بسم الله الرحمن الرحيم

“Исломда таълим дастури асослари” туркумидан:

Ўқув дарслари ва босқичлари

اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الأَكْرَمُ الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ عَلَّمَ الإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ

– “(Эй Муҳаммад, барча мавжудотни) яратган зот бўлмиш Парвардигорингиз номи билан (бошлаб) ўқинг! У инсонни лахта қондан яратган (зотдир). Ўқинг! Сизнинг Парвардигорингиз (инсониятга) қаламни (яъни ёзишни – хатни) ўргатган ўта карамли зотдир. У зот инсонга унинг билмаган нарсаларини ўргатди”. (Алақ.1-5)

Аввалги мақолаларда айтиб ўтганимиздек, мактабдаги таълим ўттиз олти паллага бўлиниб, бу паллалар ўқувчиларнинг ёшига қараб уч асосий босқичга ажратилади. Бундан мақсад шу ишларга алоқадор шаръий ҳукмларга амал қилишдир. Энди ўқув дарсларига келадиган бўлсак, ҳар бир босқичнинг ўзига хос ўқув дарслари бўлиб, ўзига хос бир палладан кейинги паллага ўтказиш ёки ўтказмаслик қонун-қоидалари ҳам бор. Ҳар бир босқичдаги ўқув дарслари икки қисмга бўлинади:

1. Асосий дарслар;

2. Малака ошириш ва фаолиятни кучайтириш дарслари.

Мактабнинг биринчи босқичи:

1-12 паллалар

– асосий дарслар: исломий сақофат, араб тили, умумий билимлар, математика.

– малака ошириш: компьютер, ақлни чархловчи машқлар, бадантарбия, расм, кутубхона.

Мактабнинг биринчи босқичида дастлабки палладан бошлаб ўқувчилар билан икки ўқитувчи шуғулланади. Уларнинг бири исломий сақофат ва араб тилидан дарс берса, иккинчиси математика ва бошқа фанлардан дарс беради. Малака ошириш ва фаолиятни кучайтириш билан эса ҳар иккиси ҳам келишиб олган ҳолда шуғулланади. Бу босқичда ўқитувчи ўқувчилар билан камида уч палла давомида қолгани мақсадга мувофиқроқ.

Малака ошириш дарсида болага фикрлаш ва мулоҳаза юритиш, иқтидорини ривожлантириш учун қисмларни йиғиш ёки бирор нарсани қисмларга ажратиш каби вазифалар топширилади. Бу вазифалар ва малакаларнинг паллада белгиланган асосий дарсларга алоқадор бўлишига эътибор қаратиш лозим.

Мактабнинг иккинчи босқичи:

13-24 паллалар

– асосий дарслар: исломий сақофат ва исломий тарих, араб тили, математика фанлари,     

   компьютер, умумий билимлар.

– малака ошириш: расм, зироат (қишлоқ хўжалиги), саноат, бадантарбия, кутубхона.

Бу босқичдаги “умумий билимлар” химия, биология, физика ва география асосларини ўз ичига олади.

Мактабнинг учинчи босқичи:

Бу босқич 25-36 паллаларни ўз ичига олади. Унда 25-30 паллалардагина ҳамма ўқувчилар бир хил дарслардан сабоқ оладилар. Кейинги 31-36 паллаларда эса ўқувчилар қизиқишларига қараб соҳаларга бўлинадилар. Улар қуйидагилар:

Сақофат соҳаси;

Илмий соҳа;

Саноат ёки техника соҳаси (компьютер (информацион технология), механика, электроника, алоқа, газ пайвандчилик, токарлик ва ҳоказо);

Зироат соҳаси;

Тижорат соҳаси;

Уй бекалик соҳаси (қизлар учун).

Қуйида шу соҳаларда ўқитиладиган дарслар кўрсатилган:

1. 25-30 паллалар, ҳамма ўқувчилар

– асосий дарслар: исломий сақофат, араб тили, математика фанлари, компьютер, химия,    

   биология, физика, география.

– малака ошириш: кутубхона, ҳарбий малака оширишлар ва шу соҳадаги мутахассислар  

   белгилаган географик минтақага мос нарсалар.

2. 31-36 паллалар, сақофат соҳаси

– асосий дарслар: исломий сақофат, араб тили, компьютер, умумий математика, умумий

   билимлар.

– малака ошириш: турлича фикрлаш, кутубхона, ҳарбий маҳорат ва шу соҳа     

   мутахассислари белгилаб берган географик минтақага мос нарсалар.

3. 31-36 паллалар, фан соҳаси

– асосий дарслар: исломий сақофат, араб тили, компьютер, математика фанлари, химия,    

   биология, физика, география.

– малака ошириш: турлича фикрлаш, кутубхона, ҳарбий маҳорат ва шу соҳа    

   мутахассислари белгилаб берган географик минтақага хос нарсалар, илмий тадқиқот,           

   ҳар бир дарсга хос тажриба лабораторияси.

4. 31-36 паллалар, саноат соҳаси

– асосий дарслар: исломий сақофат, араб тили, компьютер, саноатга оид умумий              

   математика, саноатга оид умумий билимлар ва шу соҳа мутахассислари белгилаган      

   дарслар.

– малака ошириш: турлича фикрлаш, кутубхона, ҳарбий маҳорат ва шу соҳа

   мутахассислари белгилаган географик минтақага мос нарсалар.

5. 31-36 паллалар, зироат соҳаси

– асосий дарслар: исломий сақофат, араб тили, компьютер, зироатга оид умумий

   математика, зироатга оид умумий билимлар ва шу соҳа мутахассислари белгилаган

   дарслар.

– малака ошириш: турлича фикрлаш, кутубхона, ҳарбий маҳорат ва шу соҳа

   мутахассислари белгилаган географик минтақага хос нарсалар, лабораторияга ўхшаш

   экин экилган тажриба майдонлари, ниҳолхоналар.

6. 31-36 паллалар, тижорат соҳаси

– асосий дарслар: исломий сақофат, араб тили, компьютер, тижоратга оид умумий

   математика, тижоратга оид умумий билимлар ва шу соҳа мутахассислари белгилаган

   дарслар.

– малака ошириш: турлича фикрлаш, кутубхона, ҳарбий маҳорат ва шу соҳа

   мутахассислари белгилаган географик минтақага хос нарсалар.

7. 31-36 паллалар, уй бекалик соҳаси

– асосий дарслар: исломий сақофат (махсус), араб тили, компьютер, умумий математика,

   умумий билимлар, уйни ораста тутиш, бола боқиш, ижтимоий ҳаёт ва шу соҳа  

   мутахассислари белгилаган дарслар.

– малака ошириш: турлича фикрлаш, кутубхона, тикувчилик, соч турмаклаш,

   пазандачилик, уйни ораста тутиш ва шу соҳа мутахассислари уй тутиш ва бола боқиш

   хусусида белгилаган нарсалар.

Учинчи мактаб босқичининг сақофат соҳасида ўқувчига исломий сақофат ва араб тили дарслари кенгайтириб ўқитилади. Мутахассислар фиқҳ, тафсир, ҳадис илмлари, тарих ва бошқа Исломий сақофатга оид дарсларни, шунингдек, наҳв (грамматика), балоғат (нотиқлик), матншунослик каби араб тилига оид махсус программаларни белгилаб берадилар.

Илмий бўлмаган соҳаларда математик фанлар қисқа тарзда ўқитилади. Соҳага алоқадор мавзулар билан чекланилади. Масалан, тижорат соҳасидаги ўқувчига умуман ҳисоблаш, закот ва меросни ҳисоблаш, кирим ва чиқимни ҳисоблаш, бухгалтерия, пул жамғармаларини ҳисоблаш каби мавзулар ўқитилади. Саноат соҳасидаги ўқувчига чизмачилик, лойиҳалаш, майдонларни ўлчаш ва шу каби дарслар ўқитилади.

Умумий билимлар дарсида илмий бўлмаган соҳа ўқувчиларига инсоннинг жисми, касалликлар, умумий гигиена, шунингдек инсонга хос ва унинг шароитига алоқадор илмий мавзулар ўқитилади. Зироат соҳасида ўсимликлар, уларнинг касалликлари ва даволаш усуллари, тупроқ, унинг турлари, ўғитлар, зарарли ҳашоратларни йўқ қилиш воситалари кабилар ҳам қўшиб ўқитилади.

Саноат соҳасида ўқувчига моддалар, уларнинг (қуюқлашиши, массаси каби) хусусиятлари, шунингдек, ҳаракат ва механика қонуниятлари, хавфсизлик техникаси қоидалари ўргатилади. Мутахассислар ҳар бир босқич ва ҳар бир соҳа ўқувчиларига керакли дарсларни белгилаб берадилар.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух

19.06.2017й.