بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Ислом низоми тўғрисида тушунча

Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

Исломни низом сифатида билмаслик ёки қабул қилмаслик албатта Исломни тушунмаслик ёки Исломга душманлик кайфияти асосида вужудга келади. Исломнинг тузум сифатидаги тасаввури инсон онгида шакллантирилиши учун қуйидагиларга эътибор қаратиш зарур.

Ислом – инсоннинг ўз Яратувчиси билан, ўзи ва бошқа инсонлар билан қиладиган алоқаларини тартибга солиш учун Аллоҳ Таъоло саййидимиз Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи ва салламга нозил қилган диндир.

Инсоннинг ўз Яратувчиси билан бўладиган алоқаси ақидалар ва ибодатларни, унинг ўзига бўлган алоқаси ахлоқ, емак-ичмак ва либосларни, бошқа инсонлар билан бўладиган алоқаси эса муомала ва жазо чораларини ўз ичига олади. Ислом ҳаётнинг барча ишлари учун мўлжалланган мабдадир.

Ислом илоҳиётшунослик (илоҳ ҳақидаги таълимотлар) дини эмас. У инсонлар ҳаётини тартибга солиш учун туширилган диндир. Фақатгина ибодат масалаларигагина тааллуқли бўлиб, инсоннинг ўзи ва бошқалар билан бўладиган алоқаларини бир четга суриб қўядиган дин эмас. Яъни бу дин оилавий ҳаётда ҳам, жамият ҳаётида ҳам фаол ўринга эга бўлган, барча жиҳатларни қамраб олган ҳолда ечим бера оладиган диндир. Унинг коҳинликка ҳеч қандай алоқаси йўқ. У ҳар қандай диний автократия (дин номидан зўравонлик)га чек қўяди. Исломда дин кишилари жамоаси ва дунё кишилари жамоаси деб номланадиган гуруҳлар йўқ. Балки Исломга эътиқод қиладиган барча инсонлар мусулмонлар деб номланади, уларнинг барчаси дин олдида баробардирлар. Шунинг учун ҳам унда руҳонийлар ва илмоний кишилар бўлмайди. Яъни бугунги кундаги каби фақат дин ишлари билан машғул бўладиган кишилар ва фақат дунё амаллари билан машғул бўладиган кишилар сифатида инсонлар ажратилмайди. Диний ва дунёвий дея амалларни ажратиш ва уларга шахсларни хослаш Исломга мувофиқ эмас.

Исломдаги руҳий жиҳат эса, жонли ва жонсиз нарсалар Яратувчининг яратган махлуқлари эканлиги ҳамда Унинг амри билан бошқариб турилишидадир. Чунки борлиқ, инсон ва ҳаётга, уларнинг атрофидаги ва уларга тааллуқли бўлган нарсаларга чуқур назар солиб, бундан хулосалар чиқариш инсонга бу нарсаларнинг барчасида сезилиб турадиган, мушоҳада қилиш мумкин бўлган нуқсон, ожизлик ва муҳтожликни яққол кўрсатиб беради. Бу эса, ушбу нарсалар Яратувчининг махлуқлари бўлиб, Унинг амри билан бошқариб турилганига, инсон эса ҳаётда умр кечириб борар экан, унга ғаризалари ва узвий эҳтиёжларини тартибга солиб турадиган низом зарур эканлигига қатъий далолат қилади.

Бу низом инсон тарафидан ҳосил бўлмайди. Чунки у ожиз ва ҳамма нарсани била олмайди. Унинг тартиб ҳақидаги тушунчалари тафовут, ихтилоф ва зиддиятларга гирифтор бўлиб туради. Бундай тушунчадан инсонни бахтсизликка олиб борувчи зиддиятли низом вужудга келади. Шунинг учун ҳам бу низом сўзсиз Аллоҳ Таъоло тарафидангина олиниши лозим. Шунинг учун ҳам инсон барча амалларини Аллоҳ тарафидан юборилган низом билан юргизмоғи лозим. Бироқ бу низом билан иш юргизиш ундан келадиган фойдага асосланадиган бўлса, унинг Аллоҳ Таъоло тарафидан белгиланган низом эканлигига асосланмаса, у ҳолда бу низомда руҳий жиҳат бўлмайди.

Шунга биноан, барча амалларда руҳ мавжуд бўлиши учун инсон ўзининг Аллоҳга боғлиқлигини идрок қилиши асосида ҳаётдаги барча амалларини Аллоҳнинг буйруқ ва тақиқлари ёрдамида тартибга солмоғи лозим. Яъни, аввало, инсон ўзининг Аллоҳга алоқадорлигини идрок этмоғи лозим. Сўнг Аллоҳга алоқадорлиги ҳақидаги идрокига биноан барча амалларини Аллоҳнинг амр ва наҳийлари ёрдамида юргизади. Ана шундагина амалларни қилаётганида руҳ вужудга келади. Чунки руҳ инсон ўзининг Аллоҳга алоқадорлигини идрок этмоғидир.

Руҳнинг модда билан қоришуви эса, амални бажараётган чоғда Аллоҳга боғлиқлик ҳақидаги идрокнинг мавжуд бўлишидир. Демак, амал моддадир. Амални бажармоқчи бўлган пайтда Аллоҳга боғлиқликни идрок қилиб туриш руҳдир. Шунга кўра, ўша алоқани идрок қилишга биноан амални Аллоҳнинг буйруқ ва тақиқлари ёрдамида юргизиш модданинг руҳ билан қоришувидир. Бундан келиб чиқадики, мусулмон бўлмаган шахс амалларини Қуръон ва суннатдан ишлаб чиқилган шариат аҳкомлари ёрдамида юргизса ҳам, амалларини руҳ билан идора этган бўлмайди. У шахсда модданинг руҳ билан қоришуви ҳосил бўлмайди. Чунки у Исломга имон келтирган эмас ва Аллоҳга боғлиқликни идрок этган эмас. Балки унга ёқиб қолгани учун шариат аҳкомларини низом сифатида қабул қилди-да, унинг ёрдамида амалларини тартибга солди.

Мусулмон эса бунинг аксидир. Унинг ўз амалларини Аллоҳнинг буйруқ ва тақиқларига мувофиқ равишда амалга ошириши ўзининг Аллоҳга боғлиқлигини идрок қилиши асосига қурилган. Амалларини Аллоҳнинг буйруқ ва тақиқлари ёрдамида юргизишдан кўзланган ғояси фақат низомдан фойдаланиш эмас, балки Аллоҳнинг розилигига эришмоқдир. Шунга биноан, нарсаларда руҳий жиҳатнинг мавжуд бўлиши ва амалларни бажараётганда руҳнинг мавжуд бўлиши зарурдир.

Бундан ташқари, барчага доимо аён бўлиши лозимки, руҳий жиҳат нарсалар уларни яратган Яратувчининг махлуқи эканлигини англатади. Яъни руҳий жиҳат яратилмишнинг Яратувчига бўлган алоқасидир. Руҳ эса, мана шу алоқани идрок қилиш демакдир, яъни инсон ўзининг Аллоҳ Таъолога алоқадорлигини идрок этмоғидир. Руҳий жиҳат ва руҳ мана шундан иборат. Энг тўғри тушунча мана шудир. Бундан бошқаси шубҳасиз нотўғри тушунчадир. Борлиқ, ҳаёт ва инсонга теран ва ёрқин, ибратли назар солиш энг тўғри натижаларга ва ушбу энг тўғри тушунчага олиб келади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

16.04.2018й.