بسم الله الرحمن الرحيم

Хабар ва изоҳ

Ўзбек режимининг кўп векторли сиёсати

Хабар: uznews 17 март 2022 йилда қуйидаги хабарни тарқатди:

Ўзбекистон ташқи ишлар вазири Абдулазиз Комилов Ўзбекистон олий мажлиси сенатининг XXIV ялпи йиғинида нутқ сўзлади. Ўз нутқида ташқи ишлар вазирлиги раҳбари Украинада содир бўлаётган ҳодисаларга тўхталиб ўтди ва содир бўлаётган воқеалар юзасидан Ўзбекистон позициясини билдирди, деб хабар беради UZNews.uz мухбири.

“Биринчидан, Украина атрофидаги вазият Ўзбекистонда жиддий хавотир уйғотмоқда. Иккинчидан, Ўзбекистон вазиятни тинч йўл билан ҳал этиш ва можарони дипломатик йўллар билан ҳал этиш тарафдори. Бунинг учун, биринчи навбатда, жанговар ҳаракатлар ва зўравонликларни зудлик билан тўхтатиш керак”, деди Абдулазиз Комилов.

“Ўзбекистон миллий манфаатларидан келиб чиққан ҳолда икки мамлакат билан ўзаро манфаатли ҳамкорликни давом эттиради. Биз Украинага ушбу қийин даврда инсонпарварлик ёрдамини кўрсатишда давом этамиз”, деб қўшимча қилди ташқи ишлар вазирлиги раҳбари.

Абдулазиз Комилов, шунингдек, Ўзбекистон Украинанинг мустақиллиги, суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини тан олишини ҳам таъкидлади. “Биз Донецк ва Луганскни алоҳида республикалар сифатида тан олмаймиз”, дея қўшимча қилди вазир.

Изоҳ: Маълумки, ўзбек режими кўп векторли сиёсат юргизиб келмоқда. Чунки ҳозирда Ўзбекистон марказий Осиёдаги бошқа мамлакатлар билан бир қаторда йирик ўйинчилар: Россия, Хитой, АҚШ ва Европа иттифоқи ўртасида нуфуз ва манфаатлар талашув майдонига айланган. Зеро, илгари бу минтақада Россиянинг бир ўзи хўжайин бўлган бўлса, эндиликда Хитой, АҚШ ва Европа иттифоқи ҳам бу минтақага кўз олайтирмоқда. Шунинг учун расмий Тошкент кўп векторли сиёсат олиб бориш йўлига ўтди, яъни қадамини икки “қайиқ”қа қўймоқда. Бу сиёсат Украинадаги урушга нисбатан муносабат билдиришда ҳам кузатилди. Ўзбек режими бу борада Россияни ҳам, АҚШ ва ғарбни ҳам рози қилишга уриняпти дейиш мумкин. Чунки президент Мирзиёев 25 февралда рус президенти Путин билан телефон орқали бўлган мулоқотда Россиянинг Украинадаги ҳаракатлари юзасидан тушуниш изҳор қилди ва Ўзбекистон нейтрал позицияни эгаллади. Ташқи ишлар вазири Абдулазиз Комиловнинг бу билдириши эса АҚШни рози қилиш учундир. Чунки АҚШнинг Ўзбекистондаги элчихонасининг билдиришича, давлат котиби Энтони Блинкен 2022 йил 28 февралда Ўзбекистон, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон ташқи ишлар вазирлари билан телефон орқали мулоқот ўтказиб, Россиянинг Украинага қасддан, асоссиз ҳужумини кескин қоралаган ва Украина халқи билан бирдамлик билдирган. Блинкеннинг бу телефон қўнғироғини шу режимларга ўтказилган босим деб баҳолаш мумкин.

Тошкент Москвани рози қилишга мажбур. Чунки Ўзбекистон иқтисоди Россия билан чамбарчас боғлиқ. Масалан eurasianet сайтининг билдиришича, Россия 2021 йилда Хитойни бир оз фарқ билан ортда қолдириб, яна Ўзбекистоннинг етакчи савдо ҳамкорига айланди. Ўзбекистон республикаси давлат статистика қўмитаси яқинда эълон қилган маълумотларга кўра Ўзбекистон ва Россия ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажми 7,5 млрд. долларни ташкил этди. Қолаверса, Россияда жуда кўп ўзбекистонлик ишчи мигрантлар бор. Podrobno.uz сайти Россия ички ишлар вазирлигига таяниб берган маълумотга кўра, 2021 йилнинг охирида Россиядаги ўзбек ишчи мигрантларининг сони 3 млн.дан ошиб кетди. Яъни Марказий Осиё республикаларидан ишлашга борган мигрантлар сони бўйича Ўзбекистондан борган ишчи мигрантлар биринчи ўринни эгаллашди…

Бу ерда яна бир нозик масала бор. У ҳам бўлса Ўзбекистоннинг ўз яхлитлигини сақлаб қолиш масаласидир. Чунки Украинага уруш очиш арафасида Путин ва бошқа рус сиёсатчилари ҳаммага ерни Совет иттифоқи берганлигини, демак Россия бу ерларни тортиб олиб қўйиш мумкинлиги ҳақида гапира бошлашган эди. Россия Ўрта Осиё республикалари ўртасида миллатчилик низолари ва ер майдони талашувларини келтириб чиқариши мумкин. Буни масалан яқинда тожик–қирғиз чегарасидаги низоларда кузатилди. Шунинг учун ҳам Абдулазиз Комилов Ўзбекистон Украинанинг мустақиллиги, суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини тан олишини таъкидлади.

Тўғри, АҚШ ва ғарб Россияга қарши қўллаган санкциялар оқибатида Россия ҳолдан тойиб, унинг Ўрта Осиё, жумладан Ўзбекистон устидаги чангали заифлашиши мумкин. Лекин бу минтақа Россиянинг нафас оладиган “ўпкаси” ҳисобланади. Шунинг учун Россия бу минтақадан осонликча чиқиб кетмайди.

Ана шу ва бошқа омиллар сабабли Ўзбекистон Россияни ҳам, АҚШ ва Ғарбни ҳам рози қилишга уринмоқда. Лекин Россия билан АҚШ ўртасидаги муносабатлар кескинлашган ҳозирги шароитда кўп векторли сиёсат олиб бориш тобора қийинлашиб бораверади.

Ҳокимларнинг, жумладан Ўзбекистон ҳокимларининг ҳам бирдан бир ғами ўз тожу тахтларини сақлаб қолишдир, холос. Уларнинг халқ дарду алами билан асло ишлари йўқ. Бугун Россияга малай бўлсалар, эртага АҚШ ва Хитойга малай бўлиб кетаверишади.

Бу мустамлакачи давлатлардан халос бўлишнинг бирдан бир йўли ҳақиқий ўзгариш ясашдир. Ҳақиқий ўзгариш эса Россия, АҚШ, Ғарб ва Хитойга бўлган қарамликка бутунлай барҳам бериш билан амалга ошади. Ўрта Осиё мусулмонлари, жумладан Ўзбекистондаги мусулмонлар ҳам шундай ўзгариш ясашга ҳаракат қилмоқлари лозим. Зеро, шунда Ислом аҳкомлари ижро бўлиб, Аллоҳ ризолигига эришадилар.

لِمِثْلِ هَٰذَا فَلْيَعْمَلِ الْعَامِلُونَ

“Бас, ҳаракат қилгувчилар мана шундай (мангу бахт саодат) учун ҳаракат қилсинлар!” (Соффат: 61).

Ҳизб ут–Таҳрир марказий медиа офиси радиоси учун – Ислом Абу Халил