Тўй маросимларини фақат Исломни татбиқ қилиш билангина тартибга солиш мумкин

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

Жамиятимизни орқага тортаётган, халқимизга катта қийинчилик ва машаққатлар туғдираётган муаммолардан бири бу – тўй маросимидир. Неча йиллардан бери бу масала жамиятда баҳс-мунозараларга сабаб бўлиб келяпти. Чунки юртимизда тўй маросимларини ихчам ва тартибли ўтказиш бўйича ҳалигача тўғри ечим йўқ.

Яқинда “Юксалиш” ҳаракати бир сўровнома ўтказди. Унга кўра, Ўзбекистонда тўй қилувчи одамларнинг 25 фоизидан кўпроғи тадбир учун қарз олади. Респондентларнинг 41,1 фоизи “элга тўй беришим керак” деган мажбурият сабаб тўйга катта ҳаражат қилишини айтган. Сўровномада жами 1247 киши иштирок этган. Аксарият респондентлар тўй харажатларини шахсий жамғармалари ҳисобидан эмас, бошқа манбалар орқали қоплаганликларини билдирган. Асосий молиявий манбалар қуйидагилар бўлган:

• “Ўзим ва яқинларим ёрдамида” – бу жавобни 55,17 фоиз респондент танлаган;
• “Қарз олганман/оламан” – деган жавобни 25,1 фоиз респондент берган;
• “Даромадим етарли” – деб ҳисоблаганлар 14,11 фоиз;
• Жавоб бермаганлар – 5,62 фоиз.

Кўриниб турганидек, одамларнинг кўпчилиги тўй қилиш учун қарзга киришади.

“Тўйга катта харажат қилишга нима сабаб бўлади?” деган саволга жавоб сифатида респондентлар кўпинча шахсий истаклардан кўра ташқи омилларни кўрсатган.

“Жамият босими/элга тўй беришим керак деган мажбурият” – 46,11 фоиз респондент айнан шу жавобни танлаган. Бу энг етакчи сабаб бўлиб, тўй жамият назарида баҳоланадиган оммавий тадбир сифатида қаралиши маданиятда чуқур илдиз отганини кўрсатади.

“Ёшларнинг орзу-ҳаваси” – 31,36 фоиз респондентлар бу вариантни танлаган.

“Ота-онанинг орзу-ҳаваси” – 29,03 фоиз.

Жамиятимизда ҳар турли ғайриисломий урф-одатлар мавжудлиги кўриниб турган ҳақиқатдир. Бунинг бош сабаби, албатта, халқимизнинг Ислом аҳкомларидан узоқлашиб борганлари, шунингдек, йиллар давомида уларнинг онгига ёт ва ғайриисломий фикрларнинг қасддан сингдириб келинганидир. Ҳозирда эса устимизда татбиқ этилаётган капиталистик демократия тузуми ҳам бунга “дард устига чипқон” сифатида қўшимча бўляпти. Юқоридаги сўровнома натижаларидан кўриниб турибдики, жамиятда ғайриисломий муҳит мавжудлиги ортидан тўй маросимлари ҳам улкан харажат ва қийинчилик туғдирадиган бир балога айланиб улгурган. “Юксалиш” ҳаракати масаланинг асосан молиявий жиҳатига эътибор қаратган бўлса-да, аслида бемаъни урф-одатларнинг зарари кўлами бундан-да каттароқдир. Масалан, тўй қилишнинг ҳар томонлама қийинлашиб кетгани, бошқача айтганда, ҳалол никоҳнинг қимматлашиши табиий равишда жамиятда зино ва турли бузуқликнинг кенг ёйилишига олиб келади. Ёшлар балоғатга етиб, никоҳга тайёр бўлгач, тўй қилишнинг қийинлигидан азият чеккани оқибатида аксар ҳолатда зинога қўл уради. Натижада, жамиятда фаҳш ва бузуқлик авж олади. Бунга ҳукумат тарафидан ёшларни мана шундай бузуқликка туртадиган яроқсиз тузумнинг татбиқ қилиниши жамиятда Исломдан узоқ бўлган муҳитнинг ҳукмронлик қилиб бораётгани асосий сабаб бўлиб хизмат қилмоқда. Бундай муҳитда амаллар учун кўпинча “одамлар нима дейди” деган ўлчов асос бўлади. Тўй маросимлари ҳам бундан мустасно эмас. Боз устига, ҳукуматдагилар, санъаткорлар, машҳур шахслар тўйларни дабдаба билан ўтказаётгани ҳам дард устига чипқон бўляпти. Уларнинг оммага бойликларини кўз-кўз қилиш ва сохта обрў учун миллиардлаб пулларни кўкка совуришаётгани одамларга таъсир қилмасинми?! Албатта, бу одамларни кимўзарга тўй қилишга ундаши турган гап.

Сўровнома натижалари яна бир муҳим фактни ўртага чиқарди. “Тўй қандай бўлиши керак?” деган саволга респондентларнинг аксарияти – 39,62 фоизи – “Камтарона” ёки “Ўртача, яқинлар даврасида” каби вариантларни танлаган. “Дабдабали, ҳашаматли” вариантини эса атиги 6,66 фоиз респондент афзал кўрган. Шунингдек, кўплаб респондентлар дабдабали тўйлар – бу “кераксиз стресс ва қарзларга сабаб” деган фикрни маъқуллаган ва кўп маблағ сарфлаганларидан афсусланишларини билдирганлар – респондентларнинг 44,51 фоизини ташкил этади.

Демакки, одамлар нафақат тўй билан боғлиқ қийинчилик ва машаққатлардан, балки умуман ҳар қандай бемаъни урф-одатлардан чарчаган. Чунки тўй ва унга тайёргарликни ўз ичига олган харажатларни (бунинг ичига уйни таъмирлаш, сеп йиғиш, маиший техника, мебел олиш ва ҳоказолар) қоплаш учун қанчадан-қанча одамлар чет элга ишлаш учун кетиши ҳеч кимга сир эмас. Биргина тўй ўтказиш учун неча йиллаб қора ишларда ишлаш кераклигини кўпчилик ўз танасида ҳис қилиб кўрган… Шунинг учун ҳам бундай беъмани урфларнинг жамиятимизга зарари кўлами кўпчилик ўйлаганидан ҳам анча кўп эканлигини айтиб ўтдик.

Энди бунинг ечимига келадиган бўлсак, сўровномадан “Сизнингча, яшаб турган ҳудудингизда тўй харажатларига муносабатни қандай ўзгартириш мумкин?” деган савол ҳам ўрин олган. Бунга жавобан респондентлар меҳмонлар сони ва маросим кўламини қисқартириш, тўйдан олдинги ва кейинги айрим маросимларни камайтириш, маъмурий чоралар жорий этиш, аҳоли ўртасида тарғибот ва маърифий ишларни кучайтириш, молиявий саводхонликни ошириш каби чораларни айтишган. “Юксалиш” ҳаракати ҳам моҳиятан шунга ўхшаш чоралар кўришни тавсия қилган.

Бироқ бу ечимлар айтарли натижа бермайди. Чунки бу ўринда муаммо – нотўғри тузум татбиқи натижасида шаклланган бузуқ муҳитдадир. Мана шу муҳит ўнгланмас экан, қандайдир ечимлар орқали муаммони бартараф этиш амримаҳол ишдир. Кўриб турганимиздек, мусулмон халқимиз ва жамиятимиз тўй маросимларини тўғри тартибга солинишига тайёр ҳолатда турибди. Фақат тўғри ечим берилса кифоя қилади. Ягона тўғри ечим шуки, нафақат тўй ўтказиш, балки барча урф-одатларни гўзал тартиботга солиб берадиган Ислом тузумини татбиқ қилишдир. Ислом қонунлари жамиятимизда ҳукмрон бўлар экан, муҳит ҳам Исломийлашади ва ўз-ўзидан Исломга тўғри келмайдиган ҳар қандай урф-одатларга барҳам берилади. Бироқ мусулмон халқимиз Ислом тузуми татбиқ бўлишини кутиб ўтирмай, тўйларни Исломга мослаштириб, унинг ҳукмлари асосида ўтказишга ҳаракат қилиши ҳам мақсадга мувофиқдир. Токи, жамиятимизда “одамлар нима дейди” деган ўлчов эмас, балки “Ислом шариати нима дейди” деган ўлчов ҳукмрон бўлишига эришишлари, бир сўз билан айтганда, Исломий муҳитни ҳукмрон қилиш учун ҳаракат қилишлари вожибдир!   

Ҳизб ут-Таҳрир Ўзбекистон Матбуот бўлими аъзоси Форуқ

23.07.2025й