بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيم

Мусулмон одам қуруқ гап гапирмайди

Бугунги кунда нима кўп тарқалган, деб сўралса сиз нима деб жавоб берасиз? Мен бу саволга қуруқ гап-сўз кўпайиб кетди, деб жавоб берган бўлардим. Одамлар оғзига келганини қайтармай гапириб юбораверадиган ва аксари ҳеч қандай далил-ҳужжатга асосланмаган гаплар кўпайиб кетди. Бу ҳолат мусулмон жамиятларда ҳам, ғайримусулмон жамиятларда ҳам ҳар қадамда учрайдиган ҳаёт ҳақиқатларидан бирига айланиб улгурди. Бу гапимиз ҳам қуруқ гап эмаслигини билишни хоҳласангиз воқега яхшироқ эътибор бериб қаранг. Ўзингиз муомала қилаётган одамларнинг – уларнинг ким бўлишидан қатъий назар – гап-сўзларини эътиборлироқ бўлиб тингласангиз бунга ўзингиз ҳам амин бўласиз. Бамаъни, мулоҳазали, ҳар бир гапини ўйлаб гапирадиган ва гапидан камчилик топиш қийин бўлган одамлар борган сари анқонинг уруғига айланиб бормоқда. Қуруқ гап деганда эса, инсон муайян фикрни айтаётганда унинг далил-ҳужжати борлиги ва унинг қувват даражаси тўғрисида гапиряпмиз. Яъни айтилаётган фикрнинг ҳеч қандай далил-ҳужжати бўлмаса у қуруқ гапдир.

Энди далил-ҳужжат қандай бўлишига келсак, у албатта шаръий бўлиши лозим. Шариатга зид бўлган ҳар қандай фикрнинг ҳеч қандай қиймати йўқ. Фикр қийматининг ўлчови шариат билан белгиланади, бошқа ҳар қандай нарса ўлчов бўлишга ярамайди, уни Шариат тақиқлайди ва унга мурожаат қилишни ман қилади. Маълумки, шаръий манбалар Қуръон, Суннат, саҳобалар ижмоси ва қиёсдир. Лекин бугун ўлчовлар ўзгариб кетди. Гарчи айтилаётган фикр Шариатга зид бўлса-да, одамлар уни ҳеч бир текширмай қабул қилиб кетаверадиган бўлиб қолдилар. Ўлчов эса, сўзлаётган одамнинг даражаси, мартабаси, моддий аҳволи кабилар бўлиб қолди. Бойлар, ҳокимлар, хуллас кучлиларнинг гапи қувватли ҳисобланиб, сўзсиз қабул қилиниши лозим кўриладиган бўлди, гарчи у Шариатга зид ва ҳатто Шариатни таҳқирлайдиган даражада бўлса ҳам. Бунга халқ орасида кенг тарқалган “оғзи қийшиқ бўлса ҳам бойни ўғли гапирсин”, деган мақол жуда мос келади. Оддий одамларнинг гапига эса, шубҳа билан қараладиган, яхшилаб текшириладиган, шунда ҳам эътиборсиз ташлаб қўйиладиган бўлди, гарчи у шаръий жиҳатдан қувватли бўлса ҳам. Демак, одамлар орасида қуруқ гапнинг кўпайиб кетиши ва энг афсусланарлиси, уларни қувватли ҳисобланаётганининг бош сабабчиси ўлчовларнинг ўзгариб кетганидир.

Ўлчов эса, фақат Шариат белгилаб берганидек бўлиши лозим. Шаръий ўлчов ҳалол ва ҳаромдир. Ҳар қандай сўз ва амал шу ўлчовга асосланиши лозим. Шундагина одамлар орасида Шариатга зид бўлган фикрлар ҳам, бундай фикрларни қабул қилиш ҳам камаяди. Зеро, Аллоҳ Таоло айтади:

وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلاً مِمَّنْ دَعَا إِلَى اللَّهِ وَعَمِلَ صَالِحًا وَقَالَ إِنَّنِي مِنْ الْمُسْلِمِينَ

– “(Одамларни) Аллоҳга даъват қилган ва солиҳ амал қилиб, албатта мен мусулмонлардандирман, деган кишидан ҳам чиройлироқ сўзлагувчи ким бор?”     (Фуссилат:33)

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Фаррух

08.02.2019й.