بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Холислик мўминни жаннатга етаклайди

Мўмин инсоннинг ҳаётда яшашдан ягона мақсади бор бўлиб, барча амалларини ана шу мақсад, ғояси томон йўналтириб, танлаган ғояси сари ўзидаги бор имкониятларини сарф этади. Ушбу ғоя оламлар Роббиси бўлган Аллоҳ Субҳанаҳунинг розилиги бўлиб, ушбу розиликка етишишда мўмин кишидан ҳақиқий ихлос, яъни холислик талаб қилинади.

“Холислик сўзи араб тилидаги خلص يخلص , خلوص – қалбаки эмас, ҳақиқий, соф, тиниқ бўлмоқ маъноларини ифодаловчи феълнинг исми фоили, яъни шу ишни қилувчисига нисбатан ишлатиладиган خالص – қалбаки эмас, ҳақиқий, соф, тиниқ бўлувчи сўзидан олинган. Демак, холис сўзининг луғавий маъноси нимага нисбатан ишлатилса, ўша нарсанинг соф ўзини бўлиши, унга бошқа ҳар қандай – хоҳ бу нарсанинг таркиби сифатида, хоҳ унга бир жуз сифатида – қўшимча қўшилмаганига айтилади”. (Муслимнинг савол-жавобларидан олинди).

Энди истилоҳдаги “холис” сўзига келсак. Исломда холис, деб банда томонидан қилинаётган амални Аллоҳ учун қилишга айтилади. Яъни муайян бир амални шу амални шариат қандай таърифлаган бўлса, мана шу ҳолатида қилиб, унга бошқа бирон нарсани аралаштирмаслик, фақатгина Аллоҳнинг Ўзини розилиги учун қилишга айтилади.

Ихлосга – шу жумладан холисликка – олимлар турли таърифларни беришган, ушбу таърифларнинг деярли ҳаммаси битта маънога, қандай амал бўлишидан қатъий назар, мусулмон банда ҳар бир амалини Аллоҳнинг розилиги учун қилиши, Аллоҳ ва Росули белгилаган шариатдан четга чиқмаслиги холисликдир, деган маънога олиб боради. Холислик бу – банданинг ҳар қандай амали, у хоҳ бирон ҳаракат бўлсин ёки ҳаракатсиз жим туриш бўлсин, Аллоҳнинг розилиги учун, Аллоҳнинг шариатидан четга чиқмаган ҳолда бўлиши. Яъни ибодатларида ҳам, амалларида ҳам У Зот кўриб тургандек бажаришдир.

Абдуллоҳ ибн Умар ибн Хаттоб р.а.дан ривоят қилинади: Росулуллоҳ (с.а.в.) дан қуйидаги сўзларни эшитдим:

«Сизлардан аввал ўтган одамларнинг уч нафари йўлга отланишди. Юра-юра бир ғордан паноҳ топдилар. Улар ичкарига киришган эди, тоғдан бир харсанг тош кўчиб тушиб, ғор оғзини тўсиб қўйди. Шунда улар: Бу харсанг тошдан фақатгина солиҳ амалларимизни васила қилиб, Аллоҳ Субҳанаҳуга дуо қилишимизгина нажот беради, дейишди. Улардан бири: Аллоҳим, менинг жуда қари ота-онам бор эди. Улардан олдин хотиним ва болаларимга сут бермас эдим. Кунларнинг бирида гиёҳ излаб узоқроққа кетиб қолдим. Қайтиб келсам, ота-онам ухлаб қолишибди. Уларни уйғотишни ва хотиним ҳамда болаларимга улардан олдин сут беришни кариҳ кўрдим. Қадаҳни қўлимга ушлаб, ота-онамнинг уйғонишларини кутиб турдим, ниҳоят тонг ўз нурини таратди. Болалар очликдан оёғимга ёпишиб бақиришарди. Охири ота-онам уйғониб, сутларини ичишди. Аллоҳим, агар буни Сенинг розилигинг учун қилган бўлсам, бу ташвишни биздан аритгин, деганида харсанг тош бироз очилди-ю, лекин ундан чиқиб бўлмас эди. 

Иккинчиси: Аллоҳим, биласан бир амакимнинг қизи бор эди. У менга барча инсонлардан севимли эди. Бир бор мен уни ўзимга чақирдим. У қабул қилмади. Қаҳатчилик бўлган йилларнинг бирида унинг ўзи ҳузуримга келди. Мен ўзи билан менинг орамни холи қолдириш (яъни хоҳлаганимни қилавериш) шарти билан бир юз йигирма тилло бердим. У бу шартга кўнди. Мен ундан хоҳлаган нарсамни ҳосил қилишга қодир бўлган ҳолатда эдим. У менга: Аллоҳдан қўрққин, бокиралигимни ҳақ билан (яъни никоҳ билан) буз, деганини эшитиб, у менга одамларнинг энг маҳбуби бўлишига қарамасдан, ўзимни ундан тортдим ва берган тиллоларимни унда қолдирдим. Аллоҳим, агар буни Сенинг розилигинг учун қилган бўлсам, бу кулфатни биздан аритгин, деганида харсанг тош яна бироз очилди-ю, лекин ундан чиқиб бўлмас эди.

Учинчи одам: Аллоҳим, мен бир қанча мардикорларни ёллаб ишлатдим. Уларнинг ҳаммаларига ҳақларини бердим. Фақатгина бир киши ҳаққини олмай, ташлаб кетди. У қолдирган ҳақ самара бериб, кўп мол-давлат келтирди. Бир мунча вақт ўтгандан кейин у келиб: Эй Аллоҳнинг қули, ҳаққимни бер, деди. Мен: Мана бу кўзинг олдида турган туя, сигир, қўй ва ғуломлар сенинг ҳаққинг, дедим. У: Эй Аллоҳнинг қули, мени масхара қилма, деди. Мен: Сени масхара қилмаяпман, дедим. У бирор нарсани қолдирмай, барчасини олиб кетди.  Аллоҳим, агар буни Сенинг розилигинг учун қилган бўлсам, бу балодан бизни қутқаргин, деганида харсанг тош бутунлай йўл очиб, ҳаммалари ғордан чиқишди». (Бухорий ва Муслим ривояти)

Ушбу ҳадисдан шуни англаш мумкинки, холис қилинган барча яхши амалларимиз Унинг ҳузурида қабул бўлишига умид пайдо қилади. 

(Давоми бор)

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Зайниддин

06.01.2019