ТУРКИЯ — СИЁСИЙ ТЎФОН ОСТОНАСИДА!

Сўнгги вақтларда Туркия мисли кўрилмаган сиёсий беқарорлик гирдобида қолди. Мамлакатнинг энг йирик мухолифат кучларига нисбатан бошланган суд таъқиблари молия бозорларида ҳам кучли тебранишларни келтириб чиқарди. Сиёсий кураш майдони парламент минбарлари ва сайлов участкаларидан совуқ суд залларига кўчди. Кузатувчилар бу ҳолатни Туркия ички сиёсий рақобат тарихидаги стратегик бурилиш нуқтаси сифатида баҳоламоқдалар.

Қизиғи шундаки, мазкур сиёсий зиддиятлар ҳукуматнинг хорижий инвесторларни жалб қилиш ва иқтисодий барқарорликни таъминлаш ҳаракатлари билан бир вақтга тўғри келди. Бўлажак сайловлар олдидан кескинлик кучайиб бораётган бир пайтда, суд ҳокимияти ва сиёсий доиралар ўртасидаги нозик чегаранинг бузилиши мамлакатнинг эртанги истиқболи борасида жиддий саволларни пайдо қилмоқда.

Бугунги жараёнлар Туркиянинг сўнгги йиллардаги энг хавфли сиёсий инқирози сифатида тавсифланмоқда. Гап нафақат мухолифат вакиллари бўлган айрим шаҳар ҳокимларининг ҳибсга олиниши, балки мамлакатнинг бош мухолиф кучи — Жумҳурият Халқ Партиясининг (ЖХП) стратегик асосларига берилган зарба ҳақида бормоқда. Сиёсий босимлар партиянинг энг юқори раҳбарияти — унинг «сиёсий юраги»гача етиб борди.

Анқара суди томонидан қабул қилинган шов-шувли қарор бу фикрни тасдиқлайди. «Ал-Арабий ал-Жадид» нашрининг 2026 йил 22 майдаги хабарига кўра, ЖХПнинг 2023 йилги қурултойи натижалари ҳақиқий эмас деб топилди. Оқибатда, Ўзгур Ўзалнинг раислик мақоми бекор қилиниб, партиянинг собиқ лидери Камол Қиличдорўғли бошчилигидаги эски раҳбарият вақтинчалик бошқарувга қайтарилди.

Расмий доиралар ушбу жараённи партия ички сайловларидаги коррупция ва ҳуқуқбузарликлар билан изоҳласа-да, мухолифат буни «сиёсий қатағон» сифатида баҳоламоқда. Мухолиф кучларнинг фикрича, 2024 йилги маҳаллий сайловлардаги мағлубиятдан сўнг ҳукумат суд тизимидан ўз рақибларини заифлаштириш қуроли сифатида фойдаланмоқда. Айниқса, сиёсий майдонда юлдузи порлаган Экрем Имамўғлининг ҳибсга олиниши бу тахминларни янада мустаҳкамлайди.

Туркия мухолифати учун бу шунчаки ҳуқуқий тартиб-таомил эмас, балки сиёсий геометрияни қайта чизишга бўлган уринишдир. Суд қарорлари орқали партия раҳбариятининг легитимлигига путур етказиш ва ички низоларни авж олдириш кўзлангани айтилмоқда. Бу стратегиянинг бош мақсади эса бўлажак умумхалқ сайловлари олдидан энг хавфли рақибни парчалаб ташлаш ва унинг сиёсий иродасини синдиришдан иборатдир.

Расмий Анқара ва суд ҳокимияти эса бу жараёнларда ҳеч қандай сиёсий мотив йўқлигини, суд мутлақо мустақил эканини иддао қилмоқда. Расмий баёнотларга кўра, қўзғатилган жиноят ишлари маҳаллий бошқарув органлари ва партия ичидаги коррупция, молиявий фирибгарлик ҳамда маъмурий қонунбузарликлар билан боғлиқ. Ҳукумат «қонун олдида ҳамма баробар» деган тамойилни илгари суриб, ҳеч бир сиёсий куч, ҳатто у бош мухолифат бўлса ҳам, дахлсизлик ҳуқуқига эга эмаслигини қатъий таъкидламоқда.

Бироқ мазкур «сиёсий папкалар»нинг айнан мухолифат мавқеи юксалаётган бир паллада очилиши кўп нарсадан далолат беради. Туркия сиёсий реаллигида суд тизими сиёсатдан бутунлай мустақил ёки унга тўлиқ тобе бўлмаган ҳолда, ўзига хос «кулранг ҳудуд»да фаолият юритади. Ҳатто сиёсий мақсад асосий омил бўлмаган тақдирда ҳам, жараённинг натижаси кундай равшан: бу мухолифатни заифлаштириш, унинг лидерларини обрўсизлантириш ва партия ичида парокандалик муҳитини яратишга хизмат қилади.

Юз бераётган бу сиёсий силкинишлар Туркия учун қатор салбий оқибатларни келтириб чиқариши муқаррар:

Биринчидан, мамлакат ичида сиёсий қутблашиш жараёни янада кескинлашади. Ҳукумат ва мухолифат лагерлари ўртасидаги ишончсизлик жарлиги кенгайиб, жамиятнинг катта қисмида суд тизимига нисбатан шубҳа-гумонлар ортади. Бу эса яқин истиқболда оммавий норозиликларга ва ижтимоий беқарорликка замин яратиши мумкин.

Иккинчидан, бош мухолифат партияси бўлмиш ЖХП ичида парчаланиш хавфи юзага келади. Эски ва янги раҳбарият ўртасидаги ҳокимият учун кураш партиянинг бўлажак сайловлардаги имкониятларини минималлаштиради ва унинг ташкилий тузилмасини заифлаштиради.

Учинчидан, сиёсий инқироз иқтисодий кўрсаткичларда ҳам ўз аксини топмоқда. Жумладан, Истанбул фонд биржаси индекси 6 фоизга қулади, банк сектори акциялари кескин босим остида қолди. Ҳукумат Туркия лирасининг қадрсизланишини тўхтатишга уринаётган бир пайтда, Иқтисодиёт вазири Лондонда хорижий инвесторларни тинчлантириш учун жон-жаҳди билан ҳаракат қилмоқда. Расмий Анқара инвесторларни Марказий банкнинг пул-кредит сиёсати ўзгармаслиги ва сиёсий тебранишларга қарамай, молиявий тизим барқарор қолишига ишонтиришга уринмоқда. Бироқ юқори инфляция ва лиранинг қадрсизланишидан толиққан бозорлар бундай ваъдаларни катта шубҳа билан қабул қилмоқда.

Суд ва сиёсат ўртасидаги зиддият очиқлигича қолмоқда. Бугун Туркияда суд ҳокимиятининг сиёсий ўйинлардан нечоғли мустақил экани борасидаги баҳслар энг нозик нуқтага етди. Айниқса, адлия тизимидаги кескин чоралар сайлов жараёнлари билан бир вақтга тўғри келаётгани қонун ва сиёсат ўртасидаги нозик чегарани бутунлай хиралаштириб юборди. Эндиликда ҳуқуқий қарорлар ортида сиёсий манфаатлар сояси яққол кўзга ташланмоқда.

Мамлакат ҳокимият лагери ва мухолифат ўртасидаги кескин қутблашиш даврини бошдан кечирмоқда. Кузатилаётган воқеалар шунчаки ҳуқуқий тартиб-таомил эмас, балки сиёсий саҳнани қайта лойиҳалаш ёки бўлажак сайловлар олдидан кучлар мувозанатини ҳокимият фойдасига ҳал қилишга қаратилган янги стратегик босқичдир.

Аслида, мусулмонлар ўлкаси бўлган Туркиядаги бу манзара — капиталистик тизимнинг аччиқ мевасидир. Инсон томонидан ўйлаб топилган қонунлар атрофидаги бундай бўлинишлар ва ҳокимият тахти учун кечаётган аёвсиз курашлар тизимнинг нақадар чириганини кўрсатади. Ваҳоланки, Исломда уммат ишларини бошқариш — ҳокимият талашиш воситаси эмас, балки улкан масъулият ва омонатдир. Исломда мансаб шарафланиш учун эмас, балки Аллоҳ ва халқ олдида хизмат қилиш учун берилади.

Афсуски, биз мусулмонлар қўлимизда мукаммал илоҳий шариатдек дастур бўлатуриб, ўзимизга фақат заифлик ва хорлик келтирадиган Ғарб қонунларига маҳкам ёпишиб олдик.

Эй Туркия аҳли! Исломий ҳаётни қайта бошлаш йўлидаги барча тўсиқларни парчалаб ташланг ва ўз аслингизга — Халифалик низомига қайтинг! Зеро, бизнинг ҳақиқий азизлигимиз ҳам, икки дунёдаги нажотимиз ҳам фақат шундадир.

Туркиянинг қаҳрамон эрлари бугунги чириган капиталистик тизим ва сиёсий ўйинлар столини ағдариб ташлашга, вазиятни Аллоҳ ва Унинг Расули ﷺ рози бўладиган буюк Халифалик даври сари буриб юборишга тўла қодирдирлар. Бу йўлдаги ягона нажот ва куч манбаи — Яратганнинг Ўзига ишониш ва Унинг олий ҳукмларига қайтишдир. Зеро, Аллоҳ Таоло Ўзининг содиқ бандаларига шундай ваъда беради:

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ﴾

«Эй иймон келтирганлар! Агар сиз Аллоҳнинг динини азиз қилиш ва Унинг шариатини ҳаётга қайтариш йўлида хизмат қилсангиз, У ҳам сизга кутилмаган томондан зафар ва нусрат беражак ҳамда оғир синовли кунларда қадамларингизни собит ва мустаҳкам қилажак». (Муҳаммад: 7)

Устоз Набил Абдулкарим

Роя газетасининг 2026 йил 10 июн, чоршанба кунги 603-сонидан