Такфир балоси
Такфир балоси
بِسْمِ اللَّـهِ الرَّحْمَـٰنِ الرَّحِيمِ
Мусулмонни гуноҳлари учун куфрда айблаш
3-қисм
Такфир ҳақида сўз юритиларкан, амаллар атрофида пайдо бўлган муаммоларни кўриб чиқамиз. Шундай амаллар борки, инсонда Исломга иймон йўқлигига далолат қилади. Масалан, инсоннинг бутга сиғиниши, хочни бўйнида тақиши, уни илоҳийлаштириши, санамларга ибодат қилишлиги.
Баъзи мусулмонлар бу масалада янада чуқурлашдилар, улар Ислом билан бошқармаётган бошлиқлар, масалан, қиролларга итоат этиш масаласини кўтардилар. Бу масала ортидан уларнинг оғизларидан ҳокимият эгаларига бўйинсуниш ёки бўйинсунмаслик туфайли уларнинг мусулмон деган номга лойиқ бўлмаётгани ҳақидаги айбловлар чиқмоқда. Бугунги кунда баъзи мусулмонлар узоқ асрлик тарихга эга ва афсуски, Уммат учун катта салбий оқибатларга олиб келаётган хатоларга йўл қўймоқдалар. Муаммонинг моҳияти шундаки, инсонларни қилган гуноҳлари туфайли уларга кофир деб ҳукм чиқармоқдалар. Масалан, зинокор – кофир! Ўғри – кофир! Ёлғончи – кофир!
Жумҳур уламоларнинг фикрига кўра, мусулмон гуноҳлари туфайли, улар қандай бўлишидан қатъий назар, токи бу гуноҳлар очиқ шаклда иймонга зид бўлмагунча, куфрда айбланмайди. Аммо, агар жумлалар бу тарзда тузилса: “Агар фалончи мусулмон бўлганда эди, зино қилмаган бўлар эди, ёки ўғрилик қилмаган бўлар эди ва ҳоказо”, — бу албатта, нотўғри.
Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло шундай марҳамат қилади:
وَمَن يَقۡتُلۡ مُؤۡمِنٗا مُّتَعَمِّدٗا فَجَزَآؤُهُ ۥ جَهَنَّمُ خَٰلِدٗا فِيهَا
“Ким бир мўъминни қасддан ўлдирса, унинг жазоси жаҳаннамдир. Унда абадий қолур”. (Нисо: 93)
Бу оят олимлар тарафидан ўз шарҳига эга, уларнинг кўпчилиги мусулмон қотилни кофир деб айбламайдилар. Ундан ташқари, бир мусулмон бошқа бир мусулмонни ўлдирса, у мусулмонлигича қолаверади, бу амал уни иймондан маҳрум қилмаслиги ҳақида қатъий ва ишончли далиллар бор. Бунга мисол тариқасида Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таолонинг ушбу сўзларини келтириш мумкин:
وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا ۖ فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَىٰ فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي
“Агар мўъминлардан икки тоифа урушиб кетсалар, бас, ўрталарини ислоҳ қилинг. Агар улардан бири иккинчисига тажовуз қилса, сиз тажовуз қилганига қарши то у Аллоҳнинг амрига қайтгунича урушинг”. (Ҳужурот: 9)
Бу оятдаги асосий ибора “сиз тажовуз қилганига қарши то у Аллоҳнинг амрига қайтгунича урушинг”.
Биз кўриб чиқаётган оятни Қуръон тафсирчилари икки тарафлама изоҳладилар. Биринчиси, бир мусулмон иккинчи бир мусулмонни ўлдиришлиги ортидан дўзахга киради ва у ерда гўё абадийдек узоқ қолиб кетади. Бундан келиб чиқадики, мусулмонни ўлдириш катта гуноҳлардан бири саналиб, у куфрни англатмайди. Иккинчи тарафи, мусулмон мамлакатларнинг раҳбарлари ислом даъватчиларини таъқиб қилиб уларни ўлдиришларига ишора қилади. Таъқиб ва қотилликнинг сабаби уларнинг иймонларидир. Бу ерда биз кўриб чиқаётган оят қўшимча маъно йўналишини олди. Тафсирчилар буни ажратиб кўрсатдилар: “агар инсонни иймони учун, Исломи учун ўлдирсалар”. Бундай қотил – кофирдир.
Бундай қотилликка кейинги оятнинг кўзлари билан қараш керак бўлади:
وَمَا نَقَمُواْ مِنۡهُمۡ إِلَّآ أَن يُؤۡمِنُواْ بِ ٱللَّهِ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡحَمِيدِ
“Ва (улар) мўъминлардан Азиз, Ҳамид Аллоҳга бўлган иймонидан бошқа “айб” топа олмадилар”. (Буруж: 9)
Ислом даъватчиларининг ўлдирилиш сабаблари уларнинг тутган йўли, “Бизнинг Роббимиз – Аллоҳ!” деган сўзлари эди. Шунинг учун мўъминни мўъминлиги учун ўлдирсалар, албатта бу куфр бўлади.
Шунга қарамай, қотил ҳақидаги оятнинг иккала томонини ҳисобга олган ҳолда, кўпчилик олимлар мусулмонга қилган гуноҳи учун кофирга чиқарилмаслиги хақида бир фикрдалар.
Энди куфрга олиб борувчи амалларга келсак, бу амаллар тўғридан тўғри иймон асосларига зиддир, биз юқорида бутга сиғинишлик мисолида эслатиб ўтдик. Бутга сиғинган инсонни Аллоҳга ишонади деб бўлмайди, “Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ” калимасини ўз ўрни бор. Бутга сиғинишликнинг моҳияти Аллоҳ Таолони инкор қилишлик, Муҳаммад с.а.в.нинг рисолатига ишонмаслик, Аллоҳ Таолонинг Пайғамбарларига ишонмасликдир. Бундай амаллар Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ деган иймонга зиддир.
Аммо фарз ва вожиб амалларни қолдирган инсон ҳақида тўхталсак, уни куфрда айблаш жоиз эмас. Ҳа, албатта, бу ҳақда бир гуруҳ олимларнинг фикрлари бор, улардан энг машҳури имом Аҳмад ибн Ҳанбалнинг фикри бўлиб, у намоз ҳақидадир. У намозни ташлаган кишини куфрда дейди, аммо бу масалани кўриб чиқишда бошқача ёндашди, намозни ташлашлик куфрга олиб борадиган гуноҳ демади, аксинча, бу ерда ҳадиснинг маъносини асос қилиб келтирди: “Мусулмон билан кофирнинг ўртасидаги фарқ намоздир”.
Кунларнинг бирида Имом Аҳмад билан Имом Шофеъий баҳслашиб қолишди. Имом Аҳмад намоз қилмаган киши кофирдир дер экан, имом Шофеъий буни тескарисини сўзларди. Шунда Имом Шофеъий Имом Аҳмадга савол берди:
- Эй, Аҳмад, сен намозни тарк қилган одамни кофир деб ҳисоблайсанми?
- Ҳа.
- Агар у кофирга айланса, қандай қилиб у яна мусулмон бўла олади?
- У шаҳодат келтириши керак бўлади (Ла илаҳа иллаллоҳ, Муҳаммад расулаллоҳ)
- Одам шаҳодат келтирар экан, уни бундан воз кечишга нима мажбур қилди?
- У намоз қилишни давом эттирди, шунинг учун мусулмон ҳисобланади.
- Кофирнинг намози қабул бўлмайди, фақатгина намозни қилишлиги билан у мусулмон бўла оладими?
Баҳс шу билан якунланди.
Аҳмад ал-Қасос
