بسم الله الرحمن الرحيم

ИНСОНЛАР ҚАЛБИГА ЙЎЛ

ИСЛОМИЙ АҚИДА АҚЛИЙ, РУҲИЙ, СИЁСИЙ АҚИДАДИР

(3-қисм, охири)

Макка фатҳ қилиниши арафасида саҳобий Ҳотиб ибн Абу Балтаа Қурайшга, уларни Набий соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг уларга қарши жанг қилмоқчи эканликларидан огоҳлантириб, мактуб юборди. Аллоҳ Таъоло бу нарсани ўз Пайғамбарига ваҳий орқали маълум қилди ва бу иш фош бўлди. Шунда Ҳотиб агар мусулмонлар мағлуб бўлса, Маккада ўзи учун бир ҳимоячи бўлишини истаганини, чунки Маккада унинг қариндош-уруғлари ва ҳимоячилари йўқлигини айтиб узр сўради. Бу ҳолни кўрган Умар ибн Ҳаттоб: «Ё Росулаллоҳ, рухсат беринг, бу мунофиқнинг бошини танасидан жудо қилай», деганида, Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам кўнмадилар. Унинг рост сўзлаётганини ҳамда Исломдан чиқмаганини айтдилар ва: «Эҳтимол Аллоҳ Бадр аҳлига хабар бериб хоҳлаган ишни килинглар, зеро, Мен сизларни мағфират қилдим, дегандир», дедилар. Бу ҳодиса мусулмонларга номуносиб эканлигига ишора ва шу билан бирга, бу нарса шу ишни қилувчини кофирга чиқариш ҳам эмас. Лекин у Аллоҳ билан боғланишдаги заифлик ҳолатларидан биридир. Шунинг учун бу ҳодиса хусусида иймоннинг мана шу маъносини, яъни Аллоҳ билан доимий боғланиш ва Унинг муроқабасида бўлиш (яъни қалби билан Аллоҳ Таъолога қараб туриш ва Аллоҳ мени кўриб турибди, деб ҳисоблаш)ни таъкидлаш учун Қуръони Карим нозил бўлди. Аллоҳ Таъоло деди:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاء تُلْقُونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا بِمَا جَاءكُم مِّنَ الْحَقِّ يُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَإِيَّاكُمْ أَن تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّكُمْ إِن كُنتُمْ خَرَجْتُمْ جِهَاداً فِي سَبِيلِي وَابْتِغَاء مَرْضَاتِي تُسِرُّونَ إِلَيْهِم بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَيْتُمْ وَمَا أَعْلَنتُمْ وَمَن يَفْعَلْهُ مِنكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاء السَّبِيلِ

– „Эй мўъминлар, Менинг душманим ва сизларнинг душманларингиз (бўлган мушриклар)ни дўст тутманглар! Сизлар уларга дўстлик (ҳақида хат-хабар) юборасизлар, ҳолбуки улар сизларга келган Хақ (дин ва Қуръон)га кофир бўлгандирлар!“    (Мумтахина:1)

Аллоҳ куфр ва унинг аҳлига нисбатан очиқ душманлик ва безор бўлиш ҳолатини эгаллашга буюрди:

قَدْ كَانَتْ لَكُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِي إِبْرَاهِيمَ وَالَّذِينَ مَعَهُ إِذْ قَالُوا لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَاء مِنكُمْ وَمِمَّا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ كَفَرْنَا بِكُمْ وَبَدَا بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةُ وَالْبَغْضَاء أَبَداً حَتَّى تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ إِلَّا قَوْلَ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ وَمَا أَمْلِكُ لَكَ مِنَ اللَّهِ مِن شَيْءٍ رَّبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا وَإِلَيْكَ أَنَبْنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ

– „Сизлар учун Иброҳим ва у билан бирга иймон келтирган кишиларда (уларнинг кофирларга қилган муносабатларида) гўзал намуна бордир. Эсланг, улар ўз қавмларига: «Дарҳақиқат, биз сизлардан ва сизлар Аллоҳни қўйиб ибодат қилаётган бутларингиздан безормиз. Биз сизлар (ишониб ибодат қилаётган бут-санамлар)ни инкор этдик. Токи сизлар ёлғиз Аллоҳга иймон келтиргунларингизча сизлар билан бизнинг ўртамизда мангу адоват ва ёмон кўриш зоҳирдир», дедилар“.         (Мумтахина:4)

Аммо даъватчилар қўрқаётган ёки умид боғлаётган нарсага келсак, унинг йўли Исломни нотўғри талқин этиш, ўзгартириш ва маъсият (осий бўлиш) эмас, балки унинг йўли сабот-матонат, Аллоҳга таваккул қилиш ва Унинг Ўзинигина дўст тутишдир:

اللّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُواْ

– „Аллоҳ мўъминларнинг дўстидир“.      (Бақара:257)

وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ

– „Ким Аллоҳга таваккул қилса, бас, (Аллоҳнинг) Ўзи унга етарлидир“. (Талоқ:3)

أَلَيْسَ اللَّهُ بِكَافٍ عَبْدَهُ

– „Аллоҳ Ўз бандасига (яъни уни барча бало-қазодан асраш учун) етарли эмасми!“ (Зумар:36)

Шунинг учун Ҳотиб умид қилган ўзи билан кофир душман ўртасида дўстлик ўрнатиш ҳаракати фалокатлардан қўрқиш натижаси эди. Шу сабабли Қуръон бунга, яъни фалокатлардан сақланишга ва кофирлардан бутунлай ажралиш, уларга қарши кураш олиб бориш ҳолатида сабот билан туришни таъкидлаш учун келди. Агар қатъият кишига барча йўлларни бутунлай  беркилишига олиб борадиганга ўхшаб кўринса, бу ҳолда у дарҳол Аллоҳнинг чексиз кудратини эслаши вожиб.

Масалан, Пайғамбаримиз соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг каршисида барча йўллар батамом беркилади, у кишини ёлғончига чиқаришади ва азоблашади, у кишининг саҳобалари ҳам азобланадилар, шунинг учун нусрат ва ёрдам талаб қиладилар, шунда у зотни ҳайдаб чиқарадилар ва қабиҳлик билан рад жавобини берадилар. Шунда у киши бу дунёда ёрдам берувчи бирон ишончли суянчиқ топа олмай бошлари оққан томонга йўл оладилар. Шунда Пайғамбаримиз дунёнинг моддий ўлчовларига суянадиларми ва ҳақдан орқага чекинадиларми? У киши ҳислари билан кўриб турган моддий қувватлар билан чекланиб, умидларини уздиларми ёки динни бошқа нарсага алмаштирдиларми? Йўқ, асло, балки у киши энг машаққатли шароитларда ҳамда заифлик, нотавонлик ва чорасизликнинг энг машаққатли дамларида барча нарсаларнинг эгалиги қўлида бўлган Зотга илтижо билан юзланадилар: «Аллоҳим, қувватим заифлигини, чорам озлигини ва одамларга хўрланишимни Ўзингга арз қилиб баён этаман. Эй раҳм қилувчиларнинг энг раҳмлиси бўлган Зот, сен заиф бечораларнинг Роббисидирсан ва менинг Роббимсан, мени кимларга топшириб қўйяпсан? Хўмрайиб менга қовоғини соладиган узоқ бир бегонагами ёки менинг ишимга Ўзинг эга қилиб қўйган душмангами? Агар менинг устимга Сенинг ғазабинг бўлмаса, бу нарсаларга ҳеч парво қилмасман ва лекин Сенинг офиятинг мен учун жуда кенгдир. Менга ғазабингни туширишингдан ёки менга қаҳринг келишидан қўрқиб паноҳ беришингни сўраган ҳолда, зулматлар ёришиб чароғон бўлиб кетишига ва дунё-охират иши яхшиланишига сабаб бўлувчи, Юзингнинг Нурига сиғинаман. Рози бўлгунингача ризолик ўзинг учундир. Ҳеч қандай куч ва қувват йўқ, фақат Ўзинг берсанггина бўлади». Эй Аллоҳнинг Росули, сизга Аллоҳнинг салоти- раҳмати бўлсин.

Албатта, Исломий ақида биз такрорлаб юрадиган ёки ёд оладиган илми калом эмас ҳамда у мусулмонлар ичида бир-бирини кофир дейдиган ёки бир-бирини айблайдиган гуруҳлар пайдо бўладиган даражага етгунча бир- биримизни кофирга чиқарадиган сифатларнинг маънолари тўғрисидаги тортишув ҳам эмас. Ваҳоланки, ҳаммалари ҳам ақидага ва тўғри илмга зўр иштиёқлари борлигини даъво қиладилар. Сўнгра, улар кофир ва золим ҳокимларга мадҳиялар ўқийдилар, уларни ҳимоя қиладилар, уларга яқинлашадилар ва минбарларга кўтариладилар ҳамда Аллоҳнинг сифатлари хусусида баҳс юритишда, ҳокимларни оппоқ қилиб кўрсатишда, Аллоҳ нозил этган нарсадан бошқа нарса билан ҳукм юритишни оқлашда ва мухлис (холис) даъватчиларга тажовузда ҳамда улардан нафратлантиришда саҳифа- саҳифа қоғозларни ёзиб тўлғазадилар.

Ҳеч шубҳасиз, ақида – Аллоҳга берган аҳдларида мустаҳкам турадиган бу аҳдни ўзгартирмайдиган ва уни ҳеч нарсага алмаштирмайдиган кишиларнинг иймони ва ҳолатидир: 

مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَى نَحْبَهُ وَمِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِيلاً

– „Мўъминлар орасида ўзлари Аллоҳга (У зотнинг йўлида жиҳод қилиб, шаҳид бўлиш ҳақидаги) берган аҳду-паймонларига содиқ бўлган кишилар бордир. Бас, улардан айримлари ўз аҳдига вафо қилди (яъни шаҳид бўлди, улардан (айрим) кишилар эса (шаҳид бўлишга интизордир. Улар (мунофиқларга ўхшаб Аллоҳга берган аҳду-паймонларини) ўзгартирганлари йўқ“.    (Аҳзоб:23)

Дўст тутиш – садоқат бир муносабат (позиция) бўлса, душман тутиш – безор бўлиш ҳам бир муносабатдир. Зеро, булар амалий ҳолатдир, демак, у сиёсий иш бўлиб, ўз соҳибининг иймонига, мана шу иймон сабабли нафсининг хотиржамлигига ва Аллоҳ ўзи билан бирга эканлигига далолатдир.

Саҳиҳ Бухорийда келадики, Абу Ҳурайра розияллоҳу анҳудан ривоят қилинишича, у шундай деди: «Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам бир куни одамлар олдига чиққанларида у кишининг олдига Жибрил келди ва иймон нима? деди. Пайғамбар деди: «Иймон – Аллоҳга, Унинг фаришталарига, У билан учрашишга, Пайғамбарларига иймон келтирмоқлигингиз, қайта тирилишга иймон келтирмоқлигингиз». Жибрил деди: Ислом нима? Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Ислом – Аллоҳга ибодат қилмоқлигингиз ва Унга бирон нарсани шерик қилмаслигингиз, намозни адо этишингиз, фарз бўлган закотни беришингиз ва рамазон рўзасини тутишингиздир». Жибрил деди: Эҳсон нима? Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Аллоҳга худди Уни кўриб турганингиздек ибодат қилмоғингиздир, чунки сиз Уни кўрмасангиз ҳам, У сизни кўриб туради». Ҳадиснинг давоми бор (1).

Мана шундай иймон ва эҳсон билан мўъминга дунё мусибатлари ва юз бераётган ёки юз бериши кутилаётган қўрқинчли ҳолатлар арзимас нарса бўлиб туюлади, дунёнинг катта нарсалари кичик, кучлилари заиф, неъматлари ва қимматбаҳо нарсалари жуда арзимас бўлиб қолади. Кўзлари ёш тўкади ва Аллоҳ билан учрашишга ошиқади, Аллоҳни кўриб турганини қалбан ҳис қилиши уни тарк этмайди ва Унга яқин банда бўлиш учун имтиҳон ва синов фурсатини ғанимат билади, шунинг учун жонини ҳам, молини ҳам қурбон қилиш унга осон бўлади ва агар ўзининг орқасида қоладиган фарзандлари ва ожиз кишиларининг ҳолидан хавотир олиб қўрқса ҳам жасурлиги, сабот-матонати яна ҳам ортади. Чунки Аллоҳ ўзларининг Дўсти ва Мавло Ҳожаси эканлигини жуда яхши билади:

وَلْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُواْ مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعَافاً خَافُواْ عَلَيْهِمْ فَلْيَتَّقُوا اللّهَ وَلْيَقُولُواْ قَوْلاً سَدِيداً

– „Бировнинг ўлимига ҳозир бўлган кишиларнинг ўзлари ожиз-нотавон фарзандларини қолдириб вафот этиб кетсалар, улардан хавотир олганлари каби (ўзгаларнинг етимлари ҳаққидан ҳам) қўрқсинлар. Бас, Аллоҳдан қўрқиб ҳақ сўзни айтсинлар!“        (Нисо:9)

Аммо куфрга, унинг қонунларига ва ҳокимларига ёрдам бериш ҳамда уларни дўст тутиш ва Аллоҳдан кўра кўпроқ улардан қўрқишига келсак, бу шундай ҳолатки, бу ҳолдаги киши мўъмин ҳисобланмайди, шариат аҳкомларини бузиб кўрсатиш эса, гарчи бу нарса катта уламолар деб аталмиш кимсалар томонидан содир бўлган тақдирда ҳам, гуноҳи кабираларнинг энг каттаси ҳисобланади. Шунинг учун бундай ҳолатлар ҳақ йўлдан тойган ва қалбларида мараз (касал-иллат) бўлган, Аллоҳни унутган, Аллоҳ ҳам уларга ўзларини унуттириб қўйган ва қалбларини кўр килиб қўйган кимсаларнинг ҳолатларидир:

فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَكِن تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ

– „Зеро, кўзлар кўр бўлмас, балки кўкраклардаги қалблар кўр бўлур“.

(Ҳаж:46)

Аллоҳ Таъоло деди:

هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ في قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الألْبَابِ

– „Энди қалбларида ҳақ йўлдан оғиш бўлган кимсалар одамларни алдаб фитнага солиш ва ўз ҳавойи-нафсларига мувофиқ таъвил-тафсир қилиш учун Унинг муташобиҳ (тушуниш қийин бўлган) оятларига эргашадилар“. (Оли Имрон:7)

Энг Буюк сўз айтувчи Зот шундай деди:

فَتَرَى الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ يُسَارِعُونَ فِيهِمْ يَقُولُونَ نَخْشَى أَن تُصِيبَنَا دَآئِرَةٌ فَعَسَى اللّهُ أَن يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ أَوْ أَمْرٍ مِّنْ عِندِهِ فَيُصْبِحُواْ عَلَى مَا أَسَرُّواْ فِي أَنْفُسِهِمْ نَادِمِينَ

– ,,Бас, Сиз дилларида мараз бўлган кимсалар: «Бизга бирон бало етишидан қўрқамиз», деган ҳолларида улар (кофирлар) томонга шошаётганларини кўрасиз. Шояд Аллоҳ мусулмонларга ғалаба берса ёки Ўз хузуридан (бу мунофиқ кимсаларни шарманда қиладиган) бирон ишни келтириб, улар ичларида яширган нарсаларига надомат қилувчиларга айланиб қолсалар.“         (Моида:52)

Маҳмуд Абдул Карим Ҳасан

(1)  Юқорида ўтган ҳадисни тўлиқ ҳолга келтирган қўшимча: «Жибрил деди: Соат (Қиёмат) қачон? Пайғамбар деди: «Бу ҳақда сўралувчи сўровчидан билгувчироқ эмас ва сизга унинг шартларидан хабар бераман: Агар чўри ўз хўжайинини туғса, агар чорва-туя боқувчилар иморат қуришса, фақат Аллоҳнинг Ўзигина биладиган беш нарсада ҳаддан ошсалар». Сўнгра Набий соллаллоҳу алайҳи ва саллам ушбу оятни тиловат қилдилар:

إِنَّ اللَّهَ عِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَّاذَا تَكْسِبُ غَداً وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ

– „Дарҳақиқат, ёлғиз Аллоҳнинг хузуридагина (Қиёмат) соати (қачон бўлиши тўғрисидаги) билим бордир“.    (Луқмон:34)

Шундан сўнг Жибрил орқасига қайтиб кетди. Шунда Пайғамбар: «Бу Жибрил эди, у одамларга динларини таълим бергани келди», дедилар. Абу Абдуллоҳ буларнинг барчасини иймон жумласидан қилган эди.

Ал-Ваъй (Онг) журналининг 156-сонидан олинди

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

15.04.2018й.