Хавотирланган Хитой ўз расмийсини жўнатдими?!

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

2025 йил 6-7 ноябр кунлари Вашингтонда президентлар даражасида ўтказилган Марказий Осиё ва АҚШ ўртасидаги C5+1 саммити Россия ва Хитойда жиддий хавотирларни пайдо қилди. Бунга саммитдан сўнг Қозоғистон раҳбарига Россияга ташрифи доирасида ўзгача илтифот кўрсатилиши ва Путиннинг Мирзиёевга қилган қўнғироғи яққол далил бўла олади. Хитой ҳам бу борада кўп куттирмади. Марказий Осиёга 19 ноябр куни ташрифини бошлаган Хитой Ташқи ишлар вазири Ван И Қирғизистондан кейин 20 ноябр куни Ўзбекистонга келди. Ташриф доирасида Ван И Ўзбекистон ТИВ Б. Саидов ва президент Мирзиёев билан учрашув ўтказди. Вазир Саидов Ван И билан учрашув якунида Стратегик мулоқот Протоколи ва кенг қамровли Ҳамкорлик дастурини имзолади. Президент Мирзиёев билан учрашувда Ван И раис Си Цзиньпиннинг саломини етказди ва икки томонлама стратегик шерикликни мустаҳкамлаш масалаларини кўриб чиқди. Учрашувда савдо-иқтисодий натижалар юқори баҳоланди: 2024 йилда товар айирбошлаш 14 миллиард долларга етган, инвестициялар қарийб 15 миллиард долларни ташкил этган, технологик шериклик портфели эса 90 миллиард долларга яқинлашган. Асосий эътибор юқори технологиялар, “яшил” ва атом энергетикаси, сунъий интеллект, транспорт, шу жумладан, “Хитой – Қирғизистон – Ўзбекистон” темирйўли лойиҳасини фаол амалга оширишга қаратилди. Шунингдек, Афғонистондаги хавфсизлик ва ижтимоий-иқтисодий тикланиш масалаларида саъй-ҳаракатларни мувофиқлаштириш муҳимлиги қайд этилди.

Ушбу ташрифнинг АҚШда ўтказилган C5+1 саммитидан кейин амалга ошаётгани бежиз эмас. Марказий Осиё географик жойлашуви ва нодир металлар, уран каби табиий бойликларга бойлиги сабабли катта давлатлар учун геосиёсий кураш майдонига айланди. Хитой бу металларни қайта ишлаш бўйича глобал бозорнинг асосий қисмини (тахминан 80% дан ортиғини) назорат қилади. АҚШнинг Марказий Осиёдаги фаоллиги, жумладан, критик металларни диверсификация қилишга қаратилган C5+1 музокаралари, айнан шу стратегик қарамликни камайтириш ва Хитой монополиясига қарши туришга қаратилган. Саммитда Трамп минтақанинг стратегик муҳимлигини таъкидлаб, Марказий Осиё давлатларини “Евроосиёнинг юраги” деб атади ва “энг муҳим фойдали қазилмалар таъминоти занжирларини кенгайтириш” орқали Американинг иқтисодий хавфсизлигини мустаҳкамлаш зарурлигини таъкидлади. Трампнинг бу сўзлари дипломатик тил билан юмшатилган бўлса-да, Хитойнинг Марказий Осиёдаги таъсирига қарши курашиш ва глобал ресурслар устидан Хитой назоратини сусайтириш мақсадида айтилганлиги аниқ. Оқ Уйнинг стратегик ҳужжатларида ҳам бу мавзу очиқ ёритилади: “Хитой томонидан ушбу бозорни монополлаштиришга бўлган уринишлар, айниқса, критик металларни қайта ишлашдаги гегемонияси АҚШнинг иқтисодий хавфсизлиги ва технологик устунлигига тўғридан-тўғри таҳдид солади”. Демак, АҚШ расмийлари Хитойга қарамликни миллий хавфсизлик учун жиддий хавф деб ҳисоблайди. Шу сабабли, Марказий Осиёга бўлган фаоллик ва C5+1 доирасидаги битимларнинг мақсади – айнан шу стратегик қарамликдан чиқиш учун янги, ишончли таъминот занжирларини яратишдан иборатдир. АҚШнинг ҳаракатлари тўғридан-тўғри Хитойнинг КЕМ монополиясини йўқ қилишга қаратилган; агар АҚШ Ўзбекистон ва Қозоғистонда муқобил таъминот занжири ярата олса, Хитойнинг технологик таъсир ўтказиш имконияти кескин пасаяди. Шунингдек, Марказий Осиё Хитой учун “Бир макон, бир йўл” (BRI) ташаббусининг ва Шарқий Туркистондаги хавфсизлик буферининг ажралмас қисмидир. АҚШнинг юқори даражадаги дипломатик фаоллиги Хитойнинг бу минтақадаги етакчи иқтисодий ҳамкор мақомига путур етказади ва BRI активларига бўлган назоратини сусайтиради. Шунинг учун Ван Ининг Марказий Осиёга тезкор жавоб ташрифи бу хавотирларнинг амалий ифодаси, десак тўғри бўлади.

Россия-Украина уруши фонида Марказий Осиё мустамлакачи давлатларнинг қизғин кураш майдонига айланганини юқорида таъкидлаб ўтдик. Ачинарли жиҳати, ушбу курашда юртларимиз, сиёсий тил билан айтганда, объект ролини бажармоқда, яъни мустамлакачи давлатларнинг талашаётган ўлжасига айланмоқда. Ундан ҳам аламлиси, Хитой Шарқий Туркистонда уйғур мусулмонларга мунтазам зулм қилаётган, АҚШ эса Ғазодаги мусулмонларни қирғинбарот қилишда яхудий вужудини очиқ-ошкор қўллаб-қувватлаб келаётган бир вақтда, минтақамиз раҳбарлари уларни кўкларга кўтариб мақтамоқдалар. Ўзбекистон ТИВ Бахтиёр Саидов Ислом ва мусулмонларга нисбатан қалби нафратга тўлиб-тошган Ван Ини Ислом цивилизацияси марказига олиб борди ва “Биргаликда минтақамизнинг бой илмий мероси, чуқур илдиз отган маданий анъаналаримиз ва буюк мутафаккирлар асраб-авайлаш ҳамда тарғиб этишга бўлган умумий садоқатимиз рамзи – Ислом цивилизацияси марказига ташриф буюрдик” деб ёзди. Хитой тарихдан Ислом ва мусулмонлар душмани бўлганини наҳотки Саидов билмаса?! 751 йил Талас жангида Аббосийлар Халифалиги қўшини Хитой қўшинини ҳозирги Тошкент (Шош) ерларидаги қирғин учун ўч олиб, Талас дарёси ёнида тор-мор этади. Агар Хитойнинг имкони бўлса, минтақамизда ҳам Шарқий Туркистонда қилаётган каби зулмларини қилишдан тоймайди. Бироқ Росулуллоҳ ﷺ мусулмонларни бир танага ўхшатганларидек, биз ҳам Хитойга қарши аждодларимиз тутган позицияни тутишимиз вожибдир. Аммо бундай позицияни бугунги раҳбарларимиздан кутиш имконсиз, чунки улар манфаатдорликка асосланган капиталистик демократия тузумида шаклланиб, тахтларини сақлаб қолишдан бошқа нарсани ғам қилмаяптилар. Аллоҳнинг ҳукмларини татбиқ қилиб сиёсат юритадиган Халифалик давлати тикланганидан кейин, Умматни Хитой, АҚШ ва Россия каби мустамлакачи давлатларга ялтоқланадиган бугунги раҳбарлар эмас, балки уларга ё Ислом, ё жизя ёки урушни таклиф қиладиган ва мусулмонлар манфаатини биринчи ўринга қўядиган ҳақиқий раҳбарлар етишиб чиқади инша Аллоҳ. Аллоҳ таоло дейди:

وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۖ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَىٰ لَهُمْ ۖ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا ۚ وَمَن كَفَرَ بَعْدَ ذَٰلِكَ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ

– “Аллоҳ сизлардан иймон келтирган ва солиҳ амалларни қилганларга худди улардан олдингиларни халифа қилганидек, уларни ҳам, албатта, ер юзида халифа қилишни ва улар учун Ўзи рози бўлган динни, албатта, мустаҳкамлашни ҳамда уларнинг хавфу хатарларидан сўнг, албатта, тинчлик-хотиржамликка алмаштириб қўйишни ваъда қилди. Улар Менга ибодат қилурлар ва Менга ҳеч нарсани шерик қилмаслар. Кимки шундан кейин куфр келтирса, бас, ана ўшалар фосиқлардир”.                     (Нур:55)

Салоҳиддин

25.11.2025й