بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Ким уни покласа, батаҳқиқ нажот топибди!

Гўзал хулқ эгалари

(Ўн саккизинчи қисм)

э) Кибр ва худбинлик, кеккайиш:

Кеккайиш эса, кишининг ўзига бино қўйишидир. Кибр билан унинг фарқи шундаки, кеккайиш эгасининг ўзида бўлиб, у ҳеч ким йўғида ҳам, одамлар орасида ҳам кеккаяверади, кибр эса, одамларга қарши қаратилиб, ҳақдан норози бўлиш, уларни менсимасликдир.

Кибр ҳам, кеккайиш ҳам ҳаромдир. Бунга қуйидагилар далилдир. Бухорийда «кибр» бобида келишича, Аллоҳ Таолонинг

ثَانِيَ عِطْفِهِ

“(Тўғри йўлдан) бўйин буриб…”, (Хаж:9) оятини Мужоҳид ўзини катта олувчи деб, «ёни» сўзини «бўйин», деб тафсир қилган.

Бухорий ва Муслимнинг Ҳориса ибн Ваҳб Хузоийдан ривоят қилган ҳадисларида Пайғамбар (с.а.в.) шундай деганлар:

«أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِأَهْلِ الْجَنَّةِ, كُلُّ ضَعِيفٍ مُتَضَاعِفٍ لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللَّهِ لأَبَرَّهُ. أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِأَهْلِ النَّارِ, كُلُّ عُتُلٍّ جَوَّاظٍ مُسْتَكْبِرٍ»

«Жаннат аҳли кимлар эканини айтайми? Улар ўзини кичик олувчи, Аллоҳ номига қасам ичса, уни албатта оқловчи, кичик кўнгиллардир. Сизларга дўзах аҳли кимлар эканини айтайми? Улар ҳар бир қўпол, дағал, мутакаббирлардир».

Муслим Абу Ҳурайра ва Абу Саъид Худрийдан қилган ривоятларида Пайғамбар (с.а.в.) шундай деганлар:

«الْعِزُّ إِزَارُهُ وَالْكِبْرِيَاءُ رِدَاؤُهُ فَمَنْ يُنَازِعُنِي عَذَّبْتُهُ»

«Азизлик Унинг (Аллоҳнинг) ички кийими, мутакаббирлик эса ташқи кийимидир. Аллоҳ: «Ким Мен билан бу ҳақда талашса, уни азоблайман», дейди».

Ҳоким «Мустадрак»да Савбондан ривоят қиладиларки, Пайғамбар (с.а.в.):

«مَنْ مَاتَ وَهُوَ بَرِيءٌ الْكِبْرِ وَالْغُلُولِ وَالدَّيْنِ دَخَلَ الْجَنَّةَ»

«Ким кибрдан, хиёнат, қарздан тоза ҳолда ўлса, жаннатга киради», деганлар.

Бухорий «ал-Адаб ал-муфрад»да, Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, отаси эса бобосидан қилган ривоятида Пайғамбар (с.а.в.):

«يُحْشَرُ الْمُتَكَبِّرُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَمْثَالَ الذَّرِّ فِي صُوَرِ الرِّجَالِ يَغْشَاهُمْ الذُّلُّ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ …»

«Қиёмат кунида мутакаббирлар кишиларнинг суратларидаги қумурсқаларга ўхшаб қайта тириладилар, уларни ҳар томондан хорлик қамраб олади…», деганлар.

Бухорий Аҳмаднинг ибн Умар р.а.дан қилган ривоятларида Пайғамбар (с.а.в.):

«مَنْ تَعَظَّمَ فِي نَفْسِهِ, أَوْ اخْتَالَ فِي مِشْيَتِهِ, لَقِيَ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَهُوَ عَلَيْهِ غَضْبَانُ»

«Ким ўзини катта олса, кибр билан қадам ташласа, Улуғ ва Буюк Аллоҳга йўлиққанида Аллоҳ ундан ғазабланган ҳолда бўлади», деганлар. Ҳоким уни саҳиҳ, деган.

Баззорнинг Анас р.а.дан ишончли санад билан қилган ривоятида Пайғамбар (с.а.в.):

«لَوْ لَمْ تُذْنِبُوا لَخَشِيتُ عَلَيْكُمْ مَا هُوَ أَكْبَرُ مِنْهُ: الْعُجْبُ»

«Агар гуноҳ қилмай қўйсангизлар, сизлар хусусингизда ундан кўра каттароқ нарсадан, яъни кеккайиб кетишинглардан қўрқаман», деганлар.

Аҳмад ва Баззорлар Умар ибн Хаттобдан ривоят қиладилар: «Агар киши Аллоҳга тавозеъли бўлса, Аллоҳ унинг қаддини кўтариб, тиклан, Аллоҳ сени тиклади, дейди. У ўзига кичкина бўлгани билан одамларнинг кўзида каттадир. Агар банда катта кетиб, ҳаддидан ошса, Аллоҳ уни ерга уриб, йўқол, Аллоҳ сени ҳайдади, дейди. У ўзига катта бўлгани билан, одамларнинг кўзида кичкинадир».

Нававий «Мажмуъ»да Шофеийдан ривоят қилади: «Ким ўзининг нархини оширса, Аллоҳ уни ўз қийматига қайтариб қўяди», «Ўзининг қадрини кўрмаган одам энг қадрли одамдир, ўзининг фазилатини кўрмаган одам энг фазилатли одамдир».

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Зайниддин

05.04.2019й.