Ғариза ва узвий эҳтиёжларни қондиришдаги шаръий услуб
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Ғариза ва узвий эҳтиёжларни қондиришдаги шаръий услуб
Маълумки, инсонда қондиришни талаб қиладиган ғариза ва узвий эҳтиёжлар мавжуд. Улар бақо, нав ва тадайюн ғаризалари ҳамда кундалик эҳтиёжларни қондиришни тақозо қиладиган узвий эҳтиёжлар. Улар тўғри ёки нотўғри қондирилишидан қатъий назар қонаверади. Масалан, бир пиёлага тоза сув қуйилса ҳам, лойқа сув қуйилса ҳам пиёлага барибир, иккаласини ҳам сиғдираверади. Шу каби инсондаги аъзо эҳтиёжларини қандай йўл билан қондирилишининг фарқи йўқ, уларни ҳар қандай йўл билан қондириш мумкин. Бироқ ғариза ва узвий эҳтиёжлар муайян қонун-қоида асосида қондирилиши лозим. Бу қонун-қоида, бошқача айтадиган бўлсак, услубнинг қандай бўлиши эса, инсон эътиқод қиладиган ақидага боғлиқ бўлади. Ўзи эътиқод қиладиган ақиданинг тўғри ёки нотўғрилиги ортидан инсон ғариза ва узвий эҳтиёжларини ҳам тўғри ёки нотўғри қондиради. Чунки тўғри ақидадан тўғри ечимлар, нотўғри ақидадан нотўғри ечимлар келиб чиқади. Инсон аъзо эҳтиёжларини тўғри қондириши муҳим аҳамиятга эга. Чунки ғариза ва узвий эҳтиёжларни қондиришни ўзи билан инсон бахтли ҳаёт кечирмайди, балки уларни тўғри қондириш билангина бахт-саодатга эришиши мумкин.
Тўғри ақида эса, Ислом ақидасидир. У инсондаги ғариза ва узвий эҳтиёжларни қондиришнинг услуби-кайфиятини белгилаб берди. Бу услуб-кайфият эса, ҳалол-ҳаромдан иборат. Мусулмон одам аъзо эҳтиёжларини ҳалол-ҳаром асосида қондириши шарт. У мана шу асосда ўз эҳтиёжларини қондираётган бўлса, демак, у ғариза ва узвий эҳтиёжларни қондиришнинг шаръий услубидан фойдаланмоқда, унга амал қилмоқда. Услуб дейилаётганининг сабаби шуки, эҳтиёжларни қондиришнинг бошқа услублари ҳам бор. Масалан, капитализм ақидасига эътиқод қилаётган инсон эҳтиёжларини ўз хоҳишига кўра қондиради. Ушбу ақидага кўра, инсон мутлақ эркин бўлиб, эҳтиёжларини қондиришда ҳам унга мутлақ эркинлик берилган. Шу асосда у эҳтиёжларини ўзи хоҳлаганидек қондиради. Гарчи нотўғри бўлса-да, бу ҳам бир услубдир. Шариат эса, инсонга эркинлик бермаган, балки муайян кайфият билан чеклаган. Юқорида айтилганидек, эҳтиёжларни ҳалол-ҳаром асосида қондиришга буюрган. Ислом динига эътиқод қилаётган мусулмон бўладими ёки Исломни янги қабул қилган инсон бўладими, барчаси ғариза ва узвий эҳтиёжларини Шариат белгилаб берган асосда қондириши шарт. Аксинча қондириш эса, қатъий тақиқланган. Яна бир бор таъкидлаймизки, шаръий услубдан бошқача услубда қондириш инсонни бахтсиз қилади, у эҳтиёжларини Ислом Шариати белгилаб берган асосда қондирсагина ҳақиқий маънодаги бахт-саодатли ҳаёт кечиради. Шариат қонунлари асосида яшаган инсон бу дунё ҳаётида ҳам, ўлимидан кейинги ҳаётида ҳам фақат яхшилик топади. Шаръий услубнинг бошқа услублардан яққол ажралиб турадиган жиҳати ҳам айнан шунда.
Яна шуни ҳам таъкидлаш керакки, Ислом давлат тарафидан татбиқ қилинадими ёки йўқми, мусулмон одам Ислом берган ечимлар асосида ўз аъзо эҳтиёжларини қондириши вожибдир. У исломий ҳаёт кечиришни бошлаш учун Исломни давлат томонидан татбиқ қилинишини кутиб турмайди. Чунки Ислом Шариати бундан 14 аср олдин нозил қилинган бўлиб, шаръий ҳукмлар нозил бўлиши билан унга амал қилиш барча мусулмонларга ўша заҳотиёқ фарз бўлган. Демак, Ислом Шариатига амал қилишда Ислом Давлатининг бор ёки йўқ бўлишининг фарқи йўқ.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух
13.04.2019й.
