“ИСЛОМИЙ ДАЪВАТНИ ЁЙИШ”

 Бу асосий қисмнинг бошланиши бўлиб аввалги қисмда китоб муқаддимаси берилди. Асосий қисмнинг аввалида даъватчининг мавқеи тўғрисида гап кетади, яъни даъватчи ўзининг ўрни қандай эканлигини билиб олишига ёрдам беради. Ҳамда Аллоҳ Таоло бу борлиқни беҳуда яратмаганлиги тўғрисида тафаккур қилишга чақирувчи Қуръони Карим оятлари келтириб ўтилади.

ВАЗИФАЛАР ВА СИФАТЛАР

(2-бўлак)

بِسْمِ اللهِ الرَّ حْمَنِ الرَّ حِيمِ

ДАЪВАТ ЕТКАЗУВЧИНИНГ МАВҚЕИ

Ҳикматлар эгаси Аллоҳ Субҳонаҳу ва Таоло ўз ҳикмати билан жамики маҳлуқотни йўқдан бор қилиб, уларни тириклик неъматидан баҳраманд этишни; инсонни барча маҳлуқотдан ажратиб олиб, уни мусулмонлик бахтига муяссар қилишни, мусулмонлардан айримларини танлаб олиб, уларни Исломга даъват этиш шарафига мушарраф этишни ихтиёр қилди. Ушбу мусулмонлар Ҳақ Таолонинг пайғамбар ва расуллари, шунингдек, уларнинг йўлидан бориб даъватни давом эттирган кишилардир.

Жамики маҳлуқот фақат тириклик неъмати учун Аллоҳ Таолога мақтовлар айтиши лозим бўлса, мусулмонлар тириклик ва мусулмонлик неъмати учун Аллоҳ Таолога ҳамду-санолар ўқиши вожибдир. Даъват етказувчилар эса тириклик, мусулмонлик ва даъватни ёйиш шарафига муяссар этгани учун Аллоҳ Таолога беадад мақтовлар айтиши лозимдир.

Аллоҳга мақтовлар бўлсин!

Аллоҳга мақтовлар бўлсин!

Аллоҳга мақтовлар бўлсин!

Аллоҳ Субҳонаҳу ва Таоло азалдан мавжуд. Унинг ҳеч бир шериги йўқ. Ундан аввал бирор нарса мавжуд бўлмаган. Аллоҳ Таоло – Ҳақиқат ва Ҳақ Зотдир. Парвардигори олам ер, қуёш, юлдузлар, сайёралар ҳамда биз билган ва билмаган мавжудотлардан иборат гўзал борлиқни бир ҳикмат билан яратишни хоҳлади. Бу жисмлар, улардаги табиат ва фитратни ғоятда пухта, ўзгармас қонун-қоидалар билан тартибга солди. Барчасини бир ҳикмат билан яратди.

Ҳақ Таоло «Анъом» сурасида марҳамат қилади:

وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ

– “Аллоҳ осмонлар ва ерни ҳаққи-рост яратган Зотдир”. (Анъом:73)

«Иброҳим» сурасида айтади:

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللّهَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِالْحقِّ

–       “(Эй инсон), Аллоҳ осмонлар ва ерни ҳақ (қонун) билан яратиб қўйганини кўрмадингми?!”     (Иброҳим:19)

«Хижр» сурасида марҳамат қилади:

وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلاَّ بِالْحَقِّ

–       “Биз осмонлар, ер ва уларнинг ўртасидаги нарсаларни фақат ҳақ (қонун-қоида) билан яратдик”.       (Хижр:85) 

Аллоҳ Субҳонаҳу ва Таоло бир неча оятларда жамики мавжудотни ҳикмат билан яратганини қайта-қайта эслатади. Ҳақ Таоло ушбу гўзал яратишда беҳудалик, бемақсадлик йўқлигини «Оли Имрон» сурасида марҳамат қилади:

الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللّهَ قِيَاماً وَقُعُوداً وَعَلَىَ جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذا بَاطِلاً سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

–       “Улар турганда ҳам, ўтирганда ҳам, ётганда ҳам Аллоҳни эслайдилар ҳамда осмонлар ва ернинг яралиши ҳақида тафаккур қилиб (дейдилар): “Парвардигоро, бу (борлиқ)ни беҳуда яратганинг йўқ!””   (Оли Имрон:191)

«Сод» сурасида марҳамат қилади:

وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاء وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا بَاطِلاً ذَلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ

–       “Биз осмон ва ерни ҳамда уларнинг ўртасидаги бор нарсаларни беҳуда яратган эмасмиз. Бу (яъни улар беҳуда, бемақсад яратилган деган гумон) кофирларнинг гумонидир. Кофирларга дўзах азоби бўлгай”. (Сод:27)

Ҳикмат билан яратилган ушбу борлиқдаги ҳар бир мавжудот ўз яратувчисига итоаткор, бўйсунувчи ва доимо мақтовлар айтиб тургувчидир.

Аллоҳ Таоло «Бақара» сурасида дейди:

وَقَالُواْ اتَّخَذَ اللّهُ وَلَداً سُبْحَانَهُ بَل لَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ كُلٌّ لَّهُ قَانِتُونَ

–       “Улар: “Аллоҳнинг боласи бор”, дедилар. У Зот буларнинг ушбу бадгумонидан мутлақо покдир. Балки осмонлар ва ердаги нарсалар У Зотга тегишли бўлиб, ҳаммаси Унга бўйсунади”. (Бақара:116)

«Исро» сурасида марҳамат қилади:

تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالأَرْضُ وَمَن فِيهِنَّ وَإِن مِّن شَيْءٍ إِلاَّ يُسَبِّحُ بِحَمْدَهِ وَلَـكِن لاَّ تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ إِنَّهُ كَانَ حَلِيماً غَفُوراً

—     “Етти осмон, ер ва улардаги бор жонзот Аллоҳни поклар. Мавжуд бўлган барча нарса ҳамду сано айтиш билан У Зотни поклар. Лекин сизлар (эй инсонлар), уларнинг тасбеҳ айтишларини – поклашларини англамассизлар. Дарҳақиқат, у ҳалим ва мағфиратли Зотдир”.  (Исро:44)

«Фуссилат» сурасида ушбу оятларни эслатади:

ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاء وَهِيَ دُخَانٌ فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ اِئْتِيَا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ

—     “Сўнгра Аллоҳ тутун ҳолидаги осмонга юзланиб, унга ва ерга: “Менинг амри-фармонимга ихтиёран ёки мажбуран келинглар!” деган эди, улар: “Ўз ихтиёримиз билан келдик, (амрингга бўйсундир)”, дедилар”.         (Фуссилат:11) 

Самодаги жисмлар, тоғлар, денгизлар, анҳорлар, сахролар, ҳайвонот, дов-дарахт, ҳаво ва ер юзидаги бошқа мавжудотлар, буларнинг барчаси Аллоҳни ҳар қандай нуқсондан поклаб тасбиҳ айтади. Аллоҳга сажда қилади, бўйсуниб, итоат этади. Бу мавжудотлар Парвардигори оламга итоат этиш атрофида жамланиб, бир-бирига ҳамоҳанг яратилган борлиқ карвонида юради. Ушбу борлиқ карвони тўлалигича бир ҳикмат билан яратилган. Охират манзилига, яъни аниқ келадиган кунга етмоқ учун ҳақ қонун асосида ҳаракатланади. Аниқ келадиган кун (Қиёмат куни) – гўзал борлиқ карвонининг охирги манзилидир.

Кейинги қисмда инсон ақлига даъват юкининг юкланиши тўғрисида гап боради.

Маҳмуд Абдуллатиф Увайза