Қурбонлик вожиб бўлиши тўғрисидаги саволга жавоб

 Таҳририятимизга Olim исмли мухлисимиздан келган саволга жавоб

 Савол:

 Ассалому алайкум. Қурбонлик қилинадиган ойга ҳам етиб келдик мана. Шу қурбонлик қилишни ҳукми тўғрисида, вожибми ёки бошқача амалми шуни аниқлаштириб берсангиз? Қурбонлик қилмаса одам гуноҳкор бўладими? Қурбонлик қиладиган одамнинг моли закот нисобига етиши ё етмаслигини қурбонлик қилишга алоқаси борми? Илтимос жавобни тезроқ берсангизлар!

 Жавоб:

بسم الله الرحمن الرحيم

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ۖ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ ذَٰلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا

“Эй иймон келтирганлар, Аллоҳга итоат қилинг ва пайғамбарга ҳамда ўзларингиздан бўлган (яъни мусулмон бўлиб Аллоҳнинг ҳукмларини татбиқ қилаётган) ҳокимларга бўйинсунинг! Бордию бирон муаммога дуч келсангиз,— агар ҳақиқатан Аллоҳга ва охират кунига ишонсангиз — у муаммони Аллоҳга ва пайғамбарига қайтаринг! Мана шу яхшироқ ва чиройлироқ ечимдир”. (Нисо. 59)

Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳ.

1-Қурбонлик қилишнинг ҳукми. Ушбу масалада тўрт мазҳаб мужтаҳидлари ихтилофларга боришган. Ҳанафий мазҳаби, Моликий мазҳабининг ҳам баъзи мужтаҳидлари, Имом Ахмаддан бир ривоятда, Авзоъий ва Шайхул Ислом Ибн Таймияларнинг раъйига кўра, Қурбонлик сўйиш унга имкони бемалол бўлган одамга вожиб амал. Шофеъий мазҳаби, Моликий мазҳабининг аксар олимлари ва Ҳанбалийларнинг аксар мужтаҳидлари раъйига кўра, қурбонлик сўйиш суннати муаккада амал. Ибн Хазм Зоҳирийнинг раъйига кўра эса, қурбонлик сўйиш мустаҳаб амал.

Қурбонлик сўйишни вожиб дейдиганларнинг далили:

عن أبي هريرة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال : من وجد سعة ولم يضحّ فلا يقربن مصلانا

Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Ким имкони бўла туриб қубонлик сўймаса, бизнинг намозгоҳимизга яқинлашмасин”. Аҳмад, Ибн Можа ва Ҳокимлар ривояти. Саҳиҳ.

 Бу амални суннат ёки мустаҳаб деганларнинг далили:

عن أم سلمة رضي الله عنها قالت: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: إذا رأيتم هلال ذي الحجة وأراد أحدكم أن يضحي، فليمسك عن شعره وأظفاره

Умму Салама розияллоҳу анҳо айтади: Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: “Қачонки Зул-ҳижжанинг ойини кўрсангизлар ва бирортангиз қурбонлик сўйишни ирода қилган бўлса, бас, сочлари ва тирноқларини олмай турсин (яъни Зул-ҳижжанинг биринчи кунидан Қурбонлик кунигача)”. Муслим, Термизий, Аҳмад, Ибн Можа ва бошқалар ривояти.

 Бу тўғрида менинг раъйим. Қурбонлик тўғрисида келган далилларни кўриб чиқадиган бўлсак, бу амал имкони бўлган одамга вожиб экани тўғрига яқинроқдир. Чунки қурбонлик қилишни буюраётган “Ким имкони бўла туриб қубонлик сўймаса, бизнинг намозгоҳимизга яқинлашмасин” ҳадисида бу амални қилишга буюриш ортидан, буни қилмаганга нисбатан ваъийд, қўрқитув-огоҳлантирув келяпти. Бу эса, бу амални вожиб эканига далолат қилади.

 Кейинги “бирортангиз қурбонлик сўйишни ирода қилган бўлса,” ҳадисидаги “ирода қилган бўлса” жумласи бир қарашда бу ишни ихтиёрий эканига далолат қилиш мумкин, лекин юқоридаги буйруқ ва ортидан ваъийд ҳадиси вожибликни англатишини айтдик. Ва мазкур “ирода қилса” жумласи бирортангиз қурбонлик қиладиган бўлса, деган маънода айтилган бўлиши ҳам мумкин. “Қиладиган бўлса” маъноси эса, қурбонлик вожиб бўлганини инкор қилмайди.

 Демак, қурбонлик сўйишнинг ҳукми – имкони бор одамга вожиб.

 2-Қурбонлик қилмаса ёки қурбонлик қилиш учун закот нисобига эга бўлиши.

 Юқорида қурбонлик вожиб, деган ҳукмни олган ҳадисимизда Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг “من وجد سعة – Ким имкони бўла туриб” деган сўзлари банда аввало қурбонлик қилишга имкони бўлиши кераклигини англатади. Айнан закот нисобига эга бўлиши кераклиги эса, ҳадисда келган سعة сўзи “кенглик, мўл-кўллик, бемалоллик” маъноларини беради. Ушбу سعة сўзи бойликни англатишига ушбу оят далил бўлади:

لِيُنفِقْ ذُو سَعَةٍ مِّن سَعَتِهِ وَمَن قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ

 “Ризқи кенг бўлган одам кенглигидан нафақа қилсин. Кимнинг ризқи тор бўлса, унга Аллоҳ берганидан нафақа қилсин”. (Талоқ. 7)

 Демак Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам سعة деган сўзлари билан мўъмин банда ризқида, иқтисодий таъминотида кенглик, мўл-кўллик бўлиши кераклигини ирода қилганлар.

 Бу эса, инсон қурбонлик қилиши учун унинг иқтисодий таъминотида мўл-кўллик, бемалоллик, кенглик бўлиши кераклигини ва шу “имкон топса” деган маънода таржима қилинаётганини билдиради. Иқтисодий таъминотда мўл-кўллик, бемалоллик бўлиши инсон ўзи ва унинг нафақасидаги оиласининг асосий эҳтиёжлари қондирилган бўлишини билдиради. Асосий эҳтёжлари таъминланган бўлиши учун инсон закот миқдорича мол-дунёга эга бўлиши керак. Яъни закот нисоби миқдорича бойлиги бор бўлса, у одам қурбонлик қилиши вожиб бўлади. Лекин бу ерда бир нарсага эътибор бериш керак, закот нисоби деганда, у одамга закот бериш вожиб бўладиган одам бўлиши шарт дегани эмас. Фақатгина у одамнинг асосий эҳтиёжларидан ташқари нарсаларини ҳисоблаганда закот нисоби миқдорига етиб қолса бўлди етарли, шу билан қурбонлик сўйиш вожиб бўлади. Мана шу ҳолат инсоннинг имкони борлигини, иқтисодий таъминотида мўл-кўл, бемалол эканини англатади.

 Демак, имкони бор бўлган (яъни иқтисодий таъминоти мўл-кўл бўлган) мўъмин бандага қурбонлик сўйиш вожиб, агар сўймаса гуноҳкор бўлади. Валлоҳу аълам.

 Ҳизб ут – Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Муслим

31.08.2017й.