بسم الله الرحمن الرحيم

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Мусулмон олиши жоиз бўлган ва жоиз бўлмаган маданий шакллар

Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

Ҳазорат-дунёқараш тўғрисидаги мулоҳазаларимизни аввалги мавзуимизда бошлаган эдик. Шу ўринда аввалги мавзуимизда айтиб ўтилган баъзи  фикрларга қайта эътибор қаратиш ва қўшимча изоҳлаб ўтишни лозим топдик. Ҳазорат, яъни дунёқарашнинг маданиятдан фарқи борасида чуқурроқ тафаккур қилиш керак. Сабаби, бугунги кунда бу икки тушунчани ҳар жиҳатдан тўлиқ бир-бири билан узвий боғлиқ деган тасаввур мавжуд. Шунинг учун маданий шакллар борасида кенгроқ маълумот бериб ўтилади.

Дунёқараш ва маданият ўртасидаги бундай фарқ доимо мулоҳаза қилинмоғи лозим. Шунингдек, дунёқарашдан келиб чиқадиган маданий шакллар билан илм-фан ва саноатдан келиб чиқадиган маданий шакллар ўртасидаги фарқ ҳам мулоҳаза қилинмоғи лозим. Бу эса муайян маданиятни олишда унинг шакллари ҳамда бу шакллар билан унинг дунёқараши ўртасидаги фарқни ажрата олиш учун зарурдир. Масалан, илм-фан ва саноатдан келиб чиққан ғарб маданиятини олишдан ман қиладиган ҳеч қандай моне йўқ. Аммо ғарб дунёқарашидан келиб чиқадиган ғарб маданиятини ҳеч қандай ҳолатда олиш жоиз эмас. Чунки қурилган асосида ҳам, бу дунё ҳаётини тасвирлашда ҳам, инсоннинг бахт-саодатини тушунтиришда ҳам Ислом дунёқарашига зид бўлгани учун, ғарб дунёқарашини олиш жоиз эмас.

Мисол учун кийим-кечак борасида баъзи ўринларда, жумладан айниқса аёлларнинг кийинишида ғарб (куфрий) ҳазоратидан Ислом ҳазорати тубдан фарқ қилади. Бу тўғрисида Исломдаги ижтимоий масалалар ёритиб борилаётган туркумда айтиб ўтилган. Ҳазоратга алоқадор хос маданий шакл билан илм-фанга тааллуқли бўлган умумий маданиятга алоқадор шакллар ўртасидаги фарқни мусулмон инсон идрок этиб олиши шарт. Мусулмон инсоннинг ғарб ҳазоратига хос бўлган маданий шакллардан фойдаланиши унинг дунёқараши кенглигини ёки замонавий инсонлигини англатмайди. Аксинча, хос маданиятга эътиборсиз қараши ва Исломга зид бўлган маданий шакллардан фойдаланиши бу мусулмоннинг ўз ҳазоратини билмаслигини, уйғонмаганлигини ёки очиқ айтадиган бўлсак, тубан фикр соҳиби эканлигини намоён қилади. Бу ҳолатга тескари бўлган, яъни умуммаданий шаклга алоқадор бўлган жиҳатларда Исломий ҳазоратга зид дея чекловлар қўйилиши ҳам тубан фикрнинг аломатидир.

Шунинг учун яшаш тарзимизга кириб келган хос маданий шакллар ва умуммаданий шаклларни бир-биридан ажратиб олишда бепарволик қилмаслигимиз керак.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

06.02.2018й