Марказий Осиё ҳарбий тизимлари: модернизация шиори остида НАТО томонми ёки янги қарамлик сари?

 بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Хабар: Пентагон ва ЦРУнинг Қозоғистон армияси ва махсус хизматларига таъсири кучаймоқдами? «PolitNavigator» нашри даъволарига кўра, Вашингтон Останани ўз стратегик орбитасига тортиб, у орқали Марказий Осиёнинг бошқа республикаларига ҳам ўз таъсирини кучайтирмоқда. Нашр Қозоғистоннинг куч тузилмалари билан АҚШ идоралари ўртасидаги алоқалар кенгайиб бораётганини, бу жараёнда Озарбайжонга ҳам алоҳида роль берилаётганини таъкидлайди.

Изоҳ: Қозоғистон 1994 йилдан НАТОнинг «Тинчлик учун ҳамкорлик» дастурида иштирок этиб келади. 2006 йилдан эса НАТО билан институционал ҳамкорликни чуқурлаштирган. Бугун бу алоқалар ҳарбий таълим, штаб тайёргарлиги, логистика ва армияларнинг ўзаро мослиги каби йўналишларни қамраб олади.

Қозоғистон бир вақтнинг ўзида Россия, Хитой, Туркия ва Европа давлатлари билан ҳам ҳарбий-техник алоқаларни ривожлантирмоқда. Демак, ҳозирги воқеликни «Қозоғистон НАТОга бутунлай ўтиб кетди» деб эмас, балки Остонанинг турли манбаларга таянган ҳарбий модернизацияси сифатида баҳолаш тўғрироқ бўлади. Чунки Россиянинг Марказий Осиёдаги ҳарбий-техник таъминот имкониятлари заифлашиб, ҳатто унинг ўзи ҳам айрим йўналишларда модернизацияга эҳтиёж сезмоқда. Бироқ ҳарбий соҳада НАТО стандартларига тобора чуқурроқ мослашувнинг қандай стратегик оқибатларга олиб келиши ҳозирча келажакдаги воқеалар ривожига боғлиқ.

Бу ердаги асосий савол бошқа: модернизация қачон ташқи технологик ва институционал қарамликка айланиши мумкин? Агар қурол-яроғ бир давлатдан, алоқа тизими бошқасидан, разведка технологияси, кадрлар тайёргарлиги яна бошқа биридан келса, мамлакатнинг мустақил қарор қабул қилиш имконияти чекланиши мумкин. Айниқса, рақамли инфратузилма, разведка ва ҳарбий алоқа соҳаларида бу миллий хавфсизлик учун жиддий масаладир.

Бу жараён Ўзбекистонга ҳам таъсир қилмоқда. Тошкент Туркия билан ҳарбий ҳамкорликни кучайтириб, қўшма машғулотлар, дронлар ишлаб чиқариш, кадрлар тайёрлаш ва ҳарбий тиббиёт соҳаларида ҳамкорлик қилмоқда. Шу билан бирга, Россия билан ҳарбий-техник ва ҳарбий тайёргарлик алоқаларини ҳам сақлаб келмоқда. Бу Тошкент бир томон билан эмас, бир нечта марказ билан параллел ҳамкорлик қилаётганини кўрсатади.

Туркиянинг минтақага кириб келиши ҳам сезиларли. Унинг дронлари, мудофаа саноати ва ҳарбий технологиялари Марказий Осиёда қизиқиш уйғотмоқда. Бу жараёнда Озарбайжон ҳам муҳим боғловчи нуқтага айланмоқда: Қозоғистон–Озарбайжон ҳарбий алоқалари, Туркия–Озарбайжон–Марказий Осиё транспорт ва хавфсизлик ҳамкорлиги кучаймоқда. Озарбайжон минтақада Ғарб таъсирининг муҳим боғловчи нуқтасига айланиб бораётгани ҳақида қарашлар бор.

Айни пайтда Россия ва Хитой ҳам минтақадаги таъсирини сақлашга ҳаракат қилмоқда. Россия учун Марказий Осиё анъанавий хавфсизлик макони бўлса, Хитой учун чегара хавфсизлиги, транспорт коридорлари ва иқтисодий манфаатлар муҳим. Шу сабабли минтақа тобора АҚШ–Хитой рақобати, Россия манфаатлари ва Туркия таъсири кесишадиган маконга айланмоқда. Бу жараёнлар АҚШнинг Марказий Осиёдаги стратегик таъсирини кенгайтириш сиёсати билан уйғун келади.

Хулоса: Марказий Осиё ҳозирча бирор ташқи кучнинг тўлиқ ҳарбий орбитасига киргани йўқ. Аммо ташқи ҳарбий-технологик таъсир тобора кучаймоқда. Шу боис минтақа Россияга ҳам, АҚШга ҳам, Хитойга ҳам ёки бошқа ташқи кучларга ҳам ҳарбий-технологик жиҳатдан қарам бўлмаслиги керак. Асосий вазифа — ўз мудофаа саноати, технологияси, малакали кадрлари ва стратегик қарор қабул қилиш салоҳиятини шакллантиришдир.

Афсуски, Марказий Осиё давлатлари бугун Ғарбнинг ҳарбий, иқтисодий ва ижтимоий соҳалардаги таклифларини тобора кўпроқ қабул қилиб, АҚШ ва Ғарб таъсир доирасига чуқурроқ кириб бормоқда. Ваҳоланки, уларнинг ташқи кучларга қарам бўлмаслиги ўзлари ва халқлари манфаатига хизмат қилган бўлар эди. Бунинг энг тўғри йўли — минтақавий имкониятларни бирлаштириб, ўз ҳудудларида оғир саноат ва мудофаа саноатини ривожлантириш, ҳарбий эҳтиёжларни имкон қадар мустақил қондиришдир. Зеро, ташқи кучларга қарамлик ҳеч бир давлатга ҳақиқий ривож ва мустақиллик келтирмаган.

Марказий Осиё давлатлари ўзларининг стратегик геосиёсий аҳамиятини, тарихдаги ўрнини ва жаҳон илм-фанига қўшган улкан ҳиссасини унутмаган ҳолда, Ислом асосида бирлашиб, Ғарбнинг мустамлакачиликка олиб борувчи таклифларини рад этишлари лозим. Ана шунда Ислом уларни бирлаштириб, Халифалик сари олға қадам ташлашлари учун уларга асос ҳозирлайди ва ўзини дунёдаги энг қудратли давлатлар, деб билган кучларни ҳам улар билан ҳисоблашишга мажбур қилади, инша Аллоҳ. Оламлар Роббиси айтади:

وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِن دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ

«Уларга қарши қўлингиздан келганича куч ва боғланган отларни тайёрлаб қўйинг. Шу билан Аллоҳнинг душманини, ўз душманингизни ва улардан бошқа, сиз билмайдиган, аммо Аллоҳ биладиган кишиларни қўрқитасиз».    (Анфол:60)

Ҳизб ут-Таҳрир Марказий Матбуот бўлими радиоси учун Ислом Абу Халил ёзди

21.08.2026й