Қарздорнинг боғи – ҳақдорнинг сайргоҳи

بسم الله الرحمن الرحيم

Жорий йилнинг биринчи ярим йиллигида Ўзбекистон давлат қарзи 2,3 млрд долларга кўпайди. Мамлакатлар кесимида энг кўп ташқи қарз Хитой, Япония ва Жанубий Кореядан олинган, дея хабар берди кun.uz. канали (07.11.2023й). Унда яна эслатиб ўтиладики, 2023 йил 1 июл ҳолатига кўра, Ўзбекистон давлат қарзи 31,5 млрд долларни ёки ялпи ички маҳсулотга нисбатан 36,8 фоизни ташкил этди. Шундан давлат ташқи қарзи – 25,9 млрд доллар, давлат ички қарзи – 5,6 млрд доллар.

Таққослаш учун, ушбу кўрсаткич 2023 йилнинг 1 январ ҳолатига 29,2 млрд доллар бўлган. Давлат қарзининг ЯИМга нисбати эса 36,4 фоизни ташкил этган.

Ш. Мирзиёев раҳбарлик лавозимига келган дастлабки 2017 йилдаги давлат қарзи 11,6 млрд бўлган бўлса, ҳозирга келиб бу қарз 29,2 млрд.га етган. Ўсиш бор, чиндан ҳам шиддат билан “ўсмоқдамиз”! Аммо афсуски, бу – қарздорлик “марафони”даги аламли ўсишдир. Ҳолатни ўз номи билан атасак, бу аслида ўсиш эмас, чўкишдир. 2023 йилда Ўзбекистон номидан ва давлат кафолати остида ташқи қарзларни жалб қилиш бўйича йиллик имзоланадиган битимларнинг умумий қиймати 4,5 млрд долларни ташкил қилиши, шундан давлат бюджетини қўллаб-қувватлаш, бюджет тақчиллиги учун 2 млрд (бу ўтган йилга нисбатан 500 млн долларга кам), инвестиция лойиҳаларини молиялаштириш учун эса 2,5 млрд доллар (бу ўтган йилга нисбатан 500 млн доллар кўп) жалб қилиниши белгиланган. Қарзлар ортидаги хатарни кўришдан раҳбарларнинг кўзини тўсиб турган нарса “Давлат қарзи тўғрисида”ги қонунга кўра, давлат қарзи суммасининг ялпи ички маҳсулотга нисбатан энг юқори миқдори 60 фоиздан ошмаслиги кўзда тутилганлигидир. Чунки ҳозирча давлат қарзининг ЯИМга нисбати 36,4 фоизни ташкил этиб турибди. Демак, бу ҳозирча қарз ботқоғига белимизгача ботдик холос, чўкишимизга ҳали бор, деганидир. Хўш, давлат қарзи суммасининг ялпи ички маҳсулотга нисбатан энг юқори миқдори деб белгиланган 60 фоиздан ошса, нима бўлиши мумкин? Унда кўп қарзни кимдан олган бўлсак, ўшанинг қош-қовоғига термулиб яшаймиз ёки ўшалар мусиқасига бутун халқ рақсга тушишимизга тўғри келади. Эслатиб ўтамиз, мамлакатлар кесимида энг кўп ташқи қарз Хитой (3,8 млрд доллар), Япония (2,1 млрд доллар) ва Жанубий Кореядан (0,9 млрд доллар) олинган. Халқаро молия ташкилотлари кесимида эса энг кўп қарз Осиё тараққиёт банки (6,2 млрд доллар), Жаҳон банки (5,6 млрд доллар) ва Ислом тараққиёт банкидан (0,9 млрд доллар) жалб қилинган.

Халқимизда бир ҳикматли гап бор, “қарздорнинг боғи – ҳақдорнинг сайргоҳи!”. Тушунишга осон бўлиши учун соддароқ ташбеҳ келтирамиз. Аслида, давлат бошқаруви ҳам бир оиланинг ишларини тартибга cолишнинг каттароқ кўринишидир. Халқимиз ёмондан қарз олгандан кўра, бармоқ сўрмоқни афзал билади. Жуда муҳтож ҳолида уйидаги кераксиз матоларни бозорда сотиб рўзғор тебратади. Муҳтожлик ўта кучайиб кетганида иймонли, тақволи ва саховатпеша кишиларга зорланади. Асло, табиати бузуқ, фаҳшга ҳамроҳ расволар эшигини қоқмайди. Чунки улар қарзни бирор манфаатни кўрсагина беради, ҳатто маълум миқдор фоиз ҳам белгилаб қўяди. Муддат яқинлашгач, уйингизга, боғингизга ва ҳатто ширин фарзандингизга кўз тикиши мумкин. Бунга мисол кўзларимиз ўнгида турибди. Ҳатто давлатнинг ўзидан кредит олиб уйи “талаб” кетилганлар бот-бот қулоққа чалиниб турибди. Шундай эмасми?! Демак, юқоридаги давлат қарзларининг оғир ва аламли юкини елкамизда тасаввур этишимиз унчалик қийин эмас экан.

Ш. Мирзиёев! Сиз халқнинг номидан олаётган қарзлар яхши юртлардан эмас. Юқорида эслатганимиздек, бири Уйғурлар қотили Хитой бўлса, қолганлари Америкага тобе юртлар. Бундан ташқари, Россия бераётган қарзлар ортидаги хатарларни ҳам тассавур қилаверинг. Улар қарз берадилар, боғимизни пайҳон қилиш учун! Улар дўстлик таклиф қиладилар, эртага қўлларга кишан солмоқ учун!

Алҳамдулиллаҳ, бизлар мусулмонмиз! Кофирларни дўст тутмоқдан қайтарилганмиз. Бугунги раҳбарият мусулмонликни даъво қилса-да, кофирлардан дўст танламоқда. Аллоҳ таолонинг:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاء بَعْضٍ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اللّهَ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

– “Эй иймон келтирганлар! Яҳудий ва насороларни ўзингизга валий – дўст тутманг. Улар бир-бирларига дўстдирлар. Сиздан ким уларни дўст тутса, албатта, у улардандир. Албатта, Аллоҳ золим қавмларни ҳидоят этмас”.  (Моида:51)  оятини унутди ёки улар атрофидаги ҳукумат муллалари буни эслатишга журъатсиз бўлмоқдалар. Тузум Исломга бегона бўлгач, аҳвол қандай ҳам бошқача бўлсин. Агар ўн тўрт аср мобайнида оламни бошқариб, бугунда турли кофир юртларининг мустамлакаларига айланиб, парчаланиб кетган Ислом Давлати ҳаётга қайтиб Уммат бирлашса эди, бугунги малай ҳокимлар касофатлари туфайли юртларимиз боғлари нажаслар оёқлари остида бунчалар топталмаган бўларди. Ва оқил кишилар қўрқиб турган – ёнгинамиздаги уйғур биродарларимиз бошига тушаётган қатағонлар шарпалари асло соя солмаган бўларди.

Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон матбуот бўлими аъзоси Зайниддин

12.11.2023й