Порахўрлик сабаби нима?
Порахўрлик сабаби нима?
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
Давлат хавфсизлик хизмати томонидан Тошкент, Самарқанд ва Сирдарё вилоятларида бир қатор адвокатлар қўлга олинди. Улар судланувчиларга жазони енгиллаштириш, ишни “ижобий ҳал қилиш”ни ваъда қилиб, бунинг эвазига 1,5 минг доллардан 10 минг долларгача миқдорда пора талаб қилган.
Бир қарашда, бу ҳолат алоҳида шахсларнинг қонунбузарлиги, касбий ахлоққа зид ҳаракат сифатида талқин қилиниши мумкин. Аммо масалага чуқурроқ назар ташланса, бу воқеа жамиятда татбиқ қилинаётган тузум ва қонунларнинг яроқсиз ва ботил эканлигига далолат қилади.
Бу ўринда савол туғилади: нима учун одамлар пора беришга, мансабдор эса пора олишга мойил бўлади?
Жавоб шуки, инсон яратилиш табиатига кўра якка ҳолда яшай олмайди. Чунки у зарурий эҳтиёж ва инстинктларининг талабларини қондириш учун бошқалар билан муносабатга киради: савдо қилади, оила қуради, мулкка эгалик қилади. Ўз навбатида, инсонлар ўртасидаги муносабатларни тартибга соладиган ва бу муносабатларга тааллуқли муаммоларни ҳал қиладиган қонунлар зарур бўлади. Ана шу қонунлар мажмуаси тузум ҳисобланади.
Демак, инсонлар ўз эҳтиёж ва талабларини қондириш орқали ҳаётда хотиржамлик ва фаровонликка эришиш учун тузум ва қонунларга бўйсуниб яшайди. Агар мавжуд тузум ва қонунлар одамларнинг мана шу умумманфаатларига жавоб берса, у ҳолда жамиятда “орқа эшик”, “таниш-билиш” ёки “пул билан ҳал қилиш” деган тушунчаларга эҳтиёж қолмайди.
Бугун Ўзбекистонда амалдаги тузум ва қонунлар динни ҳаётдан ажратишга асосланган бўлиб, халқнинг ўз эҳтиёж ва талабларини қондириш орқали ҳаётда хотиржамлик ва фаровонликка эришишдан иборат умумманфаатларига эмас, балки ташқи мустамлакачи кучлар манфаатларига ва мавжуд ҳукумат тизимининг сақланиб қолишига хизмат қилаётгани кундек равшан. Бу каби адолатсиз муҳитда фуқаро қонунни четлаб ўтишга, мансабдор эса, ўз ваколатидан шахсий фойда учун фойдаланишга интилиши табиий. Шунинг учун, эътиборли жиҳати, пора фақат оддий фуқаролар орасида эмас, балки ҳукумат ва давлат аппарати ичида ҳам кенг тарқалган. Чунки бир тузумда яшаб, ундан озиқланаётган инсонлар ўша тузум хусусиятига мос ҳаракат қилади.
Ўзбек режими татбиқ қилаётган капиталистик тузум ўз хусусиятига кўра адолатсиз, инсон табиатига зид ва жамият ҳаётини соғлом тартибга солишга мутлақо яроқсиздир. Бу тузум инсонлар ўртасидаги муносабатларни ҳал қилиш ўрнига, зулмни қонунийлаштиради, фасод ва бузуқликни тизим даражасига кўтаради. У халқнинг умумманфаатларига эмас, балки қонунларнинг асл эгаси бўлган мустамлакачи Ғарб марказларининг сиёсий ва иқтисодий манфаатларига хизмат қилишга мослаб чиқарилган. Ана шу сабабли мазкур тузум халқ манфаатларидан бутунлай узилган, ўз қонунийлиги ва ишончини тўлиқ йўқотган, зўрлик ва мажбурият билангина сақланиб турган бир режимга айланиб бўлди.
Шунга кўра, одамларнинг мавжуд тузум ва қонунларни айланиб ўтишга уриниши тасодиф эмас, балки табиий натижадир. Чунки адолатсиз ва ҳақиқатдан узилган қонунлар инсонни қонунга итоатга эмас, ундан қочишга мажбур қилади. Мана шунинг оқибатида жамиятда порахўрлик авж олади ва у якка шахсларнинг камчилиги эмас, билъакс тузум ишлаб чиқараётган иллатга айланади. Шу боис, порахўрликка қарши фақат айрим шахсларни жазолаш орқали бирор ижобий натижага эришиш мутлақо мумкин эмас. Аксинча, порахўрликка етаклаётган мавжуд тузум ва қонунлар ўзгартирилмас экан, бу иллат яна ва яна такрорланаверади.
Инсонни яратган, унинг табиатини, эҳтиёжларини ва инсонлар ўртасидаги муносабатлар қандай тартибга солинса адолат қарор топишини мукаммал билувчи Ягона Зот – Аллоҳ таолодир. Шунинг учун ҳам Аллоҳ Ўз бандаларига Пайғамбари ﷺ орқали ҳаётни тартибга солувчи мукаммал низом – Ислом тузуми ва қонунларини нозил қилган. Фақатгина шу тузум жамиятда ҳақиқий хотиржамлик, адолат ва фаровонликни таъминлашга қодир ягона тузумдир. Бундан бошқаси эмас.
Қачонки, Рошид Халифалик давлатини барпо қилиш орқали Ислом тузуми ҳаётга татбиқ этилсагина, инсонлар ўз ҳаққига эришиш учун пора бериш ёки пора олишга қўл урмайдилар. Чунки у ерда қонунларнинг ўзи Уммат манфаатлари ва ҳақ-ҳуқуқларининг кафолатига айланади, мансаб куч манбаи эмас, балки масъулият ҳисобланади, адолат шиор эмас, балки амалий воқеликка айланади.
Иззатуллоҳ
26.12.2025й
