Марказий Осиёда геосиёсий ахборот кураши

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Хитой Халқ Республикаси Тижорат вазирлиги Хитой Давлат фуқаролик хизмати агентлиги билан биргаликда Марказий Осиё медиа мутахассислари учун касбий семинар ташкил этди, дея хабар беради Karavan-Info портали. Тадбир 9 июлдан 28 июлгача Хунань провинциясининг Чанша шаҳрида Қирғизистон, Тожикистон ва Ўзбекистондан 17 нафар ёш журналист иштирокида бўлиб ўтмоқда.

“Бу семинар Хитой ва Марказий Осиё давлатлари ўртасида медиа ҳамкорликни мустаҳкамлаш учун платформа яратади”, – деди Хунань тижорат департаменти вакили Го Цуй.

Сўнгги йилларда Марказий Осиё ахборот макони геосиёсий кучлар ўртасидаги курашда муҳим фронтга айланди. Хусусан, Хитой томонидан ташкил этилган медиа семинар бу жараённинг ёрқин намунасидир. Шунга кўра, ушбу семинарни Хитойнинг ахборот орқали таъсирини кенгайтириш сиёсатига боғлиқ қадами, деб баҳолаш мумкин. Семинар ёш журналистлар учун касбий билим ва тажриба алмашинуви сифатида талқин қилинса-да, аслида Ғарбнинг ўз медиаси таъсирини кенгайтиришига қарши чора сифатидаги Хитойнинг геосиёсий “медиа дипломатияси” деб аталса, тадбир ҳақиқатини англаш осон бўлади.

Марказий Осиё, нафақат табиий ресурслари, балки стратегик жойлашуви туфайли ҳам йирик давлатлар, жумладан, Хитой, Россия, АҚШ ва Европа Иттифоқи ва шу жумладан, Британия учун катта аҳамиятга эга бўлган минтақадир. Бу давлатларнинг ҳар бири минтақада ўз таъсирини кучайтиришга интилади ва бу жараёнда медиа соҳаси муҳим рол ўйнайди. Чунки медиа – жамоатчилик фикрини шакллантириш, уни назорат қилиш, стратегик мақсадларига йўналтириш ва геосиёсий рақибларнинг таъсирини камайтириш учун кучли воситадир.

“Матбуотга бир доллар сарфлаш, ўн долларни қуролга сарфлашдан фойдалироқ…” Ричард Никсон, АҚШнинг 37-президенти.

“Ким оммавий ахборот воситаларини назорат қилса, у инсон ақлини назорат қилади”. Жим Моррисон, америкалик шоир.

Дарҳақиқат, мустамлакачилик нафақат сиёсий-иқтисодий ва ҳарбий, балки ахборий ҳужум билан ҳам боғлиқ. Медиа – газетадан тортиб, радио, телевидение ва интернетгача – мустамлакачилик сиёсатида “миялар учун кураш” воситаси бўлган. Шунинг учун империалистлар нафақат ерлару бойликларни, балки ақлларни ҳам эгаллашга, хусусан, медиа орқали ўз ҳукмронлигини ўрнатиш, муқобил овозларни бўғиш ва аҳоли онгини ўзи истагандек қайта шакллантиришга уринади.

Марказий Осиёда медиа соҳаси стратегик майдонга айлангани, Америка ва Европа Иттифоқи, шу ўринда Британия ҳам ўз таъсирини кенгайтиришга уринаётгани, айниқса 2022 йилдан сўнг янада яққоллашди.

2023 йилда Европа Иттифоқи “Central Asia Media Days” деб номланган ташаббусни бошлади. Германия, Франция ва Чехия ҳукуматлари томонидан молиялаштириладиган EURASIA Media Hub лойиҳаси Тожикистон ва Қирғизистонда фаолият юритмоқда. Америка ОАВ агентлиги (USAGM) томонидан молиялаштириладиган Radio Free Europe/Radio Liberty (RFE/RL) ўзининг Azattyk, Ozodlik ва Ozodi хизматлари орқали минтақада фаол ахборот тарқатувчи асосий платформага айланган. Британия ҳукуматининг расмий ривожланиш ёрдами агентлиги (UK Aid) томонидан молиялаштириладиган BBC Media Action – минтақадаги энг йирик медиа дастурлардан бири хисобланади.

Ғарбнинг “демократик қадриятлар”, “очиқ жамият” ва “сўз эркинлиги” ниқобидаги медиа лойиҳаларига жавобан, Хитой ўз медиа стратегиясини қуйидаги йўналишларда амалга оширмоқда:

1. Кадрлар тайёрлаш ва алмашинув дастурлари: Марказий Осиёлик журналистларни Хитойга олиб келиб, уларга Ғарбнинг ривожланиш моделига муқобил сифатида ўз ривожланиш йўлини, яъни авторитар бошқарув тизими остида иқтисодий ўсишга эришиш мумкинлигини кўрсатиш ҳамда медиа соҳасидаги янги технологияларини ўргатиш. Бу “юмшоқ куч” стратегиясининг муҳим қисми бўлиб, Хитойга хайрихоҳ журналистлар авлодини шакллантиришга қаратилган.

2. Инфраструктуравий ҳамкорлик: Хитой давлат медиа компаниялари, масалан, CGTN, Xinhua, China Daily ва бошқалар Марказий Осиё давлатларида ўз филиалларини кенгайтирмоқда ёки маҳаллий ОАВ билан ҳамкорлик шартномаларини имзоламоқда. Huawei, ZTE каби телекоммуникация компаниялари орқали ахборот технологиялари инфратузилмасини модернизация қилишни таклиф қилмоқда. Бу эса, Хитойга ахборот тарқатиш каналлари устидан назорат ўрнатиш имкониятини беради.

3. Контент яратиш ва тарқатиш: Хитой ўз қарашларини акс эттирувчи, Хитой манфаатларини тарғиб қилувчи контентларни ишлаб чиқариб, уларни Марказий Осиё медиа каналлари орқали тарқатишга интилмоқда. Бу контентлар кўпинча Хитойнинг “Бир макон – бир йўл” ташаббусини, Хитойнинг халқаро майдондаги ролини ижобий қилиб кўрсатиш ҳамда инсон ҳуқуқлари ёки Уйғур мусулмонлари устидаги вазият каби масалаларда танқидларни кескин инкор этиб, буни “ғаразли” хабарлар тарқатиш сифатида баҳолашга қаратилган бўлиб, бу борада ўз медиа ресурслари орқали фаол ташвиқот олиб бормоқда.

Хулоса шуки, Чанша шаҳридаги медиа семинар Хитойнинг минтақада ўз таъсирини кенгайтиришга қаратилган кенг қамровли стратегиясининг бир қисми бўлиб, геосиёсий манфаатларини илгари суриш ва ахборот маконида ўз позициясини мустаҳкамлашга қаратилган қадамдир.

Юқоридаги фикрлар геосиёсий кучларнинг медиамайдондаги рақобат курашининг манзараси эди. Лекин асосий жиҳат бу кучларнинг Ислом ва мусулмонларга қарши қаратилган медиа фаолиятидир. Мустамлакачи кофир давлатлар Исломни бузиб кўрсатиш, адаштириш ҳамда мусулмонларда тушкунлик ва чорасизлик тушунчаларини пайдо қилишда бир-бири билан мусобақалашмоқда. Чунки улар Ислом Умматининг ҳалқаро майдонга Буюк Уммат сифатида қайтиши ўзлари учун ҳалокат эканлигини жуда яхши билади. Марказий Осиёнинг малай режимлари эса, бу борада улар билан хиёнаткор келишувларни имзоламоқда. Бироқ, шунга қарамай, куфр ҳукмронлигига барҳам берадиган Рошид Халифалик давлатининг тикланишидан дарак берувчи нусрат шамоллари эсмоқда. 

وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ بِنَصْرِ اللَّهِ ۚ.

– “Ўша кунда мўминлар Аллоҳнинг нусратидан шодланурлар”. (Рум:4)

Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон Матбуот бўлими аъзоси Иззатуллоҳ

15.07.2025й