Ким уни покласа, батаҳқиқ нажот топибди!
Ким уни покласа, батаҳқиқ нажот топибди!
Мўъминларга эгилиш, кофирларга кеккайиш
(давоми)
بسم الله الرحمن الرحيم
Саҳобалар ҳам бир-бирларига меҳрибон эдилар. Умар жароҳат олгач, Суҳайб кириб: “О, акам, о, дўстим”, деб йиғларди, деб ривоят қилади Муслим ибн Аббосдан.
Муслим Анас (р.а.)дан ривоят қилади: “Пайғамбар (с.а.в) вафотларидан кейин Абу Бакр (р.а.) Умар (р.а.)га: “Юр, Пайғамбар (с.а.в.)га ўхшаб Умму Айманни зиёрат қилиб келамиз”, деди. Олдига боришгач, Умму Айман йиғлаб юборди. Улар: “Нега йиғлайсан, Расулуллоҳ (с.а.в.) учун Аллоҳнинг олдидаги нарса яхши-ку”, дейишди. У: “Пайғамбар (с.а.в.) учун Аллоҳнинг олдидаги нарса яхшироқ эканини билмай қолганимдан эмас, осмондан ваҳий узилиб қолганидан йиғлаяпман”, деди. Бу гап уларни ҳам ҳаяжонлантириб, улар ҳам қўшилиб йиғладилар”.
Бадр асирларининг фидяси хусусидаги Муслим ривоят қилган узун ҳадисда Умар ибн Хаттоб айтади: “Эртаси куни келсам, Пайғамбар (с.а.в.) билан Абу Бакр йиғлаб ўтиришган экан. Мен: “Эй Расулуллоҳ (с.а.в.), сиз ва дўстингиз нима сабабдан йиғлаётганингларни менга ҳам айтинг, агар йиғи тополсам, йиғлайин, тополмасам сизлар билан йиғлайман”, дедим”. Мусулмонларга нисбатан мулойим, меҳрибон, раҳмдил бўлиш билан бирга уларнинг тарбиясига қаттиқ туриш, шаръий ҳукмни татбиқ қилиш ва мусулмонларга зарар бўладиган ишларда бу нарсаларга ўрин йўқлиги орасини аниқ ажратиб олмоқ лозим. Бунинг баёни қуйидагича:
Шаръий ҳукмни татбиқ қилишга алоқадор ишларда:
Аҳмад Абу Ҳурайрадан ривоят қилган ҳадисда Пайғамбар (с.а.в.):
«اضْرِبُوهُ» ثُمَّ يَقُولُ «قُولُوا رَحِمَكَ اللَّهُ»
“Уни уринглар ва Аллоҳ сенга раҳм қилсин”, деб айтинглар”, деганлар.
Ҳудайбияда эса уларнинг фикрларига қарши чиқдилар. Чунки у шаръий ҳукм эди. Уларни оғир аҳволга солиб қўймаслик учун, яъни уларга меҳрибонлик, мулойимлик қилиб, фикрларига қўшилмадилар.
Оиша (р.а.) ривоят қилган муттафақун алайҳ ҳадисда келади: Қурайш ўғирлик қилган махзумлик аёл борасида ташвишга тушиб қолди. “Бу ҳақда Пайғамбар (с.а.в.) билан ким гаплашади?”, дейишиб, охири бу ишга фақат Пайғамбар (с.а.в.)нинг эркатойи Усомагина журъат қила олади, деган қарорга келишди. Усома гаплашган эди, Пайғамбар (с.а.в.):
«أَتَشْفَعُ فِي حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ ثُمَّ قَامَ فَاخْتَطَبَ فَقَالَ: أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا هَلَكَ الَّذِينَ قَبْلَكُمْ أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا سَرَقَ فِيهِمْ الشَّرِيفُ تَرَكُوهُ وَإِذَا سَرَقَ فِيهِمْ الضَّعِيفُ أَقَامُوا عَلَيْهِ الْحَدَّ وَايْمُ اللَّهِ لَوْ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ مُحَمَّدٍ سَرَقَتْ لَقَطَعْتُ يَدَهَا»
“Аллоҳнинг бир ҳадди борасида ўртага тушасанми?”, дедилар-да, ўринларидан туриб, хитоб қилдилар: “Эй одамлар, сизлардан аввалгилар шунинг учун ҳалок бўлганларки, ораларидаги обрўли одам ўғирлик қилса, тек қўйганлар, ночорроқ одам ўғирлик қилса, унга ҳад белгилаганлар, Аллоҳга қасамки, агар Муҳаммаднинг қизи Фотима ўғирлик қилса, албатта, унинг ҳам қўлини кесган бўлар эдим”.
Агар Пайғамбар с.а.в шаръий ҳукмни татбиқ қилишда бирортасига раҳм қилганларида, садақадан бир хурмони олган Ҳасанга раҳм қилган бўлардилар. Абу Ҳурайра ривоят қилган муттафақун алайҳ ҳадисда келади: “Алининг ўғли Ҳасан садақадан бир хурмони олиб, оғзига солган эди, Пайғамбар (с.а.в.):
«كِخْ كِخْ, ارْمِ بِهَا, أَمَا عَلِمْتَ أَنَّا لَا نَأْكُلُ الصَّدَقَةََ؟!»
“Қих, қих, ташла уни, бизнинг садақа емаслигимизни билмайсанми?”,
дедилар”.
Энди Пайғамбар (с.а.в.)нинг зарарни даф қилиш борасидаги ишларига келсак, Муслимнинг Табук ғазоти ҳақидаги Муоздан қилган ривоятида келади: “Кейин Пайғамбар (с.а.в.):
«إِنَّكُمْ سَتَأْتُونَ غَدًا إِنْ شَاءَ اللَّهُ عَيْنَ تَبُوكَ, وَإِنَّكُمْ لَنْ تَأْتُوهَا حَتَّى يُضْحِيَ النَّهَارُ, فَمَنْ جَاءَهَا مِنْكُمْ فَلاَ يَمَسَّ مِنْ مَائِهَا شَيْئًا حَتَّى آتِيَ, فَجِئْنَاهَا وَقَدْ سَبَقَنَا إِلَيْهَا رَجُلاَنِ, فَتَكُونُ مِثْلَ الشِّرَاكِ تَبِضُّ بِشَيْءٍ مِنْ مَاءٍ, قَالَ: فَسَأَلَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ r: هَلْ مَسَسْتُمَا مِنْ مَائِهَا شَيْئًا؟ قَالاَ نَعَمْ, فَسَبَّهُمَا النَّبِيُّ r, وَقَالَ لَهُمَا مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَقُولَ»
“Сизлар эртага иншоаллоҳ Табукнинг булоғига етиб борасизлар. Кун чошгоҳ бўлгунига қадар, у ерга бора кўрманглар. Ким бориб қолса, то мен келмагунимча, сувга мутлақо тегинмасин”, дедилар. Биз келганимизда, биздан аввал икки киши келишган экан. Булоқдан ипга ўхшаб сув секин томарди. Пайғамбар (с.а.в.) улардан: “Сувга тегиндингларми?”, деб сўраган эдилар, улар: “Ҳа”, деб жавоб бердилар. Шунда Расулуллоҳ (с.а.в.) уларни койиб, Аллоҳ нимани хоҳлаган бўлса, ўшани айтдилар”.
Энди саҳобаларнинг эҳтиёткорлигига келадиган бўлсак, бунинг энг ёрқин мисоли Абу Бакрнинг муртадларга қарши жанг қилиши ва ҳамма мусулмонларга қарши бўла туриб ҳам Усомани юбориши, ҳамманинг унга бўйсуниб, кейин уни мақташларидир.
Ҳукмларни татбиқ қилиш, зарарни даф қилиш каби ишларни истисно қиладиган бўлсак, раҳм қилинадиган кишилар касаллик, ўлим ёки ўзлари учун азиз бўлган нарса ё кишиларини йўқотиш каби мусибатларга йўлиққан кишилар бўлиб қоладилар. Нодонга ҳам меҳр-шафқат кўрсатилиб, мулойимлик қилинади ва сабр билан таълим берилади. Мубоҳни татбиқ қилишда Бухорийдаги ибн Умарнинг ҳадисида ўтганидек, Пайғамбар (с.а.в.)нинг Тоифни муҳосара қилишда лашкарга нисбатан қилган ишларига ўхшаб, икки ишнинг осонроғи олинади.
Энди мусулмонларнинг кофирларга нисбатан қаттиқ, қўпол, мағрур туришлари хусусида сўзласак.
Биринчиси – урушда:
Бухорийда Ваҳшийнинг ҳадиси келади: “Ийнийн йилида одамлар урушга чиқдилар. Ийнийн Уҳуднинг рўпарасидаги бир тоғ бўлиб, у билан Уҳуднинг ўртасида бир водий бор. Ҳамма жанг учун саф тортиб турганида, Сибоъ чиқиб, яккама-якка олишувга чақириб: “Менга талабгор борми?”, деди. Унга Ҳамза ибн Абдул-Муттолиб чиқиб: “Эй Сибоъ, эй Анмор онасининг ўғли, эй аёллар номусига тажовуз қиладиган бузуқ, сен Аллоҳ ва Расули билан урушмоқчи бўлдингми?” деб, бир ҳамла қилган эди, у ўтиб кетган одамнинг кечаги кунига айланди-қолди…”.
Ҳамза, Али, Барро, Холид, Амр ибн Маъдийкараба, Зоҳир ибн Рофеъ ва бошқаларнинг яккама-якка олишувлари тарих ва ғазавотлар китобларида жуда кенг ёритилган. Хоҳлаган одам уларга мурожаат қилиши мумкин. Бизнинг мақоламиз қисса ва тарих китоби бўлмагани учун мақсадга яраша бир ишора билан кифояландик.
Иккинчиси – музокараларда:
Бухорийдаги Мисвар ва Марвоннинг ҳадисида келади: “… Муғийра ибн Шуъба ғилофли қиличи билан Пайғамбар с.а.в нинг бошларида туриб олиб, қачон Урва Пайғамбар с.а.в нинг соқолларига қўлини узатса, қиличнинг қўндоғи билан унинг қўлига уриб: “Торт қўлингни Пайғамбар с.а.в нинг соқолларидан”, дерди”.
Шу ҳадисда Урва: “Аллоҳга қасамки, атрофингда сени ташлаб, қочиб кетадиган қаланғи-қасанғиларни кўряпман”, деган эди, Абу Бакр уни рад қилиб: “Лотнинг фалонини ебсан, биз уни ташлаб, қочиб кетарканмизми?”, деди. Муғийранинг ишини, гапини ва Абу Бакрнинг айтганларини Пайғамбар (с.а.в.) эшитиб-кўриб туриб, индамадилар. У кишининг индамаганлари шундай қилса бўлаверади, деганларидир.
Муҳаммад ибн Ҳасан Шайбоний айтадилар: “Уяйнанинг Пайғамбар (с.а.в.) олдиларида оёқларини чўзиб ўтиргани устига Усайд ибн Хузайр келиб қолиб: “Эй Ҳажрас Уяйна, йиғиштир оёқларингни, Пайғамбар (с.а.в.)нинг олдиларида узатасанми? Аллоҳга қасамки, Пайғамбар (с.а.в.) бўлмаганларида, тухумларингни найза билан тешиб қўйган бўлардим. Агар жуда хоҳлаётган бўлсанг, марҳамат”, деб дўқ урди”.
Учинчиси – аҳдни бузганлар билан муомала қилишда:
Аллоҳ Субҳонаҳу айтади:
إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الَّذِينَ كَفَرُوا فَهُمْ لاَ يُؤْمِنُونَ * الَّذِينَ عَاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وَهُمْ لاَ يَتَّقُونَ * فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِي الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ
– “Кофир бўлган кимсалар Аллоҳнинг наздида энг ёмон ҳайвонлардир. Бас, улар иймон келтирмаслар. Уларнинг орасида сиз билан аҳдлашиб, сўнгра (Аллоҳдан) қўрқмасдан ҳар сафар ўз аҳд-паймонларини бузаверадиган кимсалар бордир. Бас, агар сиз ўшаларни жангда топсангиз, улар(ни ҳалок қилиш) билан ортларидаги кимсаларни қўрқитиб қўйинг! Шояд эслатма олсалар“. (8:55-57)
Ибн Умарнинг муттафақун алайҳ ҳадисида келади: “Кейин Назир ва Қурайза билан уруш бўлди. Натижада Бану Назир ҳайдалиб, Қурайза қолди. Қурайзанинг ўзи билан уруш қилинди. Натижада эркаклари ўлдирилиб, аёллари, болалари ва мол-дунёлари мусулмонларга тақсимлаб берилди. Фақат баъзилари Пайғамбар (с.а.в.)нинг ёнларига боришган эди, уларга омонлик бердилар ва улар мусулмон бўлишди. Мадинадаги яҳудийларнинг ҳаммаси Бану Қайнуқога ҳайдалди. Улар Абдуллоҳ ибн Салом қариндошлари, Бану Ҳориса яҳудийлари ва Мадинанинг барча яҳудийлари эдилар”.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Зайниддин
06.01.2018й.
