بسم الله الرحمن الرحيم 

Уйғониш тўғрисида туркумидан: Мусулмонлар Исломни татбиқ қилганми?

Инсонларга айнан уйғониш нима эканлигини танитишдан кўзлаган мақсадимиз, улар уйғонишни таниш натижасида уйғониш сари ҳаракат қилсинлар, ин ша Аллоҳ!

Дунё ҳаётида мавжуд бўлган мабдаларни кўп жиҳатдан ўрганиб чиқдик ва бу жиҳатлар бўйича бир-бирига нисбатлаб ҳам кўрдик. Албатта, бу ўрганиш ва нисбатлашларимиздан бизга маълум бўлдики, Ислом ижобий, яъни инсонлар қабул қилиши учун яроқли бўлган ва яроқли бўлибгина қолмай, ҳар бир соҳада тўғрилиги яққол кўриниб турадиган мабдадир. Бу натижадан сўнг ўрганишимиз зарур бўлган яна бир масала бор. Мусулмонлар Исломни татбиқ қилганми? Ёки улар Ислом ақидасини қабул қилган-у, лекин бошқа тузум ва қонунларни татбиқ қилармиди? Биз мусулмонлар бу саволларга жавоб бера олишимиз шарт.

Бунинг жавоби шуки, мусулмонлар барча асрлар давомида – Росул С.А.В. Мадинага етиб келган кундан бошлаб то 1336 ҳижрий (1918 милодий) йилда мустамлакачилар қўли билан энг сўнгги Ислом давлати қулатилгунга қадар – фақат Исломни татбиқ қилишган. Бу татбиқ шундай кенг қулоч ёйган бўлиб, ҳатто муваффақиятнинг энг юқори чўққиларига кўтарилган эди.

Мусулмонлар Исломни амалда татбиқ қилганликларини билиш қийин эмас. Тузумни давлат татбиқ қилади. Давлатда татбиқ ишларига алоқадор бўлган шахслар иккитадир.

Биринчиси – инсонлар ўртасидаги хусумат-келишмовчиликларни ажрим қиладиган қози.

Иккинчиси – инсонлар устидан ҳукм юритадиган ҳоким.

Қозилар Исломни татбиқ қилганига келсак, тавотур йўли, яъни ҳужжат ва далиллар билан нақл қилиниши бўйича маълумки, улар инсонлар орасидаги келишмовчиликларни – Росул С.А.В. яшаган даврдан ҳатто Истамбулдаги Халифалик давлати ниҳоясигача ўтган давр ичида – ҳаётнинг барча ишларида, хоҳ мусулмонларнинг ўзаро ишларида бўлсин, хоҳ мусулмонларнинг мусулмон бўлмаганлар билан бўлган алоқаларида бўлсин, барча ишларда фақат шариат қонунлари асосида ажрим қилар эдилар. Ҳуқуқ, жазо чоралари, шахсий ҳолатлар ва ҳоказоларга тегишли бўлган келишмовчиликларни ажрим қиладиган маҳкама бўлинмас, бир бутун маҳкама бўлиб, ёлғиз Ислом шариати билан ҳукм чиқарар эди. Бирор масала Ислом шариати аҳкомларидан бошқа қонунлар асосида ажрим қилингани ёки мустамлакачилик таъсири остида маҳкамалар – шаръий маҳкама ва низомий маҳкамага бўлиниб юборилишидан олдин Ислом мамлакатларидаги бирор маҳкама Исломдан бошқа қонун билан ҳукм чиқарганини ҳеч ким ривоят қилмаган. Қуддус, Бағдод, Дамашқ, Миср, Истамбул ва бошқа қадимги шаҳарларда сақланиб қолган шаръий маҳкамаларнинг ҳужжатлари бунинг энг ёрқин далилидир. Чунки бу ҳужжатлар қозилар ёлғиз Ислом шариатинигина татбиқ қилганликларининг аниқ далилидир. Ҳатто мусулмон бўлмаганлар, насроний ва яҳудийлар ҳам Ислом фиқҳини ўрганиб, бу соҳада китоблар ёзар эдилар. “Мажалла” деб номланган адлия қонунлари тўпламини шарҳ қилган Салим Боз ва бошқалар сўнгги асрларда Ислом фиқҳи соҳасида асарлар яратган мусулмон бўлмаган олимлар жумласидандир. Четдан киритилган қонунлар эса: “Улар Ислом аҳкомларига зид эмас”, деган уламоларнинг фатвосига биноан киритилган. Шундай қилиб, 1275 ҳижрий (1857 милодий) йилда “Усмонийлар жазо қонуни” киритилди. 1276 ҳижрий (1858 милодий) йилда “Ҳуқуқ ва тижорат қонуни” киритилди. Сўнгра, 1288 ҳижрий (1870 милодий) йили маҳкамалар икки қисмга – шаръий маҳкамалар ва низомий маҳкамаларга – бўлиб юборилиб, улар учун низом қабул қилинди. 1295 ҳижрий (1877 милодий) йилда “Низомий маҳкамаларни ташкил этиш лойиҳаси” тузилиб, 1296 ҳижрий йилда “Ҳуқуқ ва жазо маҳкамаларининг асослари” қонуни қабул қилинди. Уламолар давлатга “маданий” (илмоний) қонунларни киритишга йўл қўядиган бирор асос топа олмагач, “Мажалла” (адлия қонунлари тўплами) муомалалар учун қонун сифатида қабул қилиниб, “маданий” қонун четлатилди. Бу 1286 ҳижрий йилда юз берди. Бу қонунларнинг барчаси Ислом рухсат берадиган аҳкомлар сифатида қабул қилинар эди. Бу қонунларга ижозат берадиган фатво олингандан ва Шайхул-Ислом бу қонунларни қабул қилишга рухсат бергандан сўнггина уларни татбиқ қилишга киришилди. Буни ўша қонунлар ҳақида тарқалган расмий ҳужжатлардан ҳам билиш мумкин. Гарчи мустамлакачилик 1918 йилдан, яъни мамлакатни босиб олгандан бошлаб, ҳуқуқ ва жазо масалаларини Ислом шариатисиз ажрим қила бошлаган бўлса-да, лекин мустамлакачилик нуфузи кириб келган бўлса ҳам, у ўз лашкари билан бостириб кирмаган мамлакатлар ҳануз ҳуқуқий жиҳатдан Ислом билан ҳукм юритмоқдадир. Масалан, Арабистон ярим оролининг ҳаммаси: Ҳижоз (Араб яриморолининг ғарбида жойлашган ҳудуд, Саудия Арабистонининг бир қисми. Бу ерда Макка ва Мадина жойлашган, административ маркази Жидда), Нажд (Араб яриморолининг марказидаги ҳудуд, Саудия Арабистонининг бир қисми. Бу ерда Саудия Арабистони пойтахти Ар-Риёд жойлашган), Қувайт, шунингдек Афғонистон ҳануз ҳуқуқий жиҳатдан Исломни татбиқ қилиб келмоқда. Ҳозирда ҳокимлар бу юртларда Исломни татбиқ қилмаётган бўлсалар-да, лекин бу юртлар ҳозиргача ҳуқуқий ишларда Ислом шариати билангина ҳукм юритмоқда. Бундан кўрамизки, Ислом давлатининг барча асрлари давомида ҳуқуқий жиҳатдан ҳеч қандай бегона қонунлар татбиқ қилинмай, ёлғиз Исломгина татбиқ қилинган.

Кейинги мавзуимиз ҳокимлар ҳақида бўлади.

Ҳизб ут-Таҳрирнинг Ўзбекистондаги медиа офиси. Абдуллоҳ

18.10.2017й.