Америка ва Эрон ўртасида ҳужумлар қайта янгиланишининг моҳияти

Америка 2026 йил 12 июль куни Эронга қарши ўз ҳужумларини қайта янгилади ва унинг Марказий қўмондонлиги бир ҳафта ичидаги ушбу учинчи ҳужумлар босқичи Эрон Инқилоб қўриқчилари корпуси кучлари Ҳурмуз бўғозидан ўтаётган контейнер ташувчи кемага нисбатан очиқдан-очиқ ҳужум уюштирганидан кейин амалга оширилганини эълон қилди ҳамда «Эроннинг 140 та ҳарбий нишонига зарба берганини» маълум қилди.

Ўзи навбатида Инқилоб қўриқчилари корпуси «иккита кемага зарба берганини, бўғозни кейинги маълум қилингунга қадар ҳамда минтақадаги Америка аралашувлари якун топгунига қадар ёпганини ва Қатардаги Америка ҳарбий базасини бомбалаганини» эълон қилди.

Америка 2026 йил 7 ва 8 июль кунлари Эроннинг 170 та объектини қамраб олган ҳужумлар уюштирган эди. Унинг қўмондонлиги ушбу ҳужумлар Эроннинг Ҳурмуз бўғозидаги учта тижорат кемасига қилган ҳужумларига жавоб ўлароқ амалга оширилганини эълон қилди. Эрон эса бунга араб давлатларидаги Америка базалари ва манфаатларига ҳужумлар қилиш билан жавоб қайтарганини маълум қилди.

Шунга қарамай ва Америка президенти Трампнинг ўт очишни тўхтатиш келишуви ниҳоясига етгани ҳақидаги баёнотларига қарамай, у барибир «музокаралар давом этиши учун очиқ эканини» маълум қилди. У 2026 йил 11 июль куни шундай деди: «Эрон биздан музокараларни давом эттиришни сўради, биз буни қилишга рози бўлдик, лекин мен уларга ўт очишни тўхтатиш тугаганини билдирдим». Бас, Американинг мисоли — худди бошқа томон имзо қўйгунига қадар унинг бошига тўппонча тираб турган кимса кабидир!

Бунинг қаршисида эса, Эрон Шўро мажлиси раиси ва Эроннинг бош музокарачиси Қолибаф шундай деди: «Ҳурмуз бўғози Америка таҳдидлари билан эмас, балки фақатгина Эроннинг тартиблари билан очилади». Бу ерда Эрон кемаларга божхона тўловларини ёки хизматлар эвазига ҳақ олишни юклашни истамоқда. Кўринишидан Америка Эрондан Ҳурмуз бўғозини ҳеч қандай шартларсиз очишини хоҳламоқда, зеро ўзаро англашув меморандумида ушбу ишга алоқадор тафсилотлар келган эмас.

Мана шу ердан тушуниладики, ўзаро англашув меморандумининг 14 та банди устидаги музокаралар узоқ ва машаққатли бўлади, ҳамда унинг тафсилотлари ва қандай татбиқ этилиши атрофида ихтилофлар юз беради. Зеро у миналар билан тўла ва тез орада ҳар бир нуқтада портлаш содир бўлиши мумкин. Чунки Американинг ушбу ҳужжатни имзолашдан кўзлаган мақсади — 2026 йил 28 февралда бошлаб қирқ кун давом эттирган ҳамда унинг 40 та йирик раҳбарларини, уларнинг бошида раҳнамосини қатл этган уруши билан эриша олмаган нарсасига эриша олиш, яъни Эронни ўзига тобе давлатга айлантиришдир. Мана шу сабабли у 2026 йил 8 апрелда урушни тўхтатганини ва музокараларни қайта бошлашга тайёрлигини эълон қилди. Бунинг натижасида 2026 йил 18 июнь куни уларнинг икки раҳбарлари — Трамп ва Пезешкиан ўртасида электрон суратда англашув меморандуми имзоланди.

Албатта, Эроннинг ушбу меморандумни имзолаши ва якуний битимни имзолаш мақсадида музокараларда юриши — улар ўртасида тўрт ойлик узилиш содир бўлганидан кейин Эронни қайтадан Америка орбитасига қайтишини англатади, ва бу Эрон ушбу муддат давомида бардош бериб, Америка ундан ҳеч қандай яхшилик қўлга кирита олмаганидан кейинги улкан ён бериш деб ҳисобланади.

Аниқки, Америка бу билан асло рози бўлмайди, чунки унинг мақсади Эронни тобе давлат қилиб олишдир. Шу сабабли у ҳарбий ҳужумлар воситасида босимлар ўтказиш, худди яқинда яна қилганидек санкцияларни юклаш, музлатиб қўйилган маблағларни озод қилишни ортга суриш ҳамда барча бандларни ижро этишда ҳийла-найранг қилишда давом этади. Лекин унинг ўзаро англашув меморандумидан воз кечиши эҳтимолдан жуда узоқдир. Зеро бу у учун улкан ютуқдир, ва у музокаралардан ҳам асло воз кечмайди. Мана шу сабабли, ҳар бир тажовузкорлиги ортидан музокараларни қайта бошлаш истагига ишора қилади, ва бунинг учун воситачилар (малайлар) ҳаракатга тушади.

Бас, Қатар ҳаракатга тушиб, 2026 йил 10 июнь куни Эронга ўз делегациясини юборди. Покистон ҳаракатга тушиб, унинг ташқи ишлар вазири эронлик ҳамкасби билан алоқага чиқди ва Эрондан «кескинликни пасайтиришни ва ўз-ўзини тутиб туришни», яъни Америка ҳужумларига жавоб қайтармасликни ва Ҳурмуз бўғозида сузиб юрган кемаларга тажовуз қилмасликни талаб қилди. Ҳамда «мулоқот ва дипломатия низоларни ҳал этиш ва минтақада тинчлик ва барқарорликни рўёбга чиқаришнинг ягона йўли» эканини қатъий таъкидлади.

Эрон ташқи ишлар вазири Уммон султонлигига ташриф буюрди ҳамда 2026 йил 11 июль куни «Х» платформасида шундай деб ёзди: «Эрон ҳозирги вақтгача ўз сўзида турди, аммо англашув меморандумининг тўққизинчи бандини бузаётган ўша Америка Молия вазири деб аталувчи кимса бунинг тескарисини қилмоқда». Ушбу банд «Америка Эронга қарши янги санкциялар юклашдан тийилади» деб белгилайди, ваҳоланки у 14 та шахс ва битта ташкилотга нисбатан янги санкцияларни юклади.

«Уолл-стрит» газетаси 2026 йил 11 июль куни «Эрон Америкага Ҳурмуз бўғозида тижорат кемаларига қарата ўт очиш хато бўлганини билдирганини» ва уни «музокараларни давом эттиришга» чақирганини фош этди. Бундан кўринадики, эронлик сиёсатчилар АҚШга тинчлантирувчи сигналлар бермоқда, чунки уларнинг мақсади музокараларни давом эттириш ва АҚШ изидан боришдир. Аммо Инқилоб қўриқчилари корпуси раҳбарлари эса мутлақо бошқача йўл тутмоқда: улар музокаралар жараёнини барбод қилиш ва АҚШдан мустақил бўлишга интилиб, кемаларга атайлаб зарба бермоқда ҳамда Америкадан мустақил бўлиш учун ҳаракат қилмоқда. Чунки ушбу сир фош бўлганидан кейин Инқилоб қўриқчилари корпуси яна қайтадан иккита кемага зарба берди.

Эрон раҳнамоси Мужтабо Хоманеий сиёсатчиларнинг англашув меморандуми ва музокараларни давом эттириш мавзусидаги фикрига ўз розилигини эълон қилди. Лекин Инқилоб қўриқчилари корпуси ноиложликдан сукут сақлади, у буни хоҳламайди ва мустақилликка интилади.

Гўёки раҳнамо икки томон ўртасида мувозанат ўрнатиш учун «таёқни ўртасидан тутмоқда». Мана шу сабабли у 2026 йил 11 июль куни нашр этилган қўлёзма мактубида «шаҳид бўлган қўмондоннинг ва охирги икки урушдаги барча шаҳидларнинг қони учун ўша айбдор жиноятчилардан қасос олишга» ваъда берди, ҳамда «дунёнинг озод инсонлари тез орада ўч олиш вазифасининг бир бўлагини бошлайдилар» деб даъво қилди. Бу иш Машҳад шаҳрида раҳнамонинг жаноза ва дафн маросимлари ўтказилаётган бир вақтга тўғри келди. Бунинг ўхшашини унинг отаси — собиқ раҳнамо ҳам, қачонки Америка 2020 йилда Қудс кучлари қўмондони Қосим Сулаймонийни ва бошқа эронлик раҳбарларни қатл этган вақтда айтган эди.

Бироқ, ушбу мактуб англашув меморандумини рад этиш ва музокаралардан воз кечиш сари юзланишни кўрсатмайди, балки у шунчаки ғазабли туйғуларни енгиллаштириш ва қасос олишни талаб қилиш учун, ички жамоатчиликни хотиржам қилиш ҳамда тузумнинг ўзгармас асослари бардавомлигини таъкидлаш учундир.

Трамп 2026 йил 11 июль куни унга қарши шундай деди: «Агар Эрон дунё бўйлаб АҚШнинг амалдаги Президентини, яъни мени ўлдириш ёки суиқасд уюштириш борасидаги таҳдидларини амалга оширишга уринса, у ерда учиришга тайёр бўлган ва Эрон томонга қаратилган мингта ракета бор, уларнинг ортидан эса яна минглаб ракеталар келади.. Мен буйруқни бердим. Америка армияси узайтирилиши мумкин бўлган бир йил муддат давомида Эроннинг барча ҳудудларини бутунлай йўқ қилиш ва вайрон қилишга тайёр ва қодир». Шунингдек, у «Эрон таҳдидлари янги эмаслигини, ва (исроил) янги маълумот тақдим этмаганини» ҳисоблади. Бу баёнот яҳудий вужуди разведкаси АҚШга тақдим этган маълумотлардан сўнг янгради. Эслатиб ўтамиз, Трамп шу йилнинг апрель ойида ҳам агар келишувга эришилмаса, «Эрон цивилизациясини бутунлай йўқ қилиб юбориш» билан таҳдид қилган эди.

Албатта, жорий сиёсий вазият Эрон ҳам,  Америка ҳам англашув меморандумини асраб қолиш ҳамда якуний битимга эришилгунига қадар музокараларни давом эттириш истаги борлигига ишора қилмоқда, шу билан бирга мазкур иш амалга ошгунига қадар Американинг барча босимларни ўтказишда бардавом бўлиши ҳам бор. Бунинг қаршисида, Инқилоб қўриқчилари корпуси тўсиқ бўлишга уринмоқда ва гўёки қарор соҳиби ўзидек ҳаракат қилмоқда.  У кемаларга қарата ўт очмоқда ва бўғозни ёпмоқда. Айни вақтда, раҳнамонинг қарорига қарши эканини очиқ кўрсатмаяпти. У гўёки музокараларни узил-кесил тўхтатиб қўйиш орқали янги бир воқеликни мажбуран ўтказишни истамоқда, токи раҳнамо ушбу воқеликни қабул қилишга ва шундан кейин мустақиллик учун ҳаракат қилишга мажбур бўлсин.

Шунчаки мустақиллик учун ҳаракат қилиш кифоя қилмайди, балки Эрон ўзини кўп нарсалардан маҳрум қилаётган зарарли мазҳабпарастлик таассубидан воз кечганини эълон қилиши, ўз конституциясини Қуръон ва Суннатга мувофиқлаштириши ҳамда юртни пайғамбарлик минҳожи асосидаги Рошид Халифалик давлати учун таянч нуқтаси қилиши вожибдир.

Асъад Мансур

Роя газетасининг 2026 йил 15 июл, чоршанба кунги 608-сонидан