بسم الله الرحمن الرحيم

Асосий муаммонинг ечими

6 — қисм

Инсон қаердан келди?

وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ

(Қасамки), Биз инсонни (яъни Одам алайҳис-саломни) лойнинг мағзидан яратдик. (Мўъминун:12)

Уни нима кутяпти?

ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ * ثُمَّ إِنَّكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تُبْعَثُونَ

"Сўнгра, албатта, сизлар бундан кейин ўлгувчисизлар. Сўнгра, албатта, сизлар қиёмат куни қайта тирилтирилувчисизлар".             (Мўъминун:15,16)

Нима учун яратилди?

وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ

"Жин ва инсонни фақат Менга ибодат қилиш учунгина яратдим". (Ваз-зариёт:56)

Бунинг натижаси нима?

فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكاً

"Агар Мен томонимдан сизга ҳидоят келганида ким ҳидоятимга эргашса, у адашмас ва бадбахт бўлмас. Ким менинг зикримдан юз ўгирса, албатта унга торчилик ҳаёти бўлур ва қиёмат куни уни кўр ҳолида тирилтирурмиз".(Тоҳа:123-124)

Инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? У қандай мақсад учун яратилди?

Инсон ҳаётидаги асосий муаммо — унга бу ҳаётнинг ҳақиқати, бу дунё ҳаётининг ундан олдинги ва кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикр беришлик билан ечилади. Асосий муаммонинг ечими топилган тақдирдагина бошқа муаммоларни ечиш осон бўлиб қолади.

Инсоннинг асосий ва иккинчи даражали муаммолари

     Инсон қачонки Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло тарафидан ҳақ сифатида юборилган ҳаёт ҳақидаги тўғри тушунчаларга эга бўлсагина инсонлигича қолади. Шунга қарамай, инсон ўзининг асосий ва иккинчи даражали муаммолари билан мураккаб бўлган махлуқ ҳисобланади. У ўзини ҳеч нарсага муҳтож эмасдек сезса, инсонга рухсат этилган ҳадларни бузишни бошлайди:

كَلَّا إِنَّ الْإِنسَانَ لَيَطْغَى ، أَن رَّآهُ اسْتَغْنَى

"Йўқ! Албатта инсон туғёнга кетадир. Ўзини бой кўргани учун"   (Алақ:6,7)

У бахиллик қилиши мумкин:

قُل لَّوْ أَنتُمْ تَمْلِكُونَ خَزَآئِنَ رَحْمَةِ رَبِّي إِذًا لَّأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإِنفَاقِ وَكَانَ الإنسَانُ قَتُورًا

"Сен: "Агар сизлар Роббим раҳмати хазиналарига эга бўлсангиз ҳам, уни сарфлашдан қўрқиб, мумсиклик қилган бўлар эдингиз. Инсон зоти ўзи бахил бўлур" деб айт.                                                        (Исро:100)

Сабрсиз бўлиши мумкин:

إِنَّ الْإِنسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا ، إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا ، وَإِذَا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعًا

"Албатта, инсон "халуъ" қилиб яратилгандир. Агар унга ёмонлик етса чидамсиздир.  Ва агар яхшилик етса, кўп ман қилувчидир".  (Маориж: 19-21)

Шошқалоқлик қилиши мумкин:

وَيَدْعُ الإِنسَانُ بِالشَّرِّ دُعَاءَهُ بِالْخَيْرِ وَكَانَ الإِنسَانُ عَجُولاً

"Инсон яхшиликка дуо қилганидек, ёмонликка ҳам дуо қилур. Инсон шошқалоқ бўлгандир".                                                               (Исро: 11)

У адолатсиз ва жоҳил бўлиши мумкин:

إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَن يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا

"Албатта, Биз бу омонатни осмонларга, ерга ва тоғларга таклиф қилдик. Бас, улар уни кўтаришдан бош тортдилар ва ундан қўрқдилар. Уни инсон кўтарди. Дарҳақиқат у ўта золим ва ўта жоҳилдир".                (Азҳоб: 72)

     Аллоҳ Таоло инсонга ўз неъматларидан инъом этса, у йироқлашиб, ҳатто юз ўгириб кетиши мумкин, агар унга ёмонлик етса, узундан узоқ ибодат қилишни бошлайди:

وَإِذَا أَنْعَمْنَا عَلَى الْإِنسَانِ أَعْرَضَ وَنَأى بِجَانِبِهِ وَإِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعَاء عَرِيضٍ

"Қачонки инсонга неъмат берсак, у юз ўгирар ва ёнбоши ила узоқлашар. Қачон уни ёмонлик тутса, бас, у узундан-узоқ дуо эгасидир".       (Фуссилат:51)

Инсон баъзан очиқдан-очиқ Аллоҳ Таоло билан хусуматлашади:

أَوَلَمْ يَرَ الْإِنسَانُ أَنَّا خَلَقْنَاهُ مِن نُّطْفَةٍ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٌ مُّبِينٌ

"Инсон биз уни нутфадан яратганимизни билмасми?! Энди эса у очиқ-ойдин хусуматчи бўлиб турибди!                                                (Ёсин:77)

Баъзан умидсизланиб руҳи тушиб кетади:

وَإِن مَّسَّهُ الشَّرُّ فَيَؤُوسٌ قَنُوطٌ

"Инсон яхшилик тилашни ҳеч малол олмас. Агар уни ёмонлик тутса, у умидсиз тушкундир".                          (Фуссилат:49)

Инсон лутф кўрганида севинади, кейин эса ношукурчилик қилади:

وَإِنَّا إِذَا أَذَقْنَا الْإِنسَانَ مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِهَا وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَإِنَّ الْإِنسَانَ كَفُورٌ

"Албатта, биз инсонга Ўзимиздан раҳмат торттирган чоғимиздау ундан қувонур ва агар уларга ўз қўллари тақдим этган нарса туфайли ёмонлик етса, бас, албатта, инсон куфрони неъмат қилур".                     (Шўро:48)

وَجَعَلُوا لَهُ مِنْ عِبَادِهِ جُزْءًا إِنَّ الْإِنسَانَ لَكَفُورٌ مُّبِينٌ

"Улар (мушриклар) бандаларидан Унга бўлак ҳукм қилдилар. Албатта, инсон очиқ-ойдин ношукрдир".    (Зухруф:15)

قُتِلَ الْإِنسَانُ مَا أَكْفَرَهُ

"Кофир инсонга лаънат бўлсин, унинг кофирлиги қандоқ шиддатли бўлди"   (Абаса:17)

У кўрнамаклик қилиши мумкин:

إِنَّ الْإِنسَانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ

"Албатта, инсон ўз Роббисиги ношукурдир".         (Адиёт:6)

Инсон дунё неъматларини қаттиқ севади:

"Албатта, у мол-дунёга ҳаддан ташқари ўчдир".   (Адиёт:8)

Лаззатланишлик бутун ҳаётнинг мазмуни бўла олмайди. Аллоҳ ва Субҳанаҳу Таолонинг қуйидаги сўзларига диққат қилинг:

أَفَرَأَيْتَ إِن مَّتَّعْنَاهُمْ سِنِينَ ، ثُمَّ جَاءهُم مَّا كَانُوا يُوعَدُونَ ، مَا أَغْنَى عَنْهُم مَّا كَانُوا يُمَتَّعُونَ

"Айтгин-чи, агар биз уларни йилларча ҳузурлантирсак-да, сўнгра уларга ваъда қилинган нарса келса, ўша ҳузурланиб юрган нарсалари нимага асқотур?!"  (Шуаро: 205-207)

Лаззатланиш- узвий эҳтиёж ва ғаризалар қондирилган вақтда инсонда пайдо бўладиган ҳиссиётдир. Бу ҳиссиёт ўтиб кетгандан сўнг инсонда "Кейин нима?" деган савол пайдо бўлади. Лаззат деган сўз моҳиятига кўра, узвий эҳтиёж ва ғаризаларни қондиришдан бошқа нарса эмас. Аммо маънавий ва руҳий хотиржамлик ҳақида гапирилса, инсон табиатидаги фитратини қондириш усули ҳаётдаги асосий муаммони ечиш орқали топган жавобига мос келсагина бунга эришилади. Ғарблик инсонларнинг ҳаётига қаранг, уларнинг шайтонлари йўлдан оздириб истаган нарсаларини қилишганига қарамай улар эркинлик ғоялари ортидан қандай азоб чекмоқдалар. Лаззат олиб бўлганларидан сўнг уларни туганмас азоб-уқубатлар ўраб олади. Ғарбдаги ўз жонига қасд қилганлар статистикасига қарар экансиз, уларининг сони айнан бой ва машҳур инсонлар орасида тинмай ўсиб бораётганини кўрасиз. Агар бахт пулда бўлганида эди, статистика бу қадар даҳшатли бўлмас эди. Улар бу дунёда яшашда давом этишликнинг мазмунини кўра олмаяптилар, ўз эҳтиёжларини тўла қондириб тўла завқ олишларига қарамай, ҳаётнинг мазасини йўқотдилар.

        Асосий муаммонинг тўғри ечими:

    Инсон саволлар қуршовида қолади: инсон қаердан келди? Уни нима кутяпти? Нима учун яратилди? Бу саволларга жавоб топиш орқали у инсон, ҳаёт, коинот ҳақида ҳамда уларининг ўзидан олдинги ва ўзидан кейинги нарсаларга алоқаси ҳақида умумий фикрга эга бўлади.

     Ягона ва оқилона жавоб шундан иборатки, Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло бизларни йўқдан бор қилди ва Унинг қонунлари билан яшашлик мажбуриятини зиммамизга юклади. Бизнинг бу дунёда қилган амалларимизга кўра Аллоҳ Таоло Қиёмат кунида ҳисоб-китоб қилади. Солиҳ инсонлар қилган солиҳ амаллари учун мукофот олади, гуноҳкорлар қилган гуноҳлари ортидан жазо оладилар. Биз яшаётган бу дунё ҳаётининг бизгача бўлган алоқаси – бу бизнинг Аллоҳ Таоло тарафидан яратилганимиз ва Унинг биз учун Ўзининг буйруқларини ваҳий орқали туширганлиги ва биз ўзимизни Аллоҳ Таоло биз учун белгилаган чегаралар ичида ушлаб туришлигимиздир. Бундан келиб чиқиб хулоса қилишимиз мумкинки, бизнинг бу дунё ҳаётимиздан олдинги нарсалар боғлайдиган    икки омил бўлиб, булар:

• Ҳамма нарса Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло тарафидан яратилган;
• Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло Ўзининг амрларини бизга буйруқ ва қайтариқлар шаклида туширди.

Бу дунё ҳаётимизни ўзидан кейинги нарсалар билан боғлайдиган икки омил ҳақида ҳам айтиб ўтишимиз лозим:

• биз, албатта, сўзсиз қайта тириламиз;
• биз қилган амалларимизга кўра жазо ёки мукофот оламиз.

Бу дунё ҳаётимизни ўзидан олдинги ва ўзидан кейинги нарсалар билан боғлиқлиги ҳақидаги умумий фикр мана шудир. Чунки ушбу умумий фикр – фикрий пойдевор бўлиб, инсон ўзининг ҳаёт ҳақидаги барча фикр ва тушунчаларини унинг устига қуриши ва ўз турмуш тарзини аниқлаб олиши керак.

Махсус  Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот идораси радиоси учун

Абу Муҳаммад (Халифа Муҳаммад)