Исломий тушунчалар
Исломий тушунчалар
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
Меҳнатнинг моҳияти
Ишнинг турлари
Инсон – модда бўлиб, Аллоҳ Таоло унга ҳаёт сири бўлган руҳни жойлади ва инсонда уч хусусият — узвий эҳтиёжлар, ғаризалар, ақл билан ифодаланувчи ҳаётий қувват шаклланди. Бу хусусиятлар инсонда мавжуд экан, у буларни қандай ишлатади?
Ғаризалар ва узвий эҳтиёжлар қондиришни талаб қилади ва уни қондиришга ундайдиган ички ҳаяжонлар натижасида инсон ўзининг хусусиятларидан, тана аъзоларидан фойдаланади ҳамда ғариза ва узвий эҳтиёжларни қондириш учун муайян ҳаракатлар қилади.
Инсон ишини синчковлик билан ўрганиш шуни кўрсатадики, уни модда дейилишининг сабаби унда энергия (модданинг иш-ҳаракатни юзага келтириш қобилияти) бор, энергия эса модда турларидан биридир. Олимлар атомни парчаланиш хусусиятини ўрганганларидан кейин шу хулосага келишди. Улар моддани энергияга, энергияни эса моддага айланиши мумкинлигини аниқладилар. Ва Х-нурланиш манфий электрон ва мусбат протондан иборат бўлган моддага айланиши илмий исботланган.
Одамнинг иши қўл, оёқ, оғиз, бурун ва бошқа аъзоларни ҳаракатлантиришдан иборат. Бу энергия инсон организми озиқ- овқат ва ҳаво истеъмол қилиши орқали ҳосил бўлган кимёвий реакция натижасида пайдо бўлади. Ҳар бир ҳаракатни бажарганингизда кўпроқ куч сарфлашингиз керак ва бу кўпроқ органик материални талаб қилади. Масалан, маълум бир тана аъзоси ва мускулларини ишлатадиган дурадгор, темирчи, ғишт терувчи, олимлар ёки сиёсатчиларга керак бўлмаган муайян маҳсулотларга муҳтож. Бунинг сабаби, қўлларнинг ҳаракати тафаккурдан кўра (яъни миянинг иши) ўзига хос таркибий қисмларга муҳтож. Барча тана аъзолари ишни давом эттириши учун ушбу компонентларни таъминлаш керак. Зарур компонент етишмаса, етишмовчилик ҳисси мияга узатилади ва одам бу компонентни хоҳ у моддий бўлсин (озиқ-овқат, сув, ҳаво каби) ёки ҳолат бўлсин (уйқу, дам олиш каби) қайси бири бўлишидан қатъий назар, бу узвий эҳтиёжларни қондириш учун ҳаракат қила бошлайди. Агар бу эҳтиёжлар қондирилмаса, организм ҳолдан тойиб, куч-қуввати тугаб қолиши мумкин ва бу эса ўлимга олиб келади. Бу борада тана ишлаб чиқариш двигателига ўхшайди, агар двигателни ҳаракатга келтирувчи бирор модда етишмай қолса, (масалан, кўмир, нефт, ёқилғи, сув каби) двигател ва бошқа қурилмаларнинг ишлаши тўхтаб қолади. Бу эса двигателнинг портлашига ва барча қурилмаларни тамоман ишдан чиқишига сабаб бўлиши мумкин. Инсон танаси ҳам худди шунинг каби, агар инсон танаси учун зарур бўлган нарсалар бўлмаса (туз, шакар, оқсиллар ёки витаминлар каби), бу унинг касал бўлишига ёки ўлимга дучор бўлишига олиб келади.
Бироқ, инсон фойдаланадиган энергия озуқаларнинг кимёвий ўзаро таъсири жараёнида ишлаб чиқарилади ва инсон ҳаётининг сири бўлган руҳнинг мавжудлиги билан бирга ҳосил қилинган ҳаётий қувватсиз инсон бу энергияни ишлата олмайди. Инсоннинг танасида юз бераётган муайян ҳаракатлар унинг иродасига кўра содир бўлмайди (юрак, ошқозон, ўпка ва бошқалар аъзоларнинг ишлаши каби). Бу жараёнлар инсон тирик экан содир бўлади. Агар инсон вафот этса, тана аъзолари ишдан тўхтайди ва озиқ-овқат билан таъминлайдиган тана ҳам ишдан тўхтайди. Демак, ҳаёт сири бўлган руҳ – ҳаётнинг асоси ҳамда тананинг ҳаракатларидир. Тананинг ҳаракатлари эса ғаризалар, узвий эҳтиёжлар, идрок ва бундан келиб чиқадиган амаллар, ҳаракатлар, кўпайиш ва ўсишдир.
Муҳаммад Ҳусайн Абдуллоҳ
