни НАТО орқали ўзининг этагига осилишга мажбур қилиш бўлиши мумкин.

3 –Бу курашдаги Россиянинг калтабинлиги ва сиёсий омадсизлиги:

Россияга нисбатан олганда, унинг позициясини император Александр III (1845-1894)нинг сўзамоллик билан айтган сўзлари ифодаламоқда: «Дунёда бизнинг иккита ҳақиқий иттифоқчимиз бор, холос: армиямиз ва денгиз кучларимиз». Бироқ Россия Украинага тарихан, тил жиҳатидан, демографик ва географик жиҳатдан яқин бўлишига қарамай, у ерда ўзининг сиёсий нуфузини ўрнатишда омади чопмади. Натижада унинг сўнгги чораси «армия ва денгиз кучлари» бўлди. Яъни унга моддий зўравонлик қилиб, ерларини аннекция қилди. Чунки у кўп ҳолларда Украина масаласида ўзи билан Европа ўртасидаги мувозанатни йўқ қилди. Бундай ҳодиса Совет Иттифоқи парчалангандан бошлаб, Россия-Украинанинг барча даврларида содир бўлди, хоҳ Кравчук даврида бўлсин, хоҳ Кучма, хоҳ Юшенко, хоҳ Янукович даврида бўлсин, фарқсиз, доим ўзи билан Европа ўртасидаги мувозанатни бузиб келди.

Россия Федерацияси Қрим ярим оролини аннексия қилиши сабабли Украина кризисини ижобий йўл билан ҳал қилолмади ва бу билан қотил давлатга айланди. Бу давлат ривожланган йирик давлатлар клубига қайтиш имкониятини қўлга киритиш йўлида ҳар қандай нопок қилмишни содир этишга тайёр. Бунга Путиннинг 2016 йил июнда айтган мана бу сўзлари яққол далил бўлади: «Америка йирик қудрат. Бугун у ягона бўлиши мумкин. Биз буни қабул қиламиз. Биз Қўшма Штатлар билан бирга ишлашни истаймиз ва бунга тайёрмиз».

Булар Украина кризисига оид сабаблар, натижалар ва жорий ҳодисаларнинг қисқача таърифи.

Энди Украина халқига нисбатан айтадиган бўлсак, дунёнинг турли ерларидаги халқлар сингари улар ҳам мана шу йирик давлатларнинг ўзаро курашлари қурбонига айландилар.

Украин халқи айни давлатларнинг Украина кризисига нисбатан ўз позицияларини ижобий қилиб кўрсатиш учун қўллаётган ёлғон шиорларига алданмасликлари керак. Русийзабон аҳолини ҳимоя қилиш, украин халқининг Европа қадриятларига интилишини қондириш, Донбассда фуқаролар ҳаёти муҳофазасига эътибор бериш… бу ва шунга ўхшаш бошқа шиорлардан йирик давлатлар ўзларининг геосиёсий манфаатларини мустаҳкамлаш учунгина фойдаланади… Айни пайтда Россия Қрим ва Донбассдаги жиноятларини давом эттирмоқда. Америка бошқа геосиёсий масалаларда Россиядан фойдаланиш учун Украинани қирғин қуроллари билан таъминлаб унга пўписа қилмоқда. Европа эса Россиянинг юзсизлиги олдида бир оғиз гап ҳам гапиролмай қолди, ҳатто у ўз иродасини қўлга олиб, Украинага визасиз тизимни жорий қилиш ҳам қўлидан келмаяпти.

Бугунги халқаро сиёсат асосан шулардан иборат. Яъни йирик давлатлар кўплаб халқларни бойликларини талон-тарож қилиш учун итдек қопишяпти.

То халқаро майдонда соф исломий ақида асосига қурилувчи давлат барпо бўлмагунча, вазият шундай қолаверади. Чунки башариятни ислоҳ қилувчи раҳбар унга ташвиш қилади, ҳақиқатда куйинади… Унда бугунги кундаги йирик давлатлар раҳбарлари кўтариб чиқаётган қуруқ шиорлар бўлмайди, зотан, улар жирканишимиздан ўзга нарсага ярамаяпти.

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ* أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ الْمُفْسِدُونَ وَلَـٰكِن لَّا يَشْعُرُونَ

«Уларга – Ер юзида бузғунчилик қилманглар, дейилса, биз ислоҳ қилувчилармиз, дейдилар. Огоҳ бўлингизким, улар албатта бузғунчилардир, лекин ўзлари буни сезмайдилар»                                                                             [Бақара 11-12]

Роя газетасининг 2016 йил 18 январ чоршанба кунги 113-сонидан