Solfy ва Миллий банк ўртасидаги низо – халқаро капиталистик тизим исканжасидаги заифлик

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Малтада 2018 йилда ташкил этилган, фоизсиз бўлиб-бўлиб тўлаш хизматига ихтисослашган “Buy Now, Pay Later” (BNPL) платформаси бўлмиш Solfy компанияси ва Ўзбекистон Миллий банки (NBU) ўртасидаги шериклик муносабатлари бугунги кунга келиб, йирик халқаро сиёсий ва ҳуқуқий можарога айланди. 2021 йилда икки томон Ўзбекистон бозори учун инновацион деб баҳоланган, нақдсиз иқтисодиётни ривожлантиришга қаратилган муддатли тўлов картасини ишга туширишини эълон қилган эди. Ўша вақтда ушбу лойиҳа фоизсиз, бошланғич тўловларсиз ва ортиқча комиссияларсиз хизмат кўрсатиш ваъдаси билан катта шов-шувга сабаб бўлган, банк маҳаллий инфратузилма ва лицензия майдонини, Solfy эса замонавий технология ва бизнес моделни олиб кириши керак эди. Илк босқичларда лойиҳа муваффақиятли ривожланиб, тизимга 4 мингдан ортиқ йирик дўконлар ва тармоқлар интеграция қилинган бўлса-да, 2024 йилдан кейин Solfy’нинг Ўзбекистондаги фаоллиги кескин пасайиб, ижтимоий тармоқлардаги саҳифалари янгиланмай қолди ва расмий маълумотлар банк сайтларидан ўчирилди. Банк раҳбариятида Алишер Мирсоатов бошчилигидаги таркиб ўзгаришсиз қолган бир шароитда, 2025 йил кузига келиб томонлар ўртасидаги келишмовчиликлар очиқ можаро тусини олди. Ниҳоят, 2026 йил 27 март куни Тошкентда Solfy CA бош директори Ўктам Ҳасановнинг банкка тегишли тахминан 17 миллиард сўм (қарийб 1,5 миллион доллар) маблағни талон-торож қилганлик ва 15 миллиард сўмлик қарздорликка йўл қўйганлик айби билан ҳибсга олингани ҳақидаги хабарлар вазиятни бутунлай портлатди.

Ушбу воқеадан сўнг, Solfy компанияси манфаатларини ҳимоя қилувчи Amsterdam & Partners LLP халқаро юридик фирмаси Ўзбекистон Миллий банкини шартнома шартларини бузиш, инвесторларга босим ўтказиш ва давлат ресурсларидан хусусий тижорий низода фойдаланишда айблаб, президентга расмий мурожаат йўллади ҳамда яқин вақт ичида Лондонда глобал матбуот анжумани ўтказишини эълон қилди. Ўз навбатида, Миллий банк бу айбловларни “асоссиз” деб атаб, қисқа баёнот билан чекланди, бироқ ижтимоий тармоқларда банкнинг CENTIL адвокатлик фирмаси билан “Solfy CA га нисбатан суд жараёни учун ҳуқуқий хизматлар” мақсадида 12 миллиард сўмлик тўғридан-тўғри шартнома тузганига оид ҳужжатлар сизиб чиқди. (uzdiplomat.uz).

Ушбу тижорий низо баҳонасида трансмиллий юридик ташкилотлар ва хорижий кучлар томонидан Ўзбекистон давлати ва унинг стратегик институтларига нисбатан очиқдан-очиқ кучли босим ва шантаж кампанияси олиб бораётгани яққол намоён бўлади. Халқаро миқёсдаги Amsterdam & Partners LLP каби юридик гигантлар маҳаллий раҳбар Ўктам Ҳасановнинг ҳибсга олинишини рўкач қилиб, тўғридан-тўғри давлат раҳбарига мурожаат йўллаши ва Лондонда глобал матбуот анжумани ташкил этиш билан таҳдид қилиши – бу Ўзбекистон Республикасининг суверенитетини мутлақо менсимаслик ва давлат мустақиллиги устидан кулишдир. Бундай халқаро босимлардан кўзланган асосий мақсад – давлат банкини ва ҳукуматни халқаро молиявий майдонда обрўсизлантириш билан қўрқитиб қўйиш, уларнинг репутациясига зарба бериш ва шу йўл орқали ўзларига қулай бўлган молиявий келишувларни мажбурлаб қабул қилдиришдан иборатдир.

Бу ерда қизиқ ва ниҳоятда ачинарли бир жиҳат бор: Solfy томонидан талон-торож қилинганликда гумонланаётган маблағ қарийб 1,5 миллион долларни ташкил этса, Ўзбекистон Миллий банки ушбу можаро доирасида фақатгина адвокат ёллашнинг ўзи учун 1,2 миллион долларга яқин (12 миллиард сўмлик) маблағ ажратмоқда. Даъво қилинаётган маблағ миқдори билан юридик ҳимояга сарфланаётган пулнинг деярли тенглиги тизимнинг иқтисодий жиҳатдан нақадар мантиқсиз ва зарарли қадам ташлаётганини кўрсатади. Устига-устак, бу астрономик маблағлар ҳали адвокатлик фирмасини шунчаки ишга жалб қилиш, яъни ёллашнинг ўзи учунгина тўланаётган бошланғич харажатлар холос. Кейинчалик жараён давомида уларнинг яна қанчадан-қанча катта гонорарлари, қўшимча тўловлари ва ҳоказо харажатлари қўшилиб кетиши ҳеч кимга сир эмас. Халқаро юридик ширкатлар ўзларининг чиқариб қўйган махсус молиявий тизимлари орқали бундай низолардан миллионлаб доллар ишлаб олади ва маҳаллий ҳукуматларни ўз тузоқларига тушуради.

Бироқ бу воқеаликдаги энг ачинарли ва шармандали жиҳат шундаки, Ўзбекистон ҳукумати ва унинг бош стратегик молиявий институти бўлмиш Миллий банк бундай кучли халқаро ҳужумлар ва тизимли босимлар қаршисида жуда нўноқлигини, муносиб ва жиддий геосиёсий ҳамда ҳуқуқий жавоб беришга ярамайдиган даражада заиф эканини бутун дунёга кўрсатиб қўйди. Миллий банкнинг халқаро матбуотдаги кескин ва оғир айбловларга қарши атиги бир марта, у ҳам бўлса, жуда юзаки, мавҳум ва умумий сўзлардан иборат баёнот билан чекланиб қолгани ҳукумат тизимларининг замонавий ахборот ва ҳуқуқий урушларда нақадар ҳимоясиз, ожиз ва тажрибасиз эканидан далолат беради. CENTIL адвокатлик фирмаси билан 12 миллиард сўмлик йирик шартноманинг ҳеч қандай очиқ тендерларсиз, тўғридан-тўғри ва ўта шошилинч суратда тузиб юборилиши – ҳукуматнинг халқаро босимлар ва таҳдидлар олдида кучли саросимага тушиб қолганини ҳамда ўзини ҳимоя қилиш учун давлатнинг, яъни халқнинг катта маблағларини кўр-кўрона совуришдан бошқа чора тополмаётганини яққол кўрсатиб турибди. Бу ҳолат Ўзбекистон тизимларининг халқаро майдонда ўзини мустақил ҳимоя қилишга қурби етмаслигини, уларнинг стратегик фикрлаш қобилияти мавжуд эмаслигини фош этади. Ҳолбуки, халқаро молиявий ва ҳуқуқий тизим Ўзбекистонга асло тенг шерик ва ўз ҳақ-ҳуқуқига эга давлат сифатида қарамайди. Аксинча, улар учун бу юрт Африкадаги қашшоқ ва заиф Чад давлати каби ҳеч қандай обрў-эътиборга эга бўлмаган, учинчи дунё ўлкасидан бошқа нарса эмас. Расмий доираларнинг “Бизнинг Президентимиз у ёққа борди, бу ёққа борди, халқаро майдонда обрўйимиз ошяпти, имижимиз юксаляпти” деб мақтанадиган баландпарвоз гаплари мана шу биргина тижорий низо фонида совун пуфагидек осонгина эриб кетди. Ўзбекистоннинг халқаро майдондаги асл баҳоси ва обрўси аслида бир тийинлик қийматга эга эмаслиги, унинг суверен ҳуқуқлари трансмиллий корпорациялар ва инвесторлар томонидан исталган пайтда оёқости қилиниши мумкинлиги мана шу воқеа билан яна бир бор исботланди.

Бутун дунёдаги халқаро суд тизимлари ва арбитражлар аслида кучсиз давлатлар манфаатини ҳимоя қилиш учун эмас, балки йирик капиталистлар ва трансмиллий инвесторлар бойликларини, уларнинг сиёсий-иқтисодий таъсирини таъминлаш ва заиф ўлкаларни доимий талон-торож қилиш мақсадида ташкил этилган зулмкор институтлардир. Бундай куфр тузумга асосланган судларда Ўзбекистон каби ўз мафкураси ва мустақил сиёсатига эга бўлмаган заиф давлатларнинг ютиб чиқиш имконияти деярли нолга тенг  улар доимо йирик капитал эгалари олдида мағлубиятга маҳкумдирлар. Агар мабодо қандайдир мўъжиза юз бериб, Миллий банк бу судда ғолиб келиб қолган тақдирда ҳам, ҳукумат ОАВ орқали бутун дунёга “Мана, биз халқаро судда ғалаба қозондик, адолат қарор топди” деб жар солиб, ўз мағлубияти ва заифлигини яширишга уринади, бироқ бу вақтинчалик ғалаба ўзбек режимининг чоҳга қулашини тўхтата олмайди.

Энг ачинарлиси, бу бузуқ халқаро капиталистик тузумга ва глобал молиявий оқимларга интеграция бўлишнинг, яъни уларга сотилишнинг ҳали бошланиши, холос. Мана шу биргина ҳолат ҳам халқаро молия тизимига, унинг стандартларига ва ташқи қарз занжирларига тўлиқ боғланишнинг халқ ва давлат учун нақадар ҳалокатли, вайронкор ва шармандали бўлишига энг ёрқин ва жонли мисолдир. Ўзбекистон иқтисодиёти ташқи кучларга қарам бўлиб, ўз мустақиллигини (аслида мустақилликка эришмаган ҳам) бой бериб бўлган. У халқаро молиявий ва ҳуқуқий тизимни бўғзидан олиб, ўз иродасини ўтказа оладиган сиёсий-иқтисодий кучга ва мустақил иқтисодий пойдеворга эга эмас. Қарз олиш ва хориж ислоҳотларини кўр-кўрона кўчириш оқибатида давлат бугун глобал тизимнинг қулига айланиб бормоқда.

Капиталистик дунёнинг бундай тизимли босимлари, шантажлари, халқаро судларнинг зўравонлиги ва иқтисодий қарамликдан қутилишнинг ягона йўли – Ғарбнинг капиталистик тизимига ялтоқланишдан бутунлай воз кечиб, Ислом ақидасига асосланган, ўз мустақил сиёсати, сиёсий иродаси ва мафкурасига эга бўлган ҳақиқий давлатчиликни барпо этишдир. Ислом шариати куфр тузумининг маҳсули бўлган халқаро судларни, уларнинг чиқарган зулмкор ҳукмларини ва халқаро арбитражларга мурожаат қилиш тугул, уларни мутлақо тан ҳам олмайди. Чунки мусулмонларнинг ўз муаммолари ва низоларини ҳал қилиб беришни сўраб, бузуқ капиталистик қонунлар ва тартиб-қоидаларга асосланган судлардан ҳукм сўраши асло муносиб эмас. Аллоҳ таоло айтади:

أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ ۚ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْمًا لِّقَوْمٍ يُوقِنُونَ

– “Жоҳилият ҳукмини истайдиларми?! Ишончи комил бўлган қавм учун Аллоҳдан ҳам гўзалроқ ҳукм қилувчи ким бор?!” (Моида:50)

Исломий бошқарув тизими бўлмиш Халифалик давлати ҳеч қачон ташқи кучлар ёки трансмиллий корпорациялар шантажларига, уларнинг “имижингни ёмонотлиқ қиламан” деган таҳдидларига бўйин эгмайди. Чунки Халифалик давлати ўзининг кучли мабда-мафкураси ва мустақил сиёсатига эга бўлган қудратли давлатдир. Ислом давлати ҳар қандай молиявий, тижорий ёки бошқа низоларни фақат ва фақат шариат буюрган қозилик тизими (судлари) орқали, Аллоҳнинг адолатли ҳукмлари асосида ҳал қилади. Аллоҳ таоло шундай марҳамат қилади:

فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤۡمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيۡنَهُمۡ ثُمَّ لَا يَجِدُواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ حَرَجٗا مِّمَّا قَضَيۡتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسۡلِيمٗا

– “Йўқ, Роббингга қасамки, сени ўз ораларида чиққан келишмовчиликларга ҳакам қилмагунларича, кейин чиқарган ҳукмингга дилларида танглик топмасдан, бутунлай таслим бўлмагунларича, зинҳор мўмин бўла олмаслар!”  (Нисо:65)

Ислом давлати халқаро майдонда шундай сиёсий таъсир кучига эга бўладики, у ўз қарорини исталган трансмиллий гигантга мажбурлаб бажартира олади ва улар олдида тиз чўкишни хаёлига ҳам келтирмайди. Бугунги Ўзбекистон ҳукуматининг халқаро майдондаги бундай шармандали заифлиги ва нўноқлиги – унда исломий мафкуранинг ва ҳақиқий мустақилликнинг йўқлиги оқибатидир. Токи, мусулмонлар ўз қадр-қиммати, иқтисодиёти ва сиёсатини Ислом низоми асосида қайта қуриб, ягона Халифалик давлатини тикламас эканлар, халқаро қонун ва тартиботлар олдида ожизлигича қолаверадилар. Ҳақиқий озодлик ва геосиёсий қудрат фақат капитализм занжирларини узиб, Ислом сояси остида бирлашиш билан келади.

Форуқ

19.05.2026й