بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Исломда муаммоларни ечиш йўли

Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

Ислом ақида ва тузум (низомлар) дан иборат. Ақида – Аллоҳга, Унинг фаришталари, китоблари, росулларига, охират кунига ҳамда қазо ва қадарнинг яхшию ёмони Аллоҳ Таолодан эканлигига иймон ва ишонч билдирмоқдир. Ислом Аллоҳга, Муҳаммад соллаллоҳу алайҳи васалламнинг пайғамбарлигига ва Қуръони Каримга иймон келтирмоқ каби ақл идрок қила оладиган ишларда ақидани ақл асосига бино қилди. Муғайяботлар (инсоннинг сезгисига тушмайдиган ғоиб нарсалар) да, яъни қиёмат куни, фаришталар, жаннат ва жаҳаннам каби ақл идрок қилиши мумкин бўлмаган ишларда эса ақидани шундай асосга қурдики, уларнинг манбаси ақл билан исбот қилинган бўлсин. Ақл билан собит бўлган манба эса Қуръони Карим ва ҳадиси мутавотирдир. Ислом ақлни манотут-таклиф (яъни шариат олдида мукаллаф ва масъул бўлишнинг асосий шарти) қилиб қўйди.

Тузум эса инсоннинг ишларини тартиб-интизомга солиб турувчи шариат аҳкомларидан иборатдир. Ислом низоми бу ишларнинг барчасини ўз ичига олса-да, бироқ уларни умумий шаклда, умумий маънолар билан ўз ичига олди, тафсилотларни эса татбиқ ишлари ижро этилаётганда умумий маънолардан ишлаб чиқиладиган қилиб қолдирди. Қуръони Карим ва ҳадиси шариф кенг йўналишларни ўз ичига олди, яъни инсоннинг – инсон сифатида – барча ҳаётий ишларининг ечимлари учун умумий маъноларни ўз ичига олиб келди. Асрлар давомида, маконлар ўзгаришига қараб, содир бўладиган муаммоларнинг жузъий аҳкомларини ўша умумий маънолардан ишлаб чиқишни мужтаҳидларга қолдирди.

Муаммоларни муолажа қилишда Исломнинг ягона йўли бор. Ислом мужтаҳид олдига шундай вазифа қўяди. У рўй берган муаммони теран тушуниб олгунча уни атрофлича ўрганади. Сўнгра бу муаммога боғлиқ бўлган шариат нусусларини ўрганади ва ниҳоят, бу шаръий нусуслардан ўша муаммонинг ечимини ишлаб чиқади. Яъни бу масаланинг шаръий ҳукмини шаръий далиллардан ишлаб чиқади. Мужтаҳид бундан бошқа йўл тутиши асло мумкин эмас. Мужтаҳид муаммони ўрганиб чиқар экан, уни инсонга тегишли муаммо сифатидагина ўрганмоғи лозим, бошқа бирор нуқтаи назардан эмас. Уни иқтисодий, ижтимоий ва ҳокимиятга тааллуқли муаммо ва ҳоказолар сифатида эмас, балки – бу ҳақдаги Аллоҳнинг ҳукмини билиш учун – шаръий ҳукмга муҳтож бўлган масала сифатидагина ўрганади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

17.05.2018й.