بسم الله الرحمن الرحيم

МУЛКЧИЛИКНИНГ ТУРЛАРИ

Хусусий мулкчилик

(“Исломда иқтисод низоми” туркумидан)

وَابْتَغِ فِيمَا آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِن كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

– Аллоҳ сенга ато этган молу давлат билан охиратни истагин ва дунёдан бўлган насибангни унутма. Аллоҳ сенга эҳсон қилгани каби сен ҳам эҳсон қил. Ерда бузғунчилик қилишга уринма, чунки Аллоҳ бузғунчиларни суймас. (Қасос:77)

Аввалги мақолаларимизда сизлар билан Иқтисод мавзусини кўриб ўтдик. Ўрганиш мобайнида Иқтисодий тузум асоси, Исломнинг иқтисод ҳақидаги нуқтаи назари, Исломда иқтисодий сиёсат, Умумий иқтисодий қоидалар мавзулари орқали сизларда иқтисод ҳақида тиниқ тасаввур уйғота олдик деган умиддамиз ин ша Аллоҳ. Энди Мулкчиликнинг турлари бўлимининг биринчи мавзуси Хусусий мулкчилик ҳақида маълумот берамиз.

Ўз эҳтиёжларини қондиришга ҳаракат қилиш инсонда фитрийдир. Табиийки, инсон эҳтиёжларини қондириш учун мол-мулкни қўлга киритишга ҳаракат қилади. Бу зарурий бўлиб, инсон ундан қочиб қутула олмайди. Шунинг учун бойликка эгалик қилиш инсоннинг фитратида мавжудлигидан ташқари, қочиб қутулишнинг имкони йўқ бўлган зарурий ишдир. Шунга кўра, инсонни бойлик орттиришдан тўсиш ёки инсон қўлга киритадиган бойликни маълум миқдор билан чеклаб қўйиш инсон фитратига зид бўлиб, бундан қайтаришнинг имкони йўқ. Бироқ инсонга мол-мулкни хоҳлаган йўли билан қўлга киритиш ва хоҳлаганича тасарруф қилиш эркинлиги берилса, бу эркинлик инсонни бошбошдоқлик ва бузғунчиликка олиб боради, ёмонлик ва фасодни келтириб чиқаради. Бунинг сабаби шундаки, инсонларнинг куч-қуввати ва талаб-эҳтиёжлари бир-бирлариникидан фарқ қилади. Инсонларни ўз ҳолига ташлаб қўйилса, бойлик зўравонлар қўлига ўтади, заифлар эса ундан маҳрум бўладилар. Натижада зўравонлар исрофга берилиб кетадилар, касал ва ночорлар эса ҳалокатга маҳкум бўладилар. Шунинг учун инсонлар бойликни қўлга киритиш йўлида бажарадиган амаллари барча инсонларнинг асосий эҳтиёжлари қондирилишини кафолатлайдиган ва бошқа эҳтиёжларни ҳам ҳисобга оладиган тарзда тартибга солинмоғи лозим. Демак, инсонларнинг куч-қуввати, талаб-эҳтиёжлари хилма-хил бўлишига қарамасдан, барча инсонларни қониқтирадиган, фитратга мос келадиган, яъни инсоннинг асосий эҳтиёжларини қондириш билан бир қаторда бошқа эҳтиёжларини ҳам инобатга оладиган низом бўлиши зарур. Бундан келиб чиқадики, мулкчилик муайян кайфият билан чекланмоғи лозим. Аммо мулкчиликни ман қилиш ёки муайян миқдор билан чеклаб қўйиш мумкин эмас. Зеро, бу инсон фитратига зиддир, чунки у инсон бойликни қўлга киритиш йўлида қиладиган ҳаракатларини чеклаб қўйиш ва мулкчилик эркинлигига қарши кураш ҳисобланади. Бунинг оқибатида инсонлар ўртасидаги алоқалар бузилади, бузғунчилик ва фасод кенг авж олади. Дарҳақиқат, Ислом хусусий мулкчиликка йўл очиб берди, унинг миқдорини эмас, фақат кайфиятини чеклади, фитратга мос келадиган низом билан инсонлар ўртасидаги алоқаларни тартибга солди ва инсоннинг барча эҳтиёжларини тўғри қондирилишини кафолатлади. 

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Салоҳиддин

25.02.2018й.