Халифалик Давлатида моллар
Халифалик Давлатида моллар
Ҳоким ва давлат хизматчиларининг хиёнат моллари, ғайришаръий орттирилган моллар, жарима моллар
(3)
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم
Ўғриликлар
Бу волийлар, давлат ишчилари ва давлат хизматчилари иншоотларга, лойиҳаларга ёки бошқа давлат манфаатларига ва қулайликларига бошчилик қилганлари учун уларнинг тасарруфлари остига қўйилган давлат молларидан ўғирлаб олган моллардир. Бу молларга почта, телеграф, телефон ва алоқа хизматлари, булардан бошқа идора хизматчилари ғафлатларидан фойдаланиш, алдов, қалбаки йўл билан инсонлардан белгиланган ҳақдан ортиқча олинган ҳақлар алдов билан ўғирланган молларга киради. Давлат молларидан ўғирлаш ёки инсонларнинг молидан бепарволигидан фойдаланиш, алдов йўли билан орттирилган барча моллар ҳаром, эгасиз орттирилган мол, деб эътибор қилинади. Бу хиёнат йўли орқали орттирилган молдир. Уни мусодара қилиш ва байтулмолга қўйиш вожиб бўлади.
Дарҳақиқат, Умар ибн Хаттоб бирор волийдан ёки давлат ишчисидан шубҳаланса, унга белгиланган ризқидан ортиқча молларини мусодара қилардилар ёки мол ўзиники эканлигига қасам ичирардилар. Умар ибн Хаттоб волий ва давлат ишчиларини амалга минмасдан илгари ва мингандан кейин молларини ҳисобларди. Агар ортиқча мол топса ёки ўша молдан шубҳаланса, уларнинг молини мусодара қиларди ёки қасам ичирарди. Улардан олган нарсаларни байтулмолга қўярди. Шунингдек, Умар ибн Хаттоб Абу Суфён ўғли Муовиянинг ҳузуридан қайтганида, Абу Суфённинг молини мусодара қилдилар. Муовия Умар р.а.нинг Шомдаги волийси бўлган эди. Абу Суфён Умар р.а.га салом бергани келганда, «Муовия отаси қайтаётганда унга пул бериб юборгандир», деган хаёл Умарнинг кўнглидан кечди. Умар ибн Хаттоб шундай деди: «Эй Абу Суфён, бизга олган молни бер». Абу Суфён: «Берай десак бирор нарса олганимиз йўқ», деди. Сўнг Умар р.а. қўлини Абу Суфённинг қўлидаги узукка чўзди ва қўлидан узукни олди. Узукни элчи билан Абу Суфённинг хотини Ҳиндга юбораркан, элчисига: «Ҳиндга Абу Суфён номидан «мен келтирган икки хуржунга қара ва уни жўнатгин!», — деб айтишни буюрди. Элчи тезда 10000 дирҳам бўлган икки хуржунни келтирди. Умар р.а. бу дирҳамларни байтулмолга ташлади».
Волийлар, давлат ишчилари ва давлат хизматчилари юқорида ўтгани каби ғайришаръий йўл билан орттирган барча моллар байтулмол киримларидандир. Шунингдек, шахслар у билан мулкни ўстириши шаръан тақиқланган йўллардан бир йўл билан орттирган барча моллар ҳам байтулмол киримларидан бўлади. Чункн у ҳаром орттирилган мол бўлиб, эгасиздир.
Кимда ким, рибо йўли орқали бирор нарсани орттирса, бу нарса ҳаром ва эгасиз бўлади. Чунки Аллоҳ Таоло рибони ва рибо йўли орқали молни ўстиришни ҳаром қилди. Аллоҳ Таоло айтадики:
الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنْ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُوْلَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُون
– “Судхўр кимсалар (қабрларидан) жин чалган мажнун каби турурлар. Бунинг сабаби улар: “Савдо бу рибонинг ўзику!” — деганларидир. Аллоҳ савдони ҳалол, судхўрликни ҳаром қилган. Бас, кимгаки, парвардигор тарафидан панд-насиҳат етгач, судхўрликдан тўхтаса, у ҳолда, аввал ўтгани ўзига ва унинг иши Аллоҳга топширилади. Ва ким судхўрликка қайтса, ўшалар жаҳаннам аҳлларидир ва унда абадий қолажаклар”. (Бақара:275)
Рибони, агар берган эгалари маълум бўлса, улардан олиб эгаларига қайтариш вожиб бўлади. Агар эгалари маълум бўлмаса мусодара қилиниб, байтулмолга қўйиш вожиб бўлади. Аллоҳ Таоло айтади:
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنْ الرِّبَا إِنْ كُنتُمْ مُؤْمِنِينَ"فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنْ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُون
– “Эй, мўминлар, Аллоҳдан қўрқингиз ва агар чиндан мўмин бўлсангизлар судхўрлик сарқитларини тарк қилингиз. Агар бизнинг фармонимизни қилмасангиз, у ҳолда Аллоҳ ва пайғамбари томонидан бўлган урушни билиб қўйииг. Агар тавба қилсангиз, дастмоянгиз ўзингизга, золим ҳам, мазлум ҳам бўлмайсиз”. (Бақара:278-279)
Кимда ким, қимор йўли орқали мол орттирса, ўз эгаси учун қайтарилиши вожиб бўлган мол бўлади. Агар эгаси маълум бўлмаса, мусодара қилиниб байтулмолга қўйилади. Чунки мулкни қимор йўли орқали ўстириш шаръан жоиз эмас. Ва қимор ҳаромдир. Аллоҳ Таоло айтадики:
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُون " إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمْ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنْ الصَّلَاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنتَهُون"
– “Эй мўминлар, ароқ, қимор, бутлар ва (фол) чўплар шайтон амалидан бўлган ҳаром ишдир. Бас, нажот топишингиз учун уларнинг барчасидан четлашингиз. Ароқ ва қимор сабабли шайтон ораларингизга адоват солишни ҳамда сизларни Аллоҳни Зикр қилишдан ва намоз ўқишдан тўсишни истайди холос. Энди тўхтарсизлар”. (Моида:90,91)
Жарималар
Шунингдек, давлат баъзи гуноҳ ишларни қилувчилар ёки баъзи қонунларга қарши чиқувчиларга, идоравий ёки тартибга солиш низомларига қарши чиқувчиларга белгилаб қўйган жарималар ҳам байтулмол киримларидандир. Жарималар суннат билан исботланган. Амр ибн Шуайб отасидан, отаси бобоси Абдуллоҳ ибн Амр ибн Ос, Амр ибн Ос Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилиб айтадики: «Расулуллоҳ ﷺ осилиб турган мева ҳақида сўралдилар, шунда Расулуллоҳ ﷺ муҳтож киши еб ўзи билан бирга бирон нарса олмаса зарари йўқ, кимда ким ўзи билан бирга бирор нарсани олса, олган нарсасини икки баробар жаримаси ва жазоси бор». Шунингдек, Расулуллоҳ ﷺдан: «Адашувчи ҳайвонни яшириб қўювчига шу ҳайвон жаримаси ва жарима билан бирга ҳайвоннинг мислини бериш зиммасидадир», деб айтганлари ривоят қилинади. Шу каби Расулуллоҳ ﷺ закотни беришдан бош тортган кишини – унга таъзир бўлиши учун – вожиб бўлган закотдан ташқари молининг ярмини олишлари байтулмол киримларидан бўлган эди. Буларнинг ҳаммаси таъзир берувчи жазо сифатида жаримани тайинлашни шаръий эканлигига далолат қилади. Халифа гуноҳ ва қаршиликларнинг турини ва жарималар миқдорини, жарималарнинг энг олийсини, энг пастини чегаралаб қўйиши ва волийлар, давлат ишчилари, давлат хизматчиларини бу жарима миқдорларига риоя қилишга мажбурлаши жоиздир. Шунингдек, халифа жарима миқдорини белгилашни волий, давлат ишчиси, қози ва хизматчиларнинг ижтиҳодига топшириши жоиздир. Халифа ижтиҳоди билан етган фикрига мувофиқ мусулмонларнинг ишларини бошқаришда энг яроқли, деб кўрган нарсани қилади.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги матбуот бўлими
07.08.2022й
