بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Американинг технологияни монополия қилишда оппортунист эканини тасдиқлаган уч мисол

Абу Ҳамза Хутвоний қаламига мансуб

АҚШнинг бошқа давлатларга нисбатан технология билан боғлиқ сиёсати битта оппортунистик принципга таянган, у ҳам бўлса, монополия, шантаж ва эксплуатациядир. Бошқа давлатлар билан шундай муомала қилишда унинг камбағал ёки бой, қолоқ ёхуд илғор, иттифоқчи ё-да душман бўлишининг Америка учун фарқи йўқ, барча давлатлар билан айни нуқтаи назардан ўзгармас битта сиёсат олиб боради. Бу технологик маълумотларни тўлиқ монополия қилиб, бошқаларни ундан фойдаланишдан маҳрум қилиш сиёсатидир.

Келинг, АҚШнинг шантаж сиёсатига уч давлатни амалий мисол қилиб олайлик: Малайзия, Саудия Арабистони ва Хитой. Биринчи мисолга келсак, Малайзиянинг собиқ бош вазири Махатхир Муҳаммаднинг айтишича, унинг давлати Америкадан Ғ-16 русумли қирувчи самолётни жуда қиммат нархга сотиб олади, аммо уларнинг яроқсиз экани, фақат об-ҳаво маълумотини аниқлашга яраши, чунки уларда программа ҳам, код ҳам йўқлиги аён бўлади. Малайзия уларни жанговар мақсадларда ишлатмоқчи бўлди, аммо ишламади. Шунда шу масалада Америка билан боғланди ва Америка унга программистларини жўнатди. Америкалик программистлар эса, самолётларни дастлабки нархидан юқори харажатлар эвазига ишга тушириб беришди. «Бу самолётлардан фойдаланиш қарори АҚШ маъмурияти қўлида», дея изоҳлади Махатхир Муҳаммад. Иккинчи мисолга келсак, дунёда АҚШ қуролларини энг кўп харидори Саудия ҳисобланади. Бу мамлакат ҳам Американинг «Lockheed Martin» ҳарбий саноатига ихтисослашган корпорацияси билан мингта «Ҳаво-ер» ва «Ҳаво-денгиз» ракеталари сотиб олишга контракт имзолайди. Кейин ракеталарнинг ярмига яқини мамлакатда бор бўлиб, аммо модернизация қилинмаган бўлиб чиқади. Яъни, Саудия бу турдаги ракеталарни икки марта сотиб олган, бир марта программасиз ва модернизациясиз, иккинчи марта программали ва модернизацияли сотиб олган бўлади. Бундан аён бўлмоқдаки, ушбу ракеталарни ишга тушириш қарори АҚШ қўлида, бошқада эмасдир. Чунки бу ракеталарни ишга тушириш ва улардан фойдаланиш технологиясига америкаликлардан бошқа ҳеч ким эга эмас. Яманга қарши, масалан, фақат америкаликлар ишга туширишади, аммо яҳудий вужудига қарши ишга туширишга йўл қўйишмайди, агар Саудлар оиласи ҳукмдорларида уларни ишга тушириш иштиёқи бор, деб фараз қилсак, албатта.

Демак, Саудиянинг АҚШдан мана шундай йўл билан қурол сотиб олаётгани ўзига ҳам, мусулмонларга ҳам бир балодир. Чунки бу қуроллар нафақат мусулмон ўлкаларини – Яманда бўлгани каби – хонавайрон қилиш, аҳолисини қирғин қилиб, қашшоқлаштиришга сабаб бўлмоқда, балки Саудиянинг ўзини ҳам қашшоқлашишига олиб келиши мумкин бўлмоқда, чунки мамлакат ҳар йили систематик равишда мана шундай «ногирон» қуролларни сотиб олишга миллиардлаб долларни совурмоқда.

Шу сабабдан мамлакат қарзи ҳар йили 30 миллиард долларга кўпайиб бормоқда, масалан, 2018 йил охирида 153 миллиардга етган бўлса, 2019 йил охирига келиб бу 183 миллиард долларни ташкил қилди. Бу нарса, нефтга бой Саудия мамлакатини бу йил 58 миллиард доллар қарз олишга мажбур қилди.

Учинчи мисол: АҚШ Хитойнинг «Huawei» ва унга алоқадор еттита компанияни Конгресс томонидан қабул қилинган санкциялар рўйхатига киритди. Бу санкцияларга мувофиқ Американинг технологияларидан фойдаланувчи АҚШ ва хорижий компаниялар «Huawei» ва унга тегишли компанияларга илғор яримўтказғич чипларини экспорт қилишни бас қилишлари керак. Ушбу санкциялар телекоммуникация тармоқлари ва уяли телефонларда ишлатиладиган «5G» (бешинчи авлод лойиҳаси)ни амалга оширишда Хитойнинг илғор дастурларини ўчириб қўйишга қаратилган. Америка илғор яримўтказгичли чип соҳасида ўз ҳукмронлигидан фойдаланмоқда. Мақсади, келажакдаги юқори тезликда ишловчи телекоммуникация соҳасидаги назоратни фақат ўзи монополия қилиш ва бу соҳадан рақибларни ҳайдаб чиқариш.

Шубҳасиз, технология маърифатини фақат ўзининг компаниялари манфаатига буриб қўядиган ва бошқа компанияларни – ҳатто улар нархини икки баробар тўлашса ҳам – бундан маҳрум этадиган Американинг ушбу монополистик сиёсати фақат бир нарсани англатади. У ҳам бўлса ҳар қандай давлат ҳақиқий маънода технологияга эга бўлишни истаса, технология жиҳатидан албатта АҚШдан ажралиши шарт бўлади ҳамда унинг АҚШ билан ўрталаридаги технологик муносабати иттифоқчилик ва дўстлик асосига эмас, душманлик асосида қурилиши керак бўлади. Чунки Америка билан иттифоқчилик қилишдан фойда йўқ ва бунга гувоҳ бўлинаётган воқелик ҳам, тажрибалар ҳам яққол далолат қилмоқда.

Аллоҳнинг изни ила, яқинда барпо бўлажак Ислом давлати ўзининг технология сиёсатида фақат ўз куч-имкониятига ҳамда фарзандлари ақлларига таянади. Технология савдосида унинг асл келиб чиқиши ва илдизи билан, сотиб олади, ҳеч қандай шартли савдо бўлмайди. Ислом давлатида мустаҳкам ирода ва қувватли мабда бор ва мана шу икки нарсанинг ўзи АҚШ ва бутун дунё билан бўйлашишга қодир қудратли исломий технология барпо этишга кафилдир. Шунингдек, мана шу икки нарса исломий технологиядан Исломни бутун дунёга адолат, эзгулик ва нур сифатида улашишда фойдаланишни таъминлайди.

Роя газетасининг 2020 йил 24 июн чоршанба кунги 292-сонидан