ХАЛИФАЛИК ДАВЛАТИ ЖИҲОЗИ

(Бошқарув ва идора)

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Ўн биринчи: Байтулмол

(3)

Расулуллоҳ ﷺ гоҳида тақсимотга асҳобларидан бирини бошлиқ қилардилар ёки уни айрим молиявий ишларга қўярдилар. Бухорийдаги Уқбанинг ҳадисида Набий ﷺ:

«ذَكَرْتُ شَيْئًا مِنْ تِبْرٍ عِنْدَنَا, فَكَرِهْتُ أَنْ يَحْبِسَنِي, فَأَمَرْتُ بِقِسْمَتِهِ»

«Уйимиздаги бир бўлак олтин эсимга тушиб кетди, уни ушлаб туришни маъқул кўрмай, тақсимлаб юборишларини буюриб чиқдим», деганлар. Ибн Шиҳобнинг ибн Шайбадан Ҳофиз ибн Ҳажар Асқалоний ҳасан деган, Мунзирий ва Ҳайсамийларда ҳам келтирилган ҳадисида: «Расулуллоҳ ﷺ Билолнинг садақалар қўядиган омборхонасига кириб, бир уюм хурмони кўриб қолдилар-да:

«مَا هَذَا التَّمْرُ يَا بِلالُ؟ قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ, أَخَذَتُهَا لِنَوائِبِكَ. قَالَ: أَفَأَمِنْتَ أَنْ تُصْبِحَ وَلَهَا فِي جَهَنَّمَ بُخَارٌ؟ أَنْفِقْ وَلا تَخْشَ مِنْ ذِي الْعَرْشِ إِقْلالاً أَوْ إِقْتَاراً»

«Бу хурмо нима, эй Билол? – дегандилар. У: «Уларни қийинчилик кунларингиз учун олиб қўйгандим», деди. У зот: «Унинг жаҳаннамда чўғга айланишидан хотиржам бўлдингми? Сарфла, Арш Соҳибининг камайтириб ёки камбағал қилиб қўйишидан қўрқма», дедилар». Шу ҳадисда яна: «Абдурраҳмон ибн Авф р.а. Расулуллоҳ ﷺнинг даврларида туя ва қўй садақаларига, Билол р.а. мевалардан олинадиган садақаларга, Маъмия ибн Жузъ хумс (урушда тушган ўлжаларнинг бешдан бири)га раҳбарлик қиларди», деб келтирилган. Халифа: «У кишининг харажатларининг устида Билол бошлиқ эди», дейди. Ибн Ҳиббон «Саҳиҳ»да Абдуллоҳ ибн Леҳйи-л-Ҳавзанийдан ривоят қилади: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг муаззини Билол билан учрашиб: Эй Билол, Расулулоҳ ﷺнинг харажатлари қандай бўлган? – дегандим, у шундай деди: У кишининг ҳеч нарсалари йўқ эди. У кишини Аллоҳ Пайғамбар қилиб юборгандан бошлаб то вафот қилгунларича харажатларини мен бошқарардим. Масалан, бир мусулмон киши келиб қолса ва уни яланғоч ҳолда кўрсалар, менга буюрардилар. Мен бориб қарз сўрардим-да, бурда (тўнга ўхшаш йўл-йўл уст кийим) ёки намира (чакмонга ўхшаш жундан тўқилган қадимда араблар кийган кийим) сотиб олардим. Кейин уни кийдириб, едирардим…». Муслим Расулуллоҳ ﷺнинг мавлолари Абу Рофеъдан ривоят қилади: «Расулуллоҳ ﷺ бакр (уч ёшли туя)ни қарз сўрадилар. Кейин садақа туяларидан келиб қолди, Расулуллоҳ ﷺ менга ҳалиги кишига қарз-туяни тўлаб қўйишни буюрдилар. Шунда мен туяларнинг ичида тўрт яшарлик яхши туялардан бошқасини кўрмадим, дегандим, Расулуллоҳ ﷺ:

«أَعْطِهِ إِيَّاهُ, فَإِنَّ خِيَارَ النَّاسِ أَحْسَنُهُمْ قَضَاءً»

«Ўшани унга бериб юбор. Чунки одамларнинг энг яхшиси қарзни гўзал суратда қайтарганидир», дедилар». Ибн Аббоснинг муттафақун алайҳ ҳадисида: «Расулуллоҳ ﷺ Муозни Яманга юбора туриб, шундай дедилар:

«… فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ, فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ فَتُرَدُّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ, فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ لِذَلِكَ, فَإِيَّاكَ وَكَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ, وَاتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهُ لَيْسَ بَيْنَها وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ»

«…Агар улар сенга итоат қилишса, уларга билдириб қўйки, Аллоҳ уларнинг устига бойларидан олиниб, камбағалларига қайтариб бериладиган садақани фарз қилган. Агар улар шу иш юзасидан ҳам сенга итоат қилишса, уларнинг энг қимматли молларини олишдан сақлан ва мазлумнинг дуосидан эҳтиёт бўл, чунки бу дуо билан Аллоҳнинг ўртасида парда бўлмайди». «Икки саҳиҳ»да Абу Ҳурайрадан ривоят қилинишича, «Пайғамбар ﷺ Умарни закот садақаларини йиғишга юборганлар».

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими

06.11.2021й