بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ

Роя газетаси:

Ливандаги президентлик АҚШ қўлидадир

Ҳизб ут-Таҳрир-Ливан вилояти матбуот

бўлими раиси Абдуллатиф Доуқ қаламига мансуб

Ливан республикаси президентларидан бирортаси ҳам 1958 йилдан буён АҚШ сиёсатига қарши чиққан эмас. Уларнинг деярли ҳаммаси айни мансабга АҚШ истаги ва розилигисиз келмаган. Шу ҳафта охирида Ливанда бўлиб ўтган ишлар ҳам бундан мустасно эмас. Бироқ Мишел Авннинг республика президенти этиб сайланган сиёсий вазият аввалгисидан бошқачароқ. Чунки бугун Шом минтақасидаги сиёсий вазият бир мунча қоронғу бўлиб, унинг келажагини билиш мушкул.

Икки ярим йилдан, яъни 2014 йил май ойидан буён бу юртда республика президентлиги сайлови ўтказилмай келди. Чунки Ливан мавзуси Сурия вазиятига алоқадор бўлгани боис, бу юрт иши АҚШнинг кун тартибидаги муҳим ишлардан саналмади. У президентлик сайлови мавзусини ҳуда-беҳуда тортишадиган ва малайга малай бўлган раҳбарларга қўйиб берди… Ливандаги томонлар ўртасидаги бу тортишувлар ўтган август ойига қадар шу аҳволда давом этди.

Август ойи охирида АҚШ ташқи ишлар вазири Жон Керри Саудияга сафар қилиб, валиаҳд валиаҳди Муҳаммад ибн Салмон билан учрашди. Саудия ахборот агентлиги хабарига кўра, уч соат давом этган суҳбатда, томонлар Ўрта Шарқ масаласини муҳокама этганлар. Сентябр ойи бошида АҚШ ташқи ишлар вазирлигининг сиёсий масалалар бўйича вакили Томас Шеннон Ливанга сафар қилиб, сафар давомида депутатлар палатаси раиси Набиҳ Барий, армия қўмондони ва Ливан Банки раиси билан учрашди. АҚШ ташқи ишлар вазирлиги расмий баёнотида айтилишича, Ливан Томас Шенноннинг минтақа зиёратлари учун станция вазифасини ўтаган, у ўша ердан Аммон, Рамаллоҳ, Тель-Авивларга сафар қилган. Кейин Рейтер ахборот агентлиги Томас Шенноннинг Уммон султонлигига ҳам сафар қилиб, пойтахт Масқатда Ҳусийлар делегацияси билан учрашганини, кейин айни минтақа сафарини 14 сентябрда босқинчи яҳудийлар давлати хавфсизлик кенгаши раиси Ёқуб Нағил билан учрашиб, ўзаро келишув меморандуми имзолаш билан тугатганини хабар қилди. Айни меморандумда Вашингтоннинг босқинчи яҳудийлар давлатига ўн йил ичида 38 миллиард доллар қийматида ёрдам бериши айтилган. Шеннон меморандум имзоланиши олдидан «Бу ўзаро келишув меморандуми АҚШ тарихида бирор давлатга ҳарбий ёрдам бериш масаласидаги энг катта ваъдалари ҳисобланади», деди.

АҚШнинг айни минтақа сафарлари натижаларидан бири, Мишел Авннинг Ливанга президент бўлиб сайланиши бўлди. Американинг маълум томонларга бажарадиган вазифаларни бўлиб бериш тафсилотларига бир назар ташлайлик: Биринчи: мулоқот йиғилишининг тўхтатиб қўйилиши. 2015 йилдан бери циркуляр тарзда давом этиб келган айни йиғиннинг тўхтатиб қўйилишига депутатлар палатаси раиси Набиҳ Барийҳнинг йиғиндаги баҳс-тортишувлар қизиб кетиши натижасида кейинги йиғин вақтини белгиламагани баҳона қилинди. Иккинчи: Саъд Ҳарийрийнинг қурбон ҳайити арафасида 9 сентябр куни зудлик билан Саудияга сафар қилиши. Учинчи: Мишел Авн куёви Жуброн Босилнинг Парижга сафар қилиб, у ерда 15 сентябрда Саъд Ҳаририй билан учрашиши. Тўртинчи: армия қўмондони Жон Қаҳважининг озод этишни тўла бир йилга кечиктирилиши ва бунинг бирор сиёсий жанжалларни келтириб чиқармаганлиги, ваҳоланки, ўтган йили Авн тарафдорлари тарафидан бир мунча жанжал кўтарилган эди. Сентябр ойи охирида Ливандаги сиёсий оқим ўзгарди, яъни «Авн билан Ҳаририй ўртасида сиёсий келишув бўлиб ўтди, унга кўра, Авн президент бўладиган бўлди, Ҳаририй бош вазир бўладиган бўлди», деган гап-сўзлар пайдо бўлди.

Қатор воқеа-ҳодисаларни батафсил эслаб ўтишдан мақсад, Ливандаги президентлик масаласининг ички қарор билан амалга ошмаганини, балки АҚШнинг минтақадаги манфаатларига биноан Американинг қарори билан бўлганини яна бир бор исботлашдир. Афтидан, Америка ўзининг бир-бирига боғлиқ Ливан ва Сурия масалаларига доир сиёсий режасидан бурилиб, қўзғолончилардан тарсаки ейиши ортидан икки масалани бир-биридан айришга қарор қилган, кўринади. Бу тарсаки унинг юзига ўтган август бошларида Ҳалаб қамалини озод этиш жангида туширилган эди. Воқеа-ҳодисалар оқимини кузатиб бораётган киши, Керри билан Шенноннинг минтақа сафарларидан асосий мақсад, Америка Ўрта Шарқдаги ишларни тартиблаштириб олмоқчи эканига ва буни янги маъмуриятнинг келаси йил бошида бошқарув тизгинларини қўлга олишидан аввал амалга оширмоқчилигига гувоҳ бўлади.

Саъд Ҳаририй тарафидан Мишел Авн президентликка номзод қилиб кўрсатилгандан кейин АҚШнинг Ливандаги элчихонасидан Американинг Авнга ишонмаслиги тўғрисида гаплар сизиб чиқди. Жон Керри ҳам Ҳаририйнинг айни номзодни кўрсатиш ташаббуси натижаларига унчалик ишонмаслиги тўғрисида баёнот берди. Бироқ бу гаплар ва баёнотлар Америка Авннинг қудратга келишига қарши бўлган, деган нарсани англатмайди. Балки бу унинг Эрон Ҳизбини қўллаб-қувватлаётганини яширмоқчи эканини – чунки у айни Ҳизбни террорчи ташкилотлар рўйхатига қўшган – ҳамда гўё ўзини Ливан ишига аралашмаётган қилиб кўрсатмоқчи бўлаётганини англатади. Ҳаририйнинг Авн номзодини кўрсатиши ўзининг депутатлари гуруҳи орасида эътирозлар билан қаршиланди ва Ливандаги бир неча томонлар орасида саросима пайдо қилди. Бунинг сабаби шундаки, позициялар кескин ўзгариб қолди, чунки одатда, қандай позиция эгаллаш борасида аввалдан ҳозирлик кўрилар эди, бироқ АҚШ қарори айни томонларга кутилмаганда келиб қолди. Бу эса Америка маъмурияти истамаган бир иш содир бўлганини, шу иш тақозосига кўра у ўз режасини ўзгартирганини тасдиқламоқда. Бу иш, юқорида айтганимиздек, муборак Шом қўзғолони оқимлари билан боғлиқ, албатта. Айни саросимали ишни ҳал этиш учун АҚШ элчиси Жуброн Босил билан учрашди ва Авннинг президент бўлиб сайланганидан унинг юрти мамнун эканини билдирди. Шунингдек, айни сайловдан бир неча кун аввал Форс Кўрфази ишлари бўйича Саудия мамлакати вазири Саир Саҳбан Ливанга келиб, кўплаб сиёсий шахслар билан учрашди. Бу «Америка Авнга ишонмайди», деган юқоридаги гапларнинг акси ўлароқ, Саудиянинг Ҳаририй позициясини қўллаб-қувватлаганига яна бир далилдир, албатта.

Америка Эрон Ҳизби ўзига иттифоқчи қилиб олган кимсани Ливан тепасига олиб келишга қарор қилди. Бу эса юртдаги мусулмонлар олдида янада ёвуз ишлар турганидан огоҳ этади. Чунки бу Мишел Авн Ислом ва мусулмонларга душманлиги билан танилган кимсадир. Мисол учун, Викиликсдан сизиб чиққан хабарларга кўра, бу кимса 2006 йилда суннийларга (яъни мусулмонларга) «ҳайвонлар», дея сифат берган. Ливанни суннийлардан ҳимоя қилиш мақсадида Сурия нусайрийлари билан муносабат ўрнатишдан бошқа илож йўқ деб ҳисоблаб, жумладан, «Сурия суннийлар қўлида қолмаслиги керак, чунки улар Ливан суннийлари билан боғланиб, минтақадан масиҳийларни қувиб чиқаришлари мумкин», деган. Кейин суннийлар «ёт келгиндилар»дир, уларнинг томирлари ҳам йўқ, фуқароликлари ҳам ҳар-хил, молпараст ва экстремистлардир, деган. 2012 йил бу кимса Заҳла шаҳрига қилган зиёрати чоғида бундай сўзларни айтган: «Бизнинг ҳудудларимизда қадриятларимизга ишонмайдиган тақдирий бир хавф биқиниб олган, Суриядаги ҳодисалар бизнинг ҳам эшикларимизни қоқмоқда, биз эртага Константинопол бўлишни ва малоикалар жинси ҳақида ихтилоф қилиб, Муҳаммадфотиҳларнинг бўғзимиздан олишларини истамаймиз. Биз бугун энг камида эътиқод эркинлигига рози бўламиз. Ҳокимиятга келишни ва айни ҳуқуқни биздан тортиб олишни кўзлаган ҳар қандай жамоага қарши, ҳали олдимизга етиб келмасидан олдин жанг қиламиз, бу жангни ўз позицияларимиз билан ҳамда ўша жамоаларга қарши кишилар қўллаб-қувватлови ёрдамида олиб борамиз». Жуброн Босил ҳам 2013 йилда Исломга бўҳтон қилиб, уни хотин-қизлар ҳуқуқини бузишда ва уларга нисбатан ҳайвонлар каби муомала қилишда айблаганди, шунингдек, Ислом бошни танадан жудо қилишга буюрган, дея исломий шариатга ҳужум қилган эди, инсонлар ишларини шариат билан бошқаради, дея Халифалик тузумига ҳужум қилганди… Буларнинг ҳаммаси Авн ва унинг тарафдорлари Ислом ва мусулмонларга нисбатан нақадар ғаразгўй эканига далолат қилмоқда. Шунингдек булар АҚШ бу кимсани бекорга танламаганини, балки бутун Ислом Умматига, хусусан, Шом ҳалига қарши олиб бораётган ўз урушининг тасдиқи сифатида танлаганини ҳам англатмоқда.

Сўзимиз ниҳоясида ҳазм қилиб бўлмас ғайритабиий нарсалар мавжудлигини таъкидламоқчимиз: Қандай қилиб, бу Эрон ҳизби америкалик бир масъул олиб келган ва зимнида яҳудийлар давлатини молиявий жиҳатдан қўллаб-қувватлаш айтилган бир битимга рози бўла оларкин, ахир, яҳудийлар давлати айни ҳизбни ўзига душман, деб биладику?! Қандай қилиб, Саъд Ҳаририй 2011 йил унинг шахсиятини ҳақорат қилган бир кимсани қўллаб-қувватлар экан, ахир, ўшанда бу кимса Ҳаририй ҳукумати ағдарилган пайтда – мен сенга Ливандан чиқиб кетиб, қайтиб келмайдиган виза тайёрлатиб қўйдим, деганку?! Қандай қилиб, ўзларини Ливан мусулмонлари раҳбарлари, дея иддио қилаётганлар устларидан ғайримусулмон кимсанинг раҳбар бўлишига рози бўларкин, ахир, Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло бундай демоқдаку:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ بِطَانَةً مِّن دُونِكُمْ لاَ يَأْلُونَكُمْ خَبَالاً وَدُّواْ مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاء مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَمَا تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الآيَاتِ إِن كُنتُمْ تَعْقِلُونَ

«Эй мўминлар, ўзингизни қўйиб, (мунофиқларни) сирдош дўст тутманг, улар сизга зарар етказишда кучларини аямайдилар ва ёмон ҳолга тушишингизни орзу қиладилар. Уларнинг сизларни ёмон кўришлари оғизларидан ошкор бўлди, дилларидаги адоватлари эса янада каттароқдир. Агар ақл юргазсангиз, сизлар учун оят-аломатларни аниқ-равшан қилиб қўйганмиз»           [Оли Имрон 118]

Роя газетасининг 2016 йил 2 ноябр чоршанба кунги 102-сонидан