Савдодаги ҳолат тўғрисидаги саволга жавоб
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
Савдодаги ҳолат тўғрисидаги саволга жавоб
Ижтимоий тармоқлардан бирида Жахонгир исмли мухлисимиздан, бозорда бир нарсани олган ернинг ўзида сотишнинг ҳаромлиги тўғрисидаги ҳадис юзасидан келган саволга жавоб.
Савол:
Ассалом алайкум. Шундай ҳадис ўқиб қолдим:
Абдуллоҳ ибн Умар розияллоҳу анҳумо айтди: “Одамлар бозор юқорисида озиқ-овқат сотиб олардилар, кейин ўша жойларида қайта сотардилар. Шунда Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уларни то бирон жойга кўчирмагунларича уни жойида сотишдан қайтардилар”.
Ушбу ҳадис нимага далолат қиляпди? Бир нарсани олиб ўша ернинг ўзида сотиш мумкин эмаслигигами?
Жахонгир. 01.02.2016-й.
Жавоб:
Ва алайкум ассалом ва роҳматуллоҳи.
عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ : كَانُوا يَبْتَاعُونَ الطَّعَامَ فِي أَعْلَى السُّوقِ ، فَيَبِيعُونَهُ فِي مَكَانِهِمْ ، فَنَهَاهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَبِيعُوهُ فِي مَكَانِهِ حَتَّى يَنْقُلُوهُ
Ибн Умар розияллоҳу анҳумодан, у киши айдти: “Одамлар бозорнинг юқорисида озиқ-овқатни бир ерда сотиб олиб, уни ўша захоти ўша ернинг ўзида сотардилар. Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам уни ўрнидан силжитмасдан сотишдан қайтардилар”. Абу Довуд ривояти.
Жумҳур мужтаҳидлар ушбу ҳадисдан кўзда тутилган мақсад, ҳаридор сотиб олган нарсасига шаръан молик (эга) бўлиши зарурлиги тўғрисида эканини айтишган. Яъни كَانُوا يَبْتَاعُونَ الطَّعَامَ – нарсани бир ерда сотиб олардилар жумласидан кейинги, فَيَبِيعُونَهُ فِي مَكَانِهِمْ – у нарсани ўша захоти, ўша ернинг ўзида сотишарди, жумласидаги “فَ” ҳарфи бу ерда “фо таъқибия” бўлиб келяпти, бу шунга далолат қиладики, ҳаридор нарсани олган захоти ҳали қўлига бутунлай киргизмай туриб, ўзининг мулки қилмай туриб, олган захоти, ўзининг мулкига кирмаган нарсани сотаётганини ифодалайди. Шунинг учун Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам бу ишдан қайтарганлар. Буни ҳадиснинг давомидан ҳам тушуниб олиш мумкин, яъни ҳадиснинг давомига эътибор берсак, ҳаридор сотиб олган нарсасини ўз мулкига кирганини исботлаши, бунинг учун у ўша нарсани қўлига қабз қилиши, яъни уни ушлаб ўрнидан силжитиб қўйиш, ёки шунга ўхшаш ҳолатни кўрсатиш билан нарсани ўз мулкига кирганини билдириб қўйиши керак экани келиб чиқади.
Демак хулоса қиладиган бўлсак, юқоридаги ҳадисда Росулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам тақиқлаётган ҳолат, бозорда бир нарсани олиб ўша ернинг ўзида сотишдан қайтариш эмас, балки бир нарсани олган одам уни ўз мулкига кирганини кўрсатиб, билдириб қўйиши кераклиги, бунинг учун нарсани қўлига ушлаши ёки ушлаб ўрнидан силжитиши, шу нарсани унинг мулкига кирганини билдириши керак. Ана шундан кейин бу ҳаридор ушбу нарсани бемалол сотиши мумкин бўлади. Валлоҳу аълам.
Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси Муслим
03.02.2016й.
