Келиб ўрнашиб олиш ва АҚШнинг яҳудийлар давлати билан муносабати
بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ
Роя газетаси:
Келиб ўрнашиб олиш ва АҚШнинг яҳудийлар давлати билан муносабати
Доктор Моҳир Жаъбарий
Ғарбий Соҳил минтақасидаги яҳудийлар манзилгоҳларига (турар-жойларига) «مُسْتَوْطَنَاتٌ» «ўрнашиб олинган ерлар», деб аташ одат тусига кириб қолди. Ғазо сектори ҳам яҳудийлар у ердан чиқиб кетмасликларидан олдин шундай дейиларди. Бу истилоҳда икки жиҳатдан фикрий сиёсий ишкаллик бор: биринчидан, муставтан деб аслида, эгаларидан «ғасб қилинган», мусулмонлар ҳукмронлигидан ҳарбий куч билан тортиб олинган ерни айтилади. Шунинг учун бу ерларга «مُسْتَوْطَنَاتٌ» ўрнашиб олинган ер эмас, «مُغْتَصَبَاتٌ» босиб-тортиб олинган ерлар дейиш тўғри бўлади. Бу эса куч билан тортиб олинган ҳолатини ифодаси учундир. Иккинчидан, ғасб қилинган ерлар фақат Ғарбий Соҳил ерларигагина чекланмайди, балки бутун Фаластиндаги яҳудийлар яшаётган ерни ўз ичига олади. Ушбу мақолада истийтон-яҳудийларнинг мустамлакаси ва унинг АҚШ-яҳудий муносабатларидаги акси ҳамда АҚШнинг бунга қарши кўтариб борилаётган кайфияти ёритиб берилади.
Бошида шуни таъкидламоқ лозимки, агар истийтонни (келиб ўрнашиб олишни) рад этиш ҳақида гапирилганда, лойиҳалар тузиш ва янги манзилгоҳлар қуриш агар 1948 йил босиб олинган ерларда амалга оширилаётган бўлса, ҳеч ким миқ этмайди. Чунки бу Америка, унинг ёлланган ҳукмдорлари ва жарчилари наздида «қўшни давлат»нинг бир «ички масаласи»дир!
Демак, сиёсий жиҳатдан истийтон (келиб ўрнашиб олиш) Американинг икки давлат ечими лойиҳасига сиёсий жиҳатдан тескари ва ҳарбий жиҳатдан тўсиқ бўлиб, Фаластин ерларини ўз эгаларидан босиб-тортиб олиш мавзуси дипломатия позициясига тўғри келмайди. Шундай бўлсада, бу бир принципиал позиция бўлиб, у на Американи ташвишлантиради, на унинг қўғирчоқларини ва на жарчиларини. Нега ҳам ташвишлантирсин ёки безовта қилсин, ахир, 1948 йил ғасб қилинган ерларни қайтариб берилмас қилиб қонунийлаштирган Американинг ўзи бўлса, бутун Фаластин бўйлаб босқинчилар хавфсизлигини таъминлаётган ҳам мана шу давлат бўлса?!
Шунинг учун, сўнгги кунларда бўлгани каби, Американинг айни мавзудаги баёнотлари янграгани сари, уни ташвишлантираётган нарса сиёсий тўсиқ бўлиб қолди. Бу сиёсий тўсиқ унинг икки давлат ечими лойиҳасини амалга ошириш учун қилаётган ҳаракатида гавдаланади. Чунки икки давлат ечими, географик ва ирқий жиҳатдан бир-биридан айрича икки вужудни яратиш фикрига асосланган. Бироқ истийтон эса 1967 йил босиб олинган ерларда яҳудийлар вужудини ёғдириб ташлаш орқали географик қоришувда акс этади ва ўз навбатида, икки сиёсий вужудга оид бўлиш амалиётига тўғри келмайди, тўсиқ бўлади. Шу жиҳатдан қараганда, истийтон лойиҳалари ликудчи яҳудийлар фикрига мос келмоқда. Чунки улар Фаластиннинг бир парча еридан ҳам воз кечишга рози бўлишмайди ҳамда давлат маъносини англатувчи ҳар қандай шаклдаги Фаластин вужудини рад этишади. Ҳатто қоғозда бўлса ҳам буни асло қабул қилишмайди. Улар энг камида, яҳудийлар давлати мустақиллиги остида ўз-ўзини бошқарувга рози бўлишади ва бу давлатдан хавфсизлик лойиҳаси каби фойдаланишни исташади.
Америка Фаластин ерини истийтон учун босиб олинишидан изтироб чекади, деб ўйлаш маълум даражада соддаликдир. У айни ерга адоват қилинишига қарши туради, адолат тушунчасида ерлик аҳоли билан бир хил фикрда, деб ўйлаш ҳам шундай. Американинг бундай даъволарининг миси чиқиб бўлган, энди бу давлат истийтонга қарши эканлиги тўғрисида бир-иккита баёнот бериб, туйғуларни қўзғаш орқали мусулмонларни лақиллатолмайди.
Сиёсий онг кишини мазкур ўзгармас ҳақиқатлардан фойдаланишда қўл келади, қачон Америка яҳудийлар давлатини қаттиқ танқид қилаётганда уни мана шу сиёсий онг билан тушуниб олади. Масалан, Америка яҳудийлар давлатини босиб олинган Фаластин ерларида янги истийтон комплекслари қурилишига рухсат берганликда танқид қилган ва бу иттифоқчисини тинчлик ютуқларини хавф остида қолдириши мумкинлигидан огоҳлантирган.
Дарҳақиқат, бу баёнотлар Нетаньяхунинг АҚШ маъмуриятидаги демократларга қарши қўзғаётган сиёсий тортишув-жанжаллари саҳнида янгради. Бу сурункали сиёсий жанжаллар Нетаньяху билан АҚШнинг демократ маъмурияти ўртасида унинг илк бош вазирлик пайтидан бери давом этиб келмоқда. Истийтон АҚШ тиқиштираётган икки давлат ечимига қарши Ликудчилар жанжали олови учқунларидан бири бўлиб қолди.
Маълумки, Нетаньяху истийтон мавзусидан фойдланади. Яъни АҚШ маъмурияти каби хорижий босимлар олдида олдинга силжишда ҳамда Россия, Франция, Европа каби баъзи халқаро эътирозлар билан келишишдан ўзини олиб қочишда фойдаланади. Шунингдек, Нетаньяху ўзининг экстремист ҳукуматини тузган пайтда 2009 йил бошида Либерман билан ҳамкорлик қилди. Ҳамкорлик қилиш орқали Ғарбий Соҳилда истийтонга оид жуда кўп тадбирлар ўтказиб, АҚШнинг тинчлик амалиётига жиддий ҳаракат қилишга бўлган ундовидан бўйин товлади. Ўшанда анави Аббос ҳам Америка кўрсатмаси асосида ишга аралашиб, сиёсий қаҳрамонлик даъвосини қилди ва истийтон тадбирларини тўхтатиш билан қайта музокара ўтказишни шарт қилди. Америка Аббосни аралаштириб, айни дарахтга чиқишга ундагандан сўнг, Аббос ундан тушолмай қолди, шунда Америка 2009 йил 25 сентябрда Вашингтонда юзаки учрашув уюштириб, Нетаньяху билан уни дарахтдан тушириб қўйди, ундан ҳеч нарса чиқмади. Бироқ Аббос Америка кўрсатмаларига хорларча итоат қилган эди. Худди яқинда уруш жинояткори Шимон Перес жанозасида иштирок этиш билан, ундан ҳам баттар хорлик қилгани ва Фаластин аҳли ва мусулмонлар туйғулари билан ўйнашгани каби. Жанозада қатнашиш билан бу кимса, сиёсий лойқа сувни яна қўзғашга уринди… Жанозада Нетаньяхунинг хотини Сара билан учрашганидан мамнуният изҳор этаркан, унга – учрашмаганимизга узоқ вақт бўлди, деди.
Ушбу воқеа-ҳодисалар оқимини кузатиб бораётган кишига шу нарса яққол кўринадики, Америка яҳудийлар ҳукуматига нисбатан яқинда танқидлар йўллаш билан бирга, сал олдин уларнинг давлати билан ҳарбий ёрдамлар тақдим этишга оид битим имзолади ҳамда ғоят ажойиб ҳарбий битим бўлгани айтилди. Бундан кўриниб турибдики, айни ҳарбий битим босқинчи давлат билан Фаластин ўртасидаги сиёсий жанжални бартараф ҳам этмади, дипломатик ютуқлар ҳам олиб келмади, балки, иккала давлат ўртасидаги хавфсизлик стратегиясини қайта мустаҳкамлади.
Ушбу хорижий воқеаларга қўшимча, Нетаньяху истийтон мавзусидан экстремистик яҳудий кучлар билан алоқасини мустаҳкам ёпиштириб олишда супер клей сифатида фойдаланади. Бундан ичкарида яҳудий ўнг қанот билан жанжаллашиб қолган пайтда фойдаланади. Масалан, 1996 йил Нетаньяху Ёсир Арафот билан учрашувга розилик берган пайтда, унинг ўнг қанот иттифоқчилари ҳукуматдан чиқиб кетишлари билан пўписа қилишади, ана шунда у истийтон лойиҳаларини ишга солиб, улардан иттифоқчилари иштаҳасини қондиришда фойдаланади…
Кейин эса Арафот билан бемалол учрашув ўтказаверади, албатта бу Арафотни лақиллатиш учрашуви бўлади. Дарвоқе, бу янги истийтон лойиҳаларини ишга солиш вақти, Нетаньяхунинг Перес жанозасида Аббос билан учрашганидан кейинга тўғри келди, шу билан бирга, Нетаньяху АҚШнинг яқинда келишилган ҳарбий ёрдамлари битимида сусткашлик қилаётганлигига оид танқидларга учраганидан кейинга тўғри келди.
Энди, Американинг икки давлат қуриш ечими, деган ўзгармас стратегияга нисбатан қарашларига келсак, бу давлат яҳудийларга тинчлик ечими, деган нарсани ўтказишни истайди ва шуни ўтказиш учун «Исроил»га ё тинчликни танлаш ёки истийтонни танлаш ихтиёрини беришга мажбур бўлмоқда. АҚШнинг шу қарашлари орқали унинг ташқи ишлар вазирлиги баёнотини тушуниш мумкин. Унда жумладан, «Биз Исроил ҳукуматининг Ғарбий соҳилда янги улкан муставтан-манзилгоҳ қурилиши режасини амалга оширишга оид яқинда қабул қилган қарорини қаттиқ қоралаймиз», дейилади.
Нетаньяхунинг қайсарлиги АҚШ президенти Обама режаларини маъмуриятининг илк босқичида чиппакка чиқарди ва бу йўл шу пайтга қадар узоқ оғир йўл бўлиб қолмоқда. Қарангки, у Обамани яна режаларини чиппакка чиқарди. Натижада унинг маъмурияти мазкур баёнотни худди видолашув ғазаби каби изҳор этмоқда. Чунки бугун бу маъмурият президентлик сайловлари сари яқинлашаётган экан, худди қари ўрдакнинг бировга кераги йўқ бўлиб қолганидек баёнотининг заррача қадри қолмаган.
Хуллас калом, бу баёнотлар мусулмонларни лақиллатишга ҳам, АҚШнинг ташқи сиёсатини чиройли қилиб кўрсатишга ҳам ярамайди. Балки бу баёнотлар Обама билан саркаш Нетаньяху ўртасидаги даҳанаки жангни ўзида акс эттириб, Американинг истийтонга тескари қарашларини бевосита ифода этади.
Роя газетасининг 2016 йил 11 октябр чоршанба кунги 99-сонидан
