Қатар сафари – Вашингтон соясидаги дипломатия

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Президент Шавкат Мирзиёевнинг Қатарга амалий ташрифи якунланди. У Дохада бўлиб ўтган Иккинчи Жаҳон ижтимоий ривожланиш саммитида иштирок этди ва қатор ташаббусларни илгари сурди. Шу билан бирга, у Қатар амири шайх Тамим бин Ҳамад Ол Соний билан музокаралар ўтказди. Расмий маълумотларга кўра, ташриф доирасида икки давлат ўртасидаги ижтимоий ва иқтисодий соҳаларда ҳамкорлик масалалари муҳокама қилинган.

Бироқ сиёсий воқеликка чуқур назар ташланганда, бу ташриф расмий изоҳдан кўра кенгроқ маъно касб этади. Чунки Қатар нафақат Яқин Шарқдаги энергетик қудрат, балки Америка ва Британиянинг минтақадаги стратегик таъсир ўтказиш марказидир. Шу боис Мирзиёевнинг бу давлатга ташрифи, унинг ортидан эса Вашингтонга йўл олиши геосиёсий кетма-кетликда тасодиф эмас.

Қатарда Американинг Эл-Удейд ҳарбий базаси жойлашган. Бу база Вашингтоннинг бутун Яқин Шарқдаги ҳарбий амалиётлари учун марказ вазифасини бажаради. Бу ерда минглаб америкалик ҳарбий хизматчилар жойлашган бўлиб, у нафақат ҳарбий, балки сиёсий назорат нуқтаси сифатида ҳам хизмат қилади. Шунингдек, Британия ҳам бу давлат билан ҳарбий ва энергетик соҳада чуқур ҳамкорлик қилади. Демак, Мирзиёевнинг Қатарга ташрифи аслида Вашингтон сафари олдидан Америка таъсир доирасидаги мамлакат билан “маслаҳатлашув” ёки “ишонч синови”дан ўтиш вазифасини бажарган бўлиши мумкин. Бу дипломатик жиҳатдан АҚШ билан муносабатларни мустаҳкамлаш учун тайёрлов босқичи сифатида қаралади.

Мирзиёев Дохада бўлиб ўтган Иккинчи Жаҳон ижтимоий ривожланиш саммитида иштирок этди. Бироқ бундай халқаро форумлар кўпинча сиёсий ва иқтисодий келишувлар тайёрланадиган ёпиқ майдон вазифасини ўтайди. Шунинг учун бу саммитни сиёсий музокаралар учун дипломатик ниқоб дейиш мумкин.

Сўнгги йилларда Қатар нафақат Яқин Шарқ, балки Марказий Осиёда ҳам фаол дипломатик ўрин эгаллашга ҳаракат қилмоқда. У минтақадаги энергетика лойиҳаларида иштирок этиш нияти билан жадал ҳаракат қилмоқда. Шу жиҳатдан, Мирзиёевнинг ташрифи Вашингтон орқали бошқарилаётган энергетика ва хавфсизлик архитектурасига интеграция сифатида ҳам кўрилади. Чунки АҚШ Россия нефт ва газ компанияларига қарши кенг қамровли санкциялар жорий этди. Бу нафақат иқтисодий зарба, балки геосиёсий стратегия эди. Вашингтон жаҳон энергетика бозорида Хитой ва Россия таъсирини камайтириш ва энергия оқимларини ўз назорати остидаги “каналлар”га йўналтиришни хоҳлайди. Бу жараёнда Қатар каби давлатлар асосий рол ўйнайди.

Қатарнинг суюлтирилган табиий газ экспорти сўнгги йилларда рекорд даражада ўсди. Бу орқали у Европа ва Осиё бозорларида Россия газининг ўрнини босишга ҳаракат қилмоқда. Демак, Қатар бугунги кунда нафақат газ етказиб берувчи, балки Американинг энергия сиёсатини амалга оширувчи воситага айланган.

Мирзиёев бошлиқ ҳукумат эса, ҳозирда мамлакатни Ғарб бозорларига интеграция қилиш сиёсатини кучайтирмоқда. Энергетика, транспорт ва инвестиция соҳаларидаги лойиҳалар орқали у Ўзбекистонни Вашингтон ва Лондон бошқараётган иқтисодий тизимга боғлашга ҳаракат қилмоқда. Қатар орқали амалга оширилган учрашувлар ҳам ана шу интеграция занжирининг бир бўғинидир. Чунки Вашингтон Қатар орқали Марказий Осиё давлатларини, жумладан, Ўзбекистонни Россия ва Хитой таъсиридан ажратиш мақсадида энергия ва инвестиция каналларини қайта тақсимлашга уриняпти. Қатар ушбу жараёнда асосий инвестиция манбаи, Ўзбекистон эса энергия транзити ва логистикаси маркази сифатида намоён бўлмоқда.

Шунингдек, Қатар Вашингтон ва Лондон томонидан Ғарб сиёсати ва мусулмон мамлакатлари орасидаги “юмшоқ кўприк” сифатида ишлатилади.

Мирзиёевнинг Қатарга ташрифи ҳам айнан шундай вазифани бажарди – у Вашингтон билан муносабатларни кучайтириш олдидан Америка таъсир тизимидаги ҳукумат орқали ўз дипломатик “сўзи”ни тайёрлади.

Мирзиёев Қатардан сўнг АҚШ Президенти Трампнинг таклифига биноан Вашингтонга йўл олди. У ерда “С5+1” форматидаги саммитда иштирок этади ва Трамп, Конгресс вакиллари ҳамда вазирлик раҳбарлари билан учрашувлар ўтказиши режалаштирилган.

Қизиғи шундаки, Трамп саммит арафасида Minuteman III туридаги ядровий қитъалараро ракета синовини ўтказишни буюрди. 33 йиллик танаффусдан сўнг ядро қуролларини синовдан ўтказиш жараёнини дарҳол қайта бошлаш буйруғи рақобатчи ядровий давлатлар – Хитой ва Россияни стратегик қуроллар бўйича музокараларга ўтқазиш учун бўлса-да, лекин Марказий Осиё давлатлари иштирокидаги учрашувга куч намойиши фонида ўзига хос муҳит яратади. Бу Америка ташқи сиёсатининг – мулоқот орқали яқинлашиш, куч орқали бўйсундириш услубига мос келади.

Америка турли ниқоблар остида мусулмон юртларини иқтисодий, ҳарбий ва сиёсий жиҳатдан ўзининг қарамлик тизимига боғламоқда. Ўзбекистон ҳам ушбу жараёнда аста-секин шундай боғланиш траекториясига кириб бормоқда.

Ҳар қандай мустамлакачи давлат – у Америка бўладими, Россия ёки бошқа бир куч – унинг “сояси”га кириш Ислом Уммати учун  фақат хорлик, қуллик ва қарамликни келтиради. Зеро, кофир давлатлар умрини узайтириш учун Умматни ўз таъсирида ушлаб туриш, бойликларини талаш ва исломий уйғонишни бўғиш учун ҳаракат қилади. Ҳақиқий нажот эса, Ислом соясида бўлишдадир. Чунки ёлғиз мана шу йўлгина азизлик, куч-қудрат ва фаровонликни кафолатлайди.

Бу сояга киришнинг йўли эса битта, у ҳам бўлса, Аллоҳнинг қонунлари билан бошқарадиган Рошид Халифалик Давлатини барпо қилишдир. Зеро, фақат мана шу давлатгина Исломни тузум сифатида ҳаётга татбиқ қилади, Умматни мустамлакачиларнинг исканжасидан озод қилади ва бир тан, бир жон сифатида бирлаштиради.

Иззатуллоҳ

06.11.2025й