Эмлаш ва монополияга доир саволга жавоб
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
Эмлаш ва монополияга доир саволга жавоб
Савол :
Ассаламу алайкум, Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таолодан сизни ҳам, Умматни ҳам ҳифзу ҳимоясида сақлашини, Умматга сизнинг қўлингиз билан нусрат беришини сўраймиз. Менинг саволим иккита ва Аллоҳдан уларни сизга енгил қилишини сўраб дуо қиламан:
Болаларни шол касаллигига қарши эмлаш ҳукми Исломда қандай, бу тўғрида фикрингиз қандай? Зеро, Ғарб олами ва Америка бугун шундай эмлаш орқали айрим учинчи олам давлатларига беғараз ёрдам кўрсатаётганларини даъво қилишмоқда?
Қишлоқ хўжалик маҳсулотларини, масалан, полиз экинларини бозорда камайган пайтда қиммат нархда сотиб, катта фойда олиш мақсадида мўл-кўл ҳосил берган пайтда сақлаб олиб қўйишга шариат рухсат берадими? Аллоҳ сизни яхшилик билан тақдирласин!
Юсуф Адаму-Абужа-Нигерия.
Жавоб:
Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳи ва барокатуҳ!
Биринчи: эмлаш даволанишдир, даволаниш эса мандуб, фарз эмас. Бунинг далили қуйидагилар:
1 – Имом Бухорий Абу Ҳурайра йўлидан ривоят қиладики, Росулуллоҳ САВ бундай марҳамат қилдилар:
«مَا أَنْزَلَ اللهُ دَاءً إِلاَّ أَنْزَلَ لَهُ شِفَاءً»
«Аллоҳ бирор дардни нозил қилган бўлса, албатта унинг шифосини ҳам нозил қилган».
Имом Муслим Жобир ибн Абдуллоҳдан ривоят қиладики, Набий САВ бундай дедилар:
«لِكُلِّ دَاءٍ دَوَاءٌ، فَإِذَا أُصِيبَ دَوَاءُ الدَّاءِ بَرَأَ بِإِذْنِ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ»
«Ҳар бир дарднинг давоси бор, қачон дарднинг давоси топилса, Аллоҳ Азза ва Жалланинг изни ила, албатта тузалади».
Имом Аҳмад ўз «Муснад»ида Абдуллоҳ ибн Масъуддан бундай ривоят қилган:
«مَا أَنْزَلَ اللهُ دَاءً، إِلاَّ قَدْ أَنْزَلَ لَهُ شِفَاءً، عَلِمَهُ مَنْ عَلِمَهُ، وَجَهِلَهُ مَنْ جَهِلَهُ»
«Аллоҳ бирор дардни нозил қилган бўлса, албатта унинг шифосини ҳам нозил қилган, уни билган билди, билмаган билмади».
Ушбу ҳадисларда ҳар бир дарднинг давоси борлигига кўрсатма бор. Бу кўрсатма билан Аллоҳ Субҳанаҳунинг изни ила, дарддан тузалишга олиб борадиган давога эришишга тарғиб қилиш мақсад қилинган ва бу кўрсатмадир, вожибликка далолат қилмайди.
2 – Имом Аҳмад Анас РАдан ривоят қиладики, Росулуллоҳ САВ бундай марҳамат қилдилар:
«إِنَّ اللهَ حَيْثُ خَلَقَ الدَّاءَ، خَلَقَ الدَّوَاءَ، فَتَدَاوَوْا»
«Албатта Аллоҳ дардни яратгани каби, давони ҳам яратган, бас, даволанинглар».
Абу Довуд Усома ибн Шарикдан ривоят қилади: Мен Набий САВ ва саҳобалари олдига бордим, саҳобалар худди бошларида қуш қўниб тургандек, жим турардилар. Мен уларга салом бериб, ўтирдим. Шунда у ер-бу ерлардан бадавийлар келиб қолишди, улар ё Росулуллоҳ, даволансак бўладими, деб сўрашди. Ул зот бундай дедилар:
«تَدَاوَوْا فَإِنَّ اللهَ عَزَّ لَمْ يَضَعْ دَاءً إِلاَّ وَضَعَ لَهُ دَوَاءً، غَيْرَ دَاءٍ وَاحِدٍ الْهَرَمُ»
«Даволанинглар, чунки Аллоҳ Азза бирор дардни чиқарган бўлса, албатта унинг давосини ҳам чиқарган, фақат битта дардга-қариликка даво йўқ» (қариликдан мурод ўлим).
Аввалги ҳадисда даволанишга буюрилди, кейинги ҳадисда бадавийларнинг саволига жавоб берилиб, бандаларга даволанишга хитоб қилинган. Чунки Аллоҳ бирор дардни чиқарган бўлса, албатта унинг давосини ҳам чиқарган. Иккала ҳадисдаги хитоб амр-буйруқ сифатида келган. Буйруқ талаб қилишни ифодалайди, вожиб қилишни ифодаламайди, қачон буйруқ қатъий бўлсагина вожиб қилишни ифодалайди. Буйруқ қатъий бўлиши учун эса қатъийликка далолат қиладиган қарина керак бўлади. Мазкур иккала ҳадисда ҳам вожиб қилишга далолат қиладиган бирорта ҳам қарина мавжуд эмас. Имом Муслим Имрон ибн Ҳусайндан ривоят қиладики, Набий САВ бундай марҳамат қилдилар:
«يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِي سَبْعُونَ أَلْفًا بِغَيْرِ حِسَابٍ، قَالُوا: وَمَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اللهِ؟ قَالَ: هُمُ الَّذِينَ لاَ يَكْتَوُونَ وَلاَ يَسْتَرْقُونَ، وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ»
«Жаннатга Умматимдан етмиш минг нафари ҳисоб-китобсиз киражак. Улар кимлар, ё Росулуллоҳ, деб сўрашди. Айтдиларки, Улар куйдирмай ва руқя қилмасдан Аллоҳга таваккал қиладиганлардир».
Куйдириш ва руқя қилиш даволаниш, демакдир. Имом Бухорий Ибн Аббос РАдан ривоят қилади: «… Ўша қора танли аёл Набий САВнинг олдиларига бориб, – мени тутқаноқ тутади, мен даво истаяпман, шунинг учун мени дуо қилинг, деди. Ул зот «Истасангиз, сабр қилинг-жаннатга кирасиз, истасангиз, сизни дуо қиламан-соғайиб кетасиз», дедилар. Шунда аёл – мен сабр қиламан, деди. Сўнг – мен (тутқаноқ пайтида) очилиб қоламан, дуо қилинг очилиб қолмайин, деди. Шунда ул зот дуо қилдилар…». Бу икки ҳадис даволанишни тарк этиш жоизлигига далолат қилади.
Буларнинг барчаси шунга далолат қиладики, ҳадисда келган «فَتَدَاوَوْا» ва «تَدَاوَوْا» сўзлари вожибликни англатмайди ва демак, бу буйруқ ё мубоҳликка, ё мандубликка далолат қилиши керак. Росулуллоҳ САВнинг даволанишга қаттиқ тарғиб қилганларидан ҳадисда келган буйруқ мандубликни англатади.
Шунга кўра, эмлашнинг ҳукми мандуб. Чунки эмлаш даволаниш, даволаниш эса мандубдир, фарз эмас. Даволаниш кофир шифокорда бўлиши ҳам, иш ҳақи эвазига ё беғараз ёрдам сифатида бўлиши ҳам жоиз. Демак, ким эмлатмоқчи бўлса, бунга рухсат бор.
Шу ўринда бир нарсани эслатиб ўтмоқчиман: Мустамлакачи кофирларнинг исломий юртларга бўлган ёрдамлари, хоҳ даволаш бўлсин ва ё бошқа бўлсин, хусусан, улар даъво қилаётган бепул ёрдамлар бўлса, одатда бундай ёрдамлар ортида мустамлакачиларнинг юртларимизга бўлган ҳукмронликлари ва нуфузлари, бойликларимизни талашлари ётади. Чунки капиталистик давлатлар бундай бепул ёрдамларни ҳеч бир эвазсиз-бекорга кўрсатишмайди. Уларда муҳтожларга ёрдам кўрсатадиган бирорта руҳий қадрият йўқ, аксинча, уларнинг қадриятлари моддий бўлиб, ўз ёрдамлари ортидан ифлос манфаатларга эришишни кўзлашади. Шу боис мусулмонлар бундан эҳтиёт бўлмоқлари керак.
Иккинчи: Монополия Исломда мутлақ ман этилган бўлиб, шаръан ҳаромдир ва бунга очиқ ҳадисларда қатъий далиллар келган. Масалан, имом Муслим ўз «Саҳиҳ»ида Саид ибн Мусайябдан, у Муаммар ибн Абдуллоҳдан ривоят қиладики, Росулуллоҳ САВ
«لاَ يَحْتَكِرُ إِلاَّ خَاطِئٌ»
«Фақат гуноҳкор-осийгини монополия қилади», дедилар. Бу ҳадисдаги буйруқ тарк қилишга бўлган талабни ифодалайди, монополиянинг خَاطِئٌ сифатида гуноҳкор-осий, дея айбланиши эса қарина бўлиб, бу талаб қатъийликни ифодалаётганига далолат қилади. Шу жиҳатдан, бу ҳадис монополиянинг ҳаромлигига далил бўлади. Муҳтакир (монополиячи) товарни қимматлашини кутиб жамлаб қўйган кишидир. У бу товарни сотиб олган бўладими ёки ўзининг кенг далаларидан олган камёб ё алоҳида навли ҳосили бўладими бунинг фарқи йўқ. Сўнг товарни қиммат нархда сотиш мақсадида монополия сифатида жамлайди. Натижада ўша шаҳар аҳлининг товарни сотиб олиши қийин бўлади. Бу мана шу жиҳатдан, яъни одамларга баҳони кўтариш жиҳатидандир. Мўъқил ибн Ясордан қилинган ушбу ривоятга кўра ҳам бу ҳаром:
«مَنْ دَخَلَ فِي شَيْءٍ مِنْ أَسْعَارِ الْمُسْلِمِينَ لِيُغْلِيَهُ عَلَيْهِمْ، فَإِنَّ حَقًّا عَلَى اللهِ أَنْ يُقْعِدَهُ بِعُظْمٍ مِنْ النَّارِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ»
«Ким мусулмонлар нарх-навосига уни қимматлатиш учун аралашса, Аллоҳ уни қиёмат кунида дўзахи азимга ўтқазиб қўйишга ҳақлидир».
Шундай қилиб, монополия ҳаром. Шунга кўра, деҳқончилик маҳсулотларини бозорда сероб бўлган пайтда паст баҳода сотиб олиб, уни камайган ё бозорда топилмай қолган пайтига қадар сақлаб қўйиб, сўнг ўша пайтда баланд баҳода сотиш – зотан, монополиянинг воқеи ҳам шу – юқорида айтганимиздек ҳаромдир.
Биродарингиз Ато ибн Халил Абу Рашта
2 жумодус-соний 1435ҳ
2 апрел 2014м
