Хавфсизлик ортидаги хавф
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
2025 йил 14 июлдан 21 августгача ЕХҲТ, Рақамли технологиялар вазирлиги ва Noventiq Education маркази ҳамкорлигида давлат идораларида ахборот хавфсизлиги бўйича масъул 70 нафар мутахассис учун махсус тренинглар ташкил этилди. Ушбу тадбирлар Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Ахборот технологиялари ёрдамида содир этиладиган жиноятларга қарши курашиш фаолиятини янада кучайтиришга қаратилган чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарори талаблари доирасида амалга оширилди.
Расмий баёнотларда бу тадбирлар Президент қарори ижроси, миллий салоҳиятни ошириш ва рақамли таҳдидларга тайёргарлик сифатида кўрсатилмоқда.
Сўнгги йилларда Ўзбекистонда электрон ҳукумат, рақамли хизматлар ва давлат органлари иш фаолиятида ахборот технологияларининг кенг жорий этилиши ортидан рақамлаштириш жараёнининг ажралмас қисми сифатида киберхавфсизлик кун тартибининг устувор масаласига айланди.
Бунинг сабаби, XI асрга келиб кибермакон геосиёсий кучлар ўртасидаги гегемонлик учун курашнинг марказига айланди. Чунки мустамлакачи давлат бошқа бирор давлатнинг рақамли инфратузилмаси, маълумотлар маркази, электрон ҳукумат тизими, давлат хизматларининг IT структураси ва киберхавфсизлик тизими каби кибер майдонига эгалик қилса, амалда ҳукмронликка ҳам эга бўлади. Шу мақсадда, Россия “киберхавфсизлик бўйича ҳамкорлик” остида ўз таъсирини сақлашга уринаётган бўлса, Хитой Huawei ва ZTE компаниялари орқали техник инфратузилмада иштирок этмоқда.
Европада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилоти (ЕХҲТ) Европани ҳимоя қилиш масъулиятини зиммасига олган Америка томонидан тузилган бўлиб, бугунги Украина уруши, Беларусдаги сиёсий беқарорлик ва Кавказдаги низолар фонида ҳам АҚШнинг минтақавий сиёсий манфаатларини илгари сураётгани кўзга ташланяпти.
Ўзбекистонда киберхавфсизлик соҳасидаги тренинглар ЕХҲТнинг “Кибер таҳдидлар ва АКТ соҳасидаги таҳдидларга қарши курашда миллий салоҳиятни ривожлантириш” деб номланган кенг кўламли ташаббусининг бир қисми сифатида ўтказилмоқда. Бу ташаббус Польша, Германия, Нидерландия, Чехия каби Ғарб давлатлари томонидан молияланадиган дастурлар орқали амалга оширилади.
Тренингларни амалга оширувчи Noventiq Education маркази Noventiq компанияси таркибида фаолият юритади. Бу компания 30 дан ортиқ давлатда фаолият юритадиган IT гиганти бўлиб, сўнгги йилларда Лондон фонд биржасида рўйхатдан ўтган, бош офиси Британияда жойлашган.
2023 йилда Noventiq компанияси американинг Corner Growth Acquisition Corp. билан бирлашган. Бу эса унинг АҚШ қонунчилиги ва назорати доирасида эканлигини кўрсатади. Шунинг учун ушбу компания орқали ташкил этилаётган тренинглар Ўзбекистондаги IT-инфратузилма бўйича стратегик маълумотлар АҚШ компаниялари ва киберразведка тузилмалари учун очиқ бўлиб қолиш хавфини пайдо қилади. Американинг собиқ Миллий хавфсизлик агентлиги ходими Эдвард Сноуденнинг очиқлаган маълумотларида АҚШ йирик IT корпорациялари орқали глобал миқёсда маълумотларни тўплаш ва киберразведка фаолиятини олиб бориши кўрсатилган эди. Шунга кўра, киберхавфсизлик деганда унинг замирида кибермаконда ахборот оқимини назорат қилиш ва уни йўналтиришни қўлга киритиш назарда тутилади. Бу эса, давлатнинг ички ва ташқи ишларига таъсир ўтказиш имконини беради. Киберхавфсизликнинг Ғарб учун нақадар муҳим эканлиги унинг “Маълумот – янги нефтдир” деган иборасида ҳам яққол кўринади.
Шунга кўра, ЕХҲТнинг Ўзбекистондаги лойиҳалари координатори вазифасини бажарувчиси Сергей Сизов томонидан “рақамли инфратузилманинг барқарорлиги ва хавфсизлигини таъминлашга қаратилган муҳим қадам” сифатида баҳоланган тренинглар амалда мамлакатнинг рақамли суверенитетига ва хавфсизлигига жиддий хавф туғдирадиган киберҳужумлар учун пойдевор эканлиги маълум бўлади. Чунки Ўзбекистоннинг ички кибер тизимларини ташқи кучлар тарафидан бевосита бошқарилиши ҳимоя чораси эмас, балки назоратни қўлга олиш ва маълумотлар устидан геосиёсий ҳукмронлик ўрнатишни англатади.
Бунга қарши энг тўғри чора эса, Рошид Халифалик давлатини тиклашдир. Чунки Халифалик давлати хорижий компанияларга боғланмаган ўз кибер инфратузилмасини барпо қилади ҳамда уни Ислом даъватини бутун оламга ёйиш ва инсониятни капитализм исканжасидан озод қилиш учун ишлатади.
Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон Матбуот бўлими аъзоси Иззатуллоҳ
25.07.2025й
