Америка элчилари: дипломатия ниқоби ортидаги мустамлакачилик сиёсати
Америка элчилари: дипломатия ниқоби ортидаги мустамлакачилик сиёсати
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
Америка технологиялар университети ва АҚШ элчихонаси Тошкентда янги Америка марказини очди. Марказ 140 та мамлакатда 600 дан ортиқ майдонларни бирлаштирган American Spaces глобал тармоғининг бир қисмига айланди. Америка марказлари Тошкентдаги Америка элчихонасининг Жамоатчилик билан алоқалар бўлими таркибига киради ва бугунги кунда Ўзбекистонда учта American Spaces фаолият кўрсатмоқда. American Spaces лойиҳалари фикрий-идеологик таъсир қуроли сифатида бутун дунёда секуляризмни ҳамда АҚШ манфаатлари ва сиёсатини жамиятга мажбурий сингдиришда стратегик платформа ҳисобланади. Ахборот манбалари, инглиз тили курслари ва турли тренинглар ниқоби остида Американинг “юмшоқ куч” (soft power) сиёсати татбиқ этилади.
Очилиш маросимида АҚШнинг Ўзбекистондаги элчиси Жонатан Хеник, Cintana Education асосчиси ва раиси Дуглас Л. Беккер ҳамда Cintana Education президенти Рик Шангроу чиқиш қилди. “Америка маркази бу – Америка Қўшма Штатлари ва Ўзбекистон ўртасидаги мустаҳкам ҳамкорликнинг рамзидир”, – дея таъкидлади элчи Хеник. “Америка инновацияларини намойиш этар эканмиз, биз ҳамкорлик, ўзаро ҳурмат ва мукаммалликка интилиш асосида келажакни барпо этяпмиз”.
Марказни ташкил этган Дуглас Л. Беккер – таълим соҳасидаги тадбиркор ва инвестор. Беккер 1983 йилда Sterling Partners компаниясига асос солган. Бу компания таълим ва бошқа соҳаларга сармоя киритиш бўйича етакчига айланган. Шунингдек, у дунёдаги энг йирик олий таълим компанияларидан бири бўлган Laureate Education’га ҳам асос солган. Laureate Education ўз фаолияти давомида 29 мамлакатда 70 тадан ортиқ кампус ва онлайн муассасаларда 1 миллиондан ортиқ талабага таълим берган. Беккернинг сўнгги лойиҳаси бу – Cintana Education. Ушбу компания Аризона давлат университети (Arizona State University) билан ҳамкорликда дунё бўйлаб университетлар тармоғини ташкил этган.
Cintana Education президенти Рик Шангроу таълим ва менежмент соҳасида катта тажрибага эга тадбиркор. У Cintana Education’га келишидан олдин Аризона давлат университетида 15 йил давомида юқори лавозимларда ишлаган. Унинг раҳбарлиги остида ASU Enterprise Partners жамғармасининг активлари 500 миллион доллардан 1,5 миллиард долларгача ўсган. Рик Шангроу Cintana Education президенти сифатида Шарқий Европа, Марказий Осиё каби минтақалардаги ҳамкорликлар учун масъул ҳисобланади.
АҚШ ўз элчилари ва марказлари орқали стратегик йўналишларни белгилайди. Ғазода яҳудлар қўли билан мусулмонлар қонини аёвсиз тўкаётган бир пайтда, Америка ўз марказларида “демократия” ва “эркинлик” шиорларини тарқатиши ушбу шиорлар ортидаги асл ҳақиқатни фош қилади. Босқинчи Америка ёшларга инглиз тили ва рақамли кўникмаларни ўргатиш ниқоби остида уларнинг онгини “америкача қараш” билан шакллантиришга ҳаракат қилади. Бу билан асосан ёш авлодни исломий қадрият ва тушунчалардан узоқлаштириш, жирканч Ғарб демократик қадриятларини сингдириш, келажакда америкапараст элитани шакллантириш ва ўзбек жамиятида Америкага ижобий қарашни пайдо қилишни хоҳлайди. Демак, бу марказлар америкача фикрлаш ва сиёсий-иқтисодий тизимига йўналтириб, мамлакатни мустамлакачилик тузоғига илинтириш воситалари хисобланади.
Мисол тариқасида, Грузияда Тбилиси ва Батумидаги American Spaces инглиз тили курслари билан бирга “ёш етакчилар” дастурлари ташкил этилди ва кейинчалик бу дастур қатнашчилари сиёсий майдонда либерал-ғарбчи кучлар сафини тўлдирди. Украинада эса, 2013-2014 йилларда Euromaidan воқеаларидан олдин Киевдаги American Library ва марказларда ёшларга “демократик ҳаракатлар” бўйича семинарлар ўтказилди. Бу тадбирлар кейинчалик майдон намойишларига асосий кадрларни етиштириб берди.
Марказий Осиё тажрибасида эса, Қозоғистондаги American Corners орқали АҚШ ёшлар билан тўғридан-тўғри иш олиб бориб, уларни АҚШда ўқишга йўналтирди. Кейинчалик қайтган талабаларнинг кўпчилиги Ғарб моделини тарғиб қилувчи ННТларда фаолият юритди. Шунингдек, Қирғизистондаги American Center Бишкекда бир неча бор “фаол ёшлар” ҳаракатларини қўллаб-қувватлагани маълум.
Шундай экан, АҚШ элчилари фақат дипломат эмас, балки бевосита ёки билвосита мустамлакачилик сиёсатининг амалга оширувчилари, мамлакат ичида сиёсий ва иқтисодий жараёнларга таъсир кўрсатувчи шахслардир. Улар орқали Америка мусулмон юртларида ҳукмронлик ўрнатишга ҳаракат қилади. Ҳозирги баъзи режимлар Америка элчиларини “амалдаги ҳоким” даражасига чиқариб қўйгани – мустамлакачиликнинг очиқ белгисидир.
Аллоҳ изни билан тикланажак Рошид Халифалик давлатида уруш ҳолатида бўлмаган давлатлар билан дипломатик алоқалар рад этилмайди. Лекин бу алоқалар қатъий шаръий қоидалар асосида юритилади. Элчиларга Умматнинг ички ишларига аралашиш, сиёсатини белгилаш ёки давлат қарорларига таъсир кўрсатиш мутлақо ман этилади. Халифалик давлатининг дипломатик алоқалари Ислом даъватини ёйиш ҳамда Уммат ва давлат хавфсизлигини таъминлаш мақсадида олиб борилади.
Халифа Уммат ресурсларини Кашмир ва Фаластин каби босиб олинган исломий ерларни озод қилишга йўналтиради. Шунингдек, душман давлатлар таҳдидини камайтиради, уларнинг барча базалари, элчихоналарининг мусулмон ерларидаги мавжудлигига барҳам беради, ҳар қандай сиёсий-дипломатик ва иқтисодий алоқаларни узади, чунки улар бу алоқалардан ўз агентларини жалб қилиш учун фойдаланади. Халифа бу масалада ҳеч қандай муроса қилмайди. Шунингдек, у бугуннинг асосий муаммоларидан бирига айланган Ал-Ақсо заминини ҳам жирканч яҳудий вужудидан озод қилади. Ва бу – Аллоҳнинг изни ила – жуда яқиндир.
Иззатуллоҳ
09.09.2025й
