بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Ақл ва Ҳаёт

22

Ҳаётни шакллантира оладиган, инсонлар муаммосига ечим бера оладиган,  дунё ҳаёти ҳақидаги умумий ечим (фикр),  деб аталадиган ақидалар учта. Буларни айтиб ўтган бўлсакда такрор айтамиз. Булар Ислом, капитализм, социализм ақидалари. Ҳаётни шакллантира олиши, инсон муаммоларига ечим бера олиши ва умумий ечим,  деб айтилишидан маълумки,  бу ақидалардан тузум келиб чиқади. Тузум келиб чиқадиган ақида эса, МАБДА дейилади. Демак,  мабда – тузум келиб чиқадиган ақидадир.

Бу уч ақидадан бошқа ақидалар кўп, мисол учун буддизм, яҳудийлик, насронийлик… каби ақидалар. Лекин юқорида айтиб ўтилган учтадан бошқаси мабда бўла олмайди. Чунки бошқа ақидалардан тузум келиб чиқмайди. Бу худди дарахтларни мевали ва мевасизга ажратишга ўхшайди. Яъни аслида барчаси одамлар эътиқод қиладиган ақидалар, лекин уларнинг орасида Ислом, капитализм,  социализм ақидаларидан тузум келиб чиққанлиги учун мабда, деб аталади. Бу ерда эътибор бериш керакки, биз ақидаларнинг тўғри ёки нотўғрилиги устида мулоҳаза юритмаяпмиз. Балки мабда бўла олган ақидалар ва уларнинг мабда бўлишига сабаб тўғрисида гаплашяпмиз. Шунинг учун бу уч ақиданинг бошқа ақидалардан мабда сифатида ажралиши уларнинг учаласини ҳам тўғрилигига далолат қилмайди. Тўғри ва нотўғрига ажратиш бошқа йўл билан бўлади. Бу ерда мабда эканлиги айтиб ўтилмоқда,  холос.

Демак, мабда фикрат ва тариқатдан таркиб топади. Фикрат икки нарсадан иборат: 1) ақида 2) инсон муаммоларига шу ақидадан келиб чиқадиган муолажалар.

Тариқат уч нарсани ўз ичига олади: 1) муолажалар татбиқининг кайфияти 2) ақида ҳимояси 3) даъватни (мабдага чақириқни) ёйиш кайфияти.

Навбатда булар тўғрисида кенгроқ ва чуқурроқ мулоҳаза юритамиз. Чунки буларни тушуниш ўзини ўргартиришга интилаётган ҳамда иймон борасидаги душманларини танимоқчи бўлган ва иймонини мустаҳкам қўрғон каби ҳимоя қилишни истаган ҳар бир мўминга зарурдир. Ҳар биримиз Ислом дарчасининг қўриқчиларимиз!

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

07.02.2019й.